საარბიტრაჟო შეთანხმების ცნება და ფორმა
შიდა არბიტრაჟი საქართველოში „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდება, და ამ წარმოების კარიბჭე საარბიტრაჟო შეთანხმებაა. მუხლის 8 მიხედვით, საარბიტრაჟო შეთანხმება არის შეთანხმება, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან, განსახილველად გადასცენ არბიტრაჟს ყველა ან ზოგიერთი დავა, რომელიც წარმოიშვა ან შეიძლება წარმოიშვას მათ შორის სახელშეკრულებო ან სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე. იგი დგინდება ხელშეკრულებაში საარბიტრაჟო დათქმის ან ცალკე შეთანხმების ფორმით და წერილობითი ფორმა სჭირდება.
წერილობითობის მოთხოვნა თანამედროვე საშუალებებითაც სრულდება: შეთანხმება ითვლება წერილობით დადებულად, თუ მისი შინაარსი ნებისმიერი ფორმით არის დაფიქსირებული; მოთხოვნა სრულდება ელექტრონული შეტყობინებითაც, თუ მასში მოცემული ინფორმაცია შემდგომი გამოყენებისთვის ხელმისაწვდომია; ასევე სარჩელსა და შესაგებელში მისი არსებობის აღიარებით ან ხელშეკრულებაში დათქმის შემცველ დოკუმენტზე მითითებით. განსაკუთრებული სიფრთხილე ორ შემთხვევაშია საჭირო: თუ მხარე ფიზიკური პირი ან ადმინისტრაციული ორგანოა, შეთანხმება მხოლოდ კლასიკური წერილობითი ფორმით დგინდება; ხოლო თუ ორივე მხარე ფიზიკური პირია, შეთანხმებას ხელს ასევე მხარეთა ადვოკატები მოაწერენ ან იგი სანოტარო წესით დამოწმდება.
არბიტრაჟის კომპეტენცია კომპეტენციაზე
მუხლის 16 მიხედვით, არბიტრაჟი უფლებამოსილია მიიღოს დადგენილება საკუთარი კომპეტენციის შესახებ, საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობის თუ ნამდვილობის დადგენის ჩათვლით. საარბიტრაჟო დათქმა, რომელიც ხელშეკრულების ნაწილია, ხელშეკრულების სხვა პირობებზე დამოუკიდებელია: ხელშეკრულების ბათილად ცნობა საარბიტრაჟო დათქმის ბათილობას არ გამოიწვევს — ეს დამოუკიდებლობის პრინციპი დავის ბედს ხელშეკრულების ბედისგან აცილებს.
კომპეტენციაზე წინააღმდეგობის დების ვადებიც განსაზღვრულია: განცხადება იმის შესახებ, რომ არბიტრაჟს კომპეტენცია არ აქვს, შესაგებლის წარდგენამდე უნდა გაკეთდეს; კომპეტენციის გადაჭარბებაზე კი — შესაბამისი გარემოების შეტყობიდან 7 დღის ვადაში. თუ არბიტრაჟმა საბოლოო გადაწყვეტილებამდე დაადგინა, რომ კომპეტენცია აქვს, ნებისმიერი მხარე შეტყობინების მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში ამას სასამართლოში გაასაჩივრებს, და სასამართლო დასაბუთებულ განჩინებას განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 14 დღის ვადაში გამოიტანს — ეს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება; ამასობაში საარბიტრაჟო განხილვა შეიძლება გაგრძელდეს.
წარმოების წესი და გადაწყვეტილების გამოტანა
მუხლის 24 მიხედვით, საარბიტრაჟო განხილვის წესს მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ კანონის მოთხოვნათა დაცვით; შეთანხმების არარსებობისას დავა განიხილება არბიტრაჟის მიერ დადგენილი წესით. ეს მხარეთა ავტონომიაა — პროცედურული დიზაინი ბიზნეს-ლოგიკას ერგება, და არა პირიქით.
მუხლის 39 მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილ უნდა იქნეს განხილვის დაწყებიდან 180 დღის ვადაში, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; აუცილებლობის შემთხვევაში არბიტრი ვადას არა უმეტეს 180 დღით გააგრძელებს. გადაწყვეტილების შესრულება მხარეთათვის სავალდებულოა; იგი წერილობით გამოიტანება, არბიტრის ხელმოწერით, მრავალწევრიან შემადგენლობაში — არბიტრების უმრავლესობით; უნდა შეიცავდეს სამოტივაციო ნაწილს, თუ მხარეები მის არარსებობაზე არ შეთანხმდნენ. გადაწყვეტილება ძალაში შედის გამოტანის მომენტიდან.
გადაწყვეტილების გაუქმება და აღსრულება
მუხლის 42 მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების საწინააღმდეგო ერთადერთი საპროცესო საშუალება მისი გაუქმებაა, და სასამართლო გააუქმებს მას მხოლოდ დახურული საფუძვლებით: მხარის უუფლებობა შეთანხმების დადებისას, შეთანხმების ბათილობა; მხარის არაჯეროვანი ინფორმირებულობა არბიტრის დანიშვნის ან განხილვის შესახებ, პოზიციის წარდგენის შეუძლებლობა; გადაწყვეტილების მოთხოვნის ფარგლებს გადაცდომა; შემადგენლობის ან წარმოების შეუსაბამობა შეთანხმებას ან კანონს; აგრეთვე სასამართლოს მიერ დადგენა, რომ დავა არბიტრაჟის საგანი ვერ იქნება ან გადაწყვეტილება საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგება. საჩივარი გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან 90 დღის განმავლობაში შეიძლება წარდგენული იყოს.
მუხლის 44 მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება აღსასრულებლად სავალდებულოა იმ ქვეყნის მიუხედავად, სადაც გამოტანილ იქნა: აღსრულება ხორციელდება სასამართლოს განჩინების საფუძველზე; საქართველოში გამოტანილი გადაწყვეტილებებისთვის უფლებამოსილი სასამართლო სააპელაციო სასამართლოებია. შუამდგომლობისას წარმოდგინება გადაწყვეტილების სათანადოდ დამოწმებული დედანი ან ასლი და საარბიტრაჟო შეთანხმებაა საჭირო, ქართული თარგმანით, თუ საბუთები არ არის ქართულად; სასამართლოს უფლება აქვს უზრუნველყოფის საფუძველზე აღსრულება არა უმეტეს 30 დღით შეაჩეროს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა ფორმა სჭირდება საარბიტრაჟო შეთანხმებას?
წერილობითი; მისი შინაარსის ნებისმიერი ფორმით ფიქსაცია კმარა, მათ შორის ელექტრონული შეტყობინებით; ფიზიკური პირების შემთხვევაში — ადვოკატების ხელმოწერა ან ნოტარიული დამოწმებაც (მუხლი 8).
რამდენ დროში გამოიტანებს არბიტრაჟი გადაწყვეტილებას?
განხილვის დაწყებიდან 180 დღეში, თუ სხვა რამ არ არის დათქმული; აუცილებლობისას არბიტრი ვადას არა უმეტეს 180 დღით აგრძელებს (მუხლი 39).
შეიძლება თუ არა გადაწყვეტილების გაუქმება?
დიახ — მხოლოდ სასამართლოში, დახურული საფუძვლებით და ჩაბარებიდან 90 დღის ვადაში (მუხლი 42).
სად აღესრულება გადაწყვეტილება?
სასამართლოს განჩინების საფუძველზე; საქართველოში გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულებაზე შუამდგომლობა სააპელაციო სასამართლოს ეკუთვნის (მუხლი 44).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
შიდა არბიტრაჟის ღირებულება სამ ელემენტშია: სწორად დადებული საარბიტრაჟო შეთანხმება, მხარის საჭიროებებზე მორგებული წარმოების წესი და კომპეტენციისა და ვადების ცოდნა. თითოეული მათგანის დარღვევა დროსა და შედეგზე აისახება — ცუდი დათქმა სასამართლოში ბრუნდება, ცუდი პროცედურა კი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად იქცევა.
Legal.ge-ზე მომუშავე იურისტები დაგეხმარებით საარბიტრაჟო დათქმის შედგენაში, წარმოების წესის დიზაინში, კომპეტენციასთან დაკავშირებული განცხადებების ვადებში, გადაწყვეტილებისგან დაცვასა და მის აღსრულებაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — არბიტრაჟი მაშინ სწრაფი, როცა მისი საფუძვლები თავიდანვეა გამართული.