გენოციდის ცნება სისხლის სამართალში
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 407 გენოციდს კაცობრიობის წინააღმდეგ ყველაზე მძიმე დანაშაულთა შორის აყენებს. კანონის განსაზღვრებით, გენოციდი არის ქმედება, ჩადენილი შეთანხმებული გეგმის განსახორციელებლად რომელიმე ეროვნული, ეთნიკური, რასობრივი, რელიგიური ანდა რაიმე სხვა ნიშნით გაერთიანებული ჯგუფის მთლიანად ან ნაწილობრივ მოსასპობად. ამ განსაზღვრების თითოეული ელემენტი — გეგმა, ჯგუფი, მოსპობის მიზანი და ქმედების კონკრეტული ფორმა — ბრალდებისთვის დასამტკიცებელი და დაცვისთვის გასაჩივრებადი საგანია.
მნიშვნელოვანია, რომ მუხლი მხოლოდ ამ ჩამოთვლილი ფორმებით ჩადენილ ქმედებას აწესრიგებს და არა ცალკეულ დისკრიმინაციულ ან ძალმომრეობით ქმედებებს: დანაშაულის შემადგენლობისთვის საჭიროა შეთანხმებული გეგმის განხორციელება და ჯგუფის მოსპობის მიზანი. სწორედ ეს საზღვარი ქმნის დაცვის სტრატეგიის საფუძველს.
ჩამოთვლილი ფორმები და დაცული ჯგუფები
კანონი გენოციდის ხუთ ფორმას განსაზღვრავს — ქმედება, რომელიც გამოიხატა ასეთი ჯგუფის წევრთა მიმართ შემდეგნაირად:
- მკვლელობით;
- ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებით;
- მათთვის ცხოვრების მძიმე პირობების განზრახ შექმნით;
- შობადობის ძალით შემცირებით;
- ან ბავშვის იძულებით გადაცემით ერთი ეთნიკური ჯგუფიდან მეორეში.
ჩამონათვალი დახურულია: მუხლით დაუშვებელია ამ ფორმების გაფართოება ანალოგიით, ამიტომ ბრალდება სწორედ ამ ხუთ ფორმაში უნდა ერთვოდეს. თითოეული ფორმის შინაარსი საგნებრივად შეფასდება — მაგალითად, ცხოვრების მძიმე პირობების განზრახ შექმნა განსხვავდება უბრალო მძიმე ყოფისგან ზუსტი განზრახულობის ნიშნით.
დაცული ჯგუფის ნიშნებიც კანონით არის ჩამოთვლილი: ეროვნული, ეთნიკური, რასობრივი, რელიგიური ანდა რაიმე სხვა ნიშანი, რომლითაც ჯგუფი გაერთიანებულია. ჩამონათვალის დახურულობა მნიშვნელოვანია: ნებისმიერი სოციალური თუ პროფესიული ჯგუფი ავტომატურად არ არის დაცვის სფეროში, ამიტომ ჯგუფის განსაზღვრება ბრალდების ცალკე დასამტკიცებელი ელემენტია. დაცვის პოზიცია ხშირად სწორედ აქ იწყება: არის თუ არა ბრალდებული ეპიზოდების მსხვერპლი ამ განსაზღვრებაში მოქცეული ჯგუფი და მიმართავს თუ არა ბრალდება მუხლით დადგენილ ფორმებს.

