აპელაციის დასაბუთებულობის შეფასება ნიშნავს პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების შესწავლას იმ თვალსაზრისით, გადარჩება თუ არა ის გასაჩივრებას და რა რეალური შანსები აქვს მხარეს სააპელაციო ინსტანციაში. ამ შეფასების საფუძველი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ის ნორმებია, რომლებიც განსაზღვრავს სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადას, გასაჩივრებაზე უარის თქმის წესს, საჩივრის მიღების შედეგებს, გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს და შეტანილ საჩივარზე უარის თქმას. თითოეული ამ ელემენტის სწორად გათვალისწინება წყვეტს, დაიცავს თუ არა მხარე თავის პოზიციას აპელაციაში, ამიტომ პროფესიული შეფასება ჯერ კანონის ამ ფილტრებით იწყება და მხოლოდ ამის შემდეგ გადადის საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ არგუმენტაციაზე.
სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადა და მისი დათვლის წესი
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 369-ე მუხლი სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადად 14 დღეს აწესებს. ეს ვადა მკაცრად ფორმალურია: კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, რომ მისი გაგრძელება და აღდგენა დაუშვებელია. შესაბამისად, გამოტოვებული ვადის შემთხვევაში საჩივრის წარმატებით წარდგენა შეუძლებელი ხდება, რის გამოც დავის აპელაციაში გადატანის გადაწყვეტილება ყოველთვის უნდა იწყებოდეს ზუსტი დღის დადგენით, რომლიდანაც ეს ვადა ითვლება.
ვადა იწყება მხარისათვის დასაბუთებული გადაწყვეტილების გადაცემის მომენტიდან. გადაცემის მომენტად ითვლება დასაბუთებული გადაწყვეტილების ასლის მხარისათვის ჩაბარება კოდექსით დადგენილი წესით, ასევე კოდექსითვე დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ. თუ გადაწყვეტილების გამოცხადებას ესწრება სააპელაციო საჩივრის შეტანის უფლების მქონე პირი, ვადა იწყება გამოცხადების მომენტიდან. აქედან გამომდინარე, იმავე გადაწყვეტილების მიმართ სხვადასხვა მხარეს შეიძლება ვადის დინება სხვადასხვა მომენტიდან ჰქონდეს დაწყებული, რაც შეფასებისას ცალკე უნდა გადავამოწმოთ თითოეული მხარისთვის.
პრაქტიკული შედეგი ასეთია: სანამ საჩივრის შინაარსობრივ პერსპექტივაზე ვიმსჯელებთ, ჯერ საბუთავად უნდა დადგინდეს დასაბუთებული გადაწყვეტილების მხარემდე მიღების ფაქტი და თარიღი, რადგან ზუსტად ამ მონაცემზეა დამოკიდებული, თუ რომელ დღეს იწურება 14-დღიანი ვადა. გამოცხადებას დამსწრე პირისთვის ეს მომენტი უფრო ადრეულია და ამ განსხვავების უგულებელყოფა ხშირად არის საჩივრის დაგვიანების მიზეზი.
უარი სააპელაციო გასაჩივრებაზე და საჩივრის მიღების შედეგები
კანონი ითვალისწინებს მხარის ნებაყოფლობით უარსაც გასაჩივრების უფლებაზე. თუ გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ მხარე სასამართლოს ან მოწინააღმდეგე მხარეს წერილობითი ფორმით განუცხადებს უარს სააპელაციო გასაჩივრებაზე, სააპელაციო საჩივარი აღარ დაიშვება. ეს ნიშნავს, რომ უარის თქმა გაცხადებული უნდა იყოს ზუსტად წერილობითი ფორმით და მისი მიმართვის ობიექტია სასამართლო ან მოწინააღმდეგე მხარე — სხვაგვარად გაფორმებული განცხადება ამ ნორმით გათვალისწინებულ შედეგს არ იწვევს. უარის თქმამდე მხარემ კარგად უნდა შეაფასოს, რამდენად დაცულია მისი ინტერესები პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებით.
საჩივრის მიღებას კანონით დადგენილი შედეგები აქვს. თუ არსებობს სააპელაციო საჩივრის ყველა წინაპირობა და იგი მიღებულია სააპელაციო სასამართლოს მიერ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა შეჩერდება იმ ნაწილში, რომელიც გასაჩივრებულია. თუ გასაჩივრებულია გადაწყვეტილება, რომელიც დაუყოვნებლივ უნდა აღსრულდეს, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია დროებით შეაჩეროს აღსრულება და გააუქმოს აღსრულებასთან დაკავშირებული ღონისძიებები. ამის თაობაზე განჩინება შეიძლება გამოტანილ იქნეს საქმის ზეპირი განხილვის გარეშე. სასამართლოს ასევე შეუძლია აღსრულების შეჩერება, აღსრულების ღონისძიებების გაუქმება ან აღსრულების გაგრძელება უზრუნველყოფის შესაბამისი გარანტიების გამოყენებით.