კასტოდია კანონის ენაზე — რა არის ვირტუალური აქტივის მომსახურება
„საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი ვირტუალურ აქტივს განსაზღვრავს როგორც ღირებულების ციფრულ გამოხატულებას, რომელიც ურთიერთჩანაცვლებადია და არ არის უნიკალური, წარმოადგენს ციფრული ფორმით გადაცემის ან ვაჭრობის საგანს და გამოიყენება ინვესტირების ან/და გადახდების მიზნით. კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივი კი ისეთი ვირტუალური აქტივია, რომლის ეკვივალენტი ღირებულება აქვს ეროვნულ ან უცხოურ ვალუტაში, სხვა ვირტუალურ აქტივსა ან ფინანსურ ინსტრუმენტში. სწორედ კონვერტირებად აქტივზეა აწყობილი მომსახურების კატეგორიების სისტემა, და კასტოდია მათ შორის ერთ-ერთი ცენტრალური კატეგორიაა.
კანონი ვირტუალური აქტივის მომსახურებად აღიარებს კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის ურთიერთგადაცვლას ვალუტაში, სხვა აქტივსა ან ინსტრუმენტში, გადაცემას ან/და შენახვას-ადმინისტრირებას იმ ინსტრუმენტებისა, რომლებიც აქტივზე კონტროლის საშუალებას იძლევა, ასევე პორტფელის მართვას (კოლექტიური პორტფელის მართვის გარდა), სავაჭრო პლატფორმის ადმინისტრირებას, აქტივის სესხად გაცემას და პირველად შეთავაზებასთან დაკავშირებულ მომსახურებას. კასტოდიური ბიზნეს-მოდელისთვის გადამწყვეტია „შენახვა/ადმინისტრირება, რაც ვირტუალურ აქტივზე კონტროლის საშუალებას იძლევა“ — ეს ფორმულირება განსაზღვრავს, რომ კერძო გასაღებების მართვაც და სხვა კონტროლის ინსტრუმენტების ადმინისტრირებაც ამავე რეჟიმს ექვემდებარება. VASP კი არის პირი, რომელიც სხვა პირის სასარგებლოდ ახორციელებს ამ მომსახურებას.
რეგისტრაცია ეროვნულ ბანკში — შესვლის ზღვარი
კანონის მუხლი 52-5 აწესებს მკაცრ შესვლის წესს: ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი ვალდებულია რეგისტრაცია გაიაროს ეროვნულ ბანკში და დააკმაყოფილოს მისი მოთხოვნები. რეგისტრაციის, რეგისტრაციის გაუქმებისა და რეგულირების წესები დგინდება ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით. დაუშვებელია მომსახურების განხორციელება იმ პირის მიერ, რომელიც არ არის ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული პროვაიდერი ან საფინანსო სექტორის ის წარმომადგენელი, რომელსაც საკუთარი საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობით აქვს ასეთი უფლებამოსილება. კასტოდიური სერვისის დაგეგმვისას ეს ნიშნავს, რომ სტრუქტურის არჩევანი (ცალკე კომპანია თუ არსებული ჯგუფის წევრი) უნდა იწყებოდეს რეგისტრაციის მოთხოვნების ანალიზით.
მნიშვნელოვანია სპეციალიზაციის ნორმაც: პროვაიდერს ეკრძალება ვირტუალური აქტივის მომსახურების გაწევის, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლის გარდა სხვა საქმიანობის განხორციელება. კასტოდიანი კომპანია, რომელიც პარალელურად სხვა ბიზნესსაც ეწევა, ამ ზღვარს არღვევს — სტრუქტურირებისას ეს შეზღუდვა ჯგუფის დონეზე უნდა დაიგეგმოს.
ეროვნული ბანკის მოთხოვნები კასტოდიანებისთვის
მუხლი 52-5 ეროვნულ ბანკს აძლევს ფართო უფლებამოსილებებს, რომლებიც კასტოდიური ბიზნესის ყოველ ფენას ეხება. ბანკი უფლებამოსილია მოითხოვოს და მიიღოს ინფორმაცია პროვაიდერის კაპიტალის წარმოშობის წყაროებისა და მნიშვნელოვანი წილის უშუალო თუ ბენეფიციარ მესაკუთრეების შესახებ; სამართლებრივი აქტით დაუდგინოს მოთხოვნები მნიშვნელოვანი წილის მფლობელებს და ადმინისტრატორთა შესაფერისობის კრიტერიუმები. იგი ადგენს მინიმალურ საზედამხედველო კაპიტალს და მისი გაანგარიშების წესს, კაპიტალსა და აქტივებზე კრიტერიუმებს, და საერთოდ — მომსახურების კატეგორიიდან გამომდინარე მოთხოვნებს.
კასტოდიისთვის ცენტრალურია სანახავი და რისკული ბლოკი: ბანკი უდგენს ვირტუალური აქტივის შენახვის სტანდარტებს, რისკების — მათ შორის საოპერაციო და კიბერუსაფრთხოების რისკების — მართვის სტანდარტებს და მოითხოვს რისკების მართვის საერთო ჩარჩოსა და შიდა კონტროლის ეფექტიანობის უზრუნველყოფას. დამატებით, მომხმარებელთა უფლებების დაცვის მიზნით ბანკი გამოსცემს შესაბამის სამართლებრივ აქტებს, და აწესებს ლიკვიდაციის წესს. ზედამხედველობა ითვალისწინებს წერილობით მითითებებს, დამატებით მოთხოვნებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს; გარკვეული ვადით ან/და პირობით ბანკს შეუძლია პროვაიდერის გათავისუფლებაც ცალკეული ნორმების ვალდებულებისგან.
შემოწმება, შეზღუდვები და სანქციები
ეროვნული ბანკი პროვაიდერს ადგილზე ან/და დისტანციურად ამოწმებს კანონმდებლობისა და საკუთარი მოთხოვნების შესაბამისობაში, უტარებს ბუღალტრული აღრიცხვის დოკუმენტების, ანგარიშგების კომპონენტებისა და სხვა მასალების აუდიტს და თავისი კომპეტენციის ფარგლებში ითხოვს ნებისმიერ, კონფიდენციალურის ჩათვლით, ინფორმაციას. სანქცირების ინსტრუმენტები მძლავრია: კანონისა და ბანკის სამართლებრივი აქტების დარღვევისთვის ბანკი პროვაიდერსა და მის ადმინისტრატორს თავისი წესით დააკისრებს სანქციას, ფულადი ჯარიმის ჩათვლით, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტში მიიმართება.
ცალკე უნდა აღინიშნოს საერთაშორისო სანქციების კონტური: ბანკს უფლება აქვს პროვაიდერს ან საფინანსო სექტორის უფლებამოსილ წარმომადგენელს შეუწყვიტოს ან შეუზღუდოს გარკვეული საქმიანობა ან ოპერაციები — ვირტუალური აქტივის სახეების მიხედვითაც — და ასევე სხვა პროვაიდერებთან საქმიანი ურთიერთობა, თუ ის წარმოშობს ფულის გათეთრებასა და ტერორიზმის დაფინანსებასთან დაკავშირებულ მომეტებულ რისკებს, საერთაშორისო ფინანსური სანქციების გვერდის ავლის რისკს ან ხელს უშლის განხორციელებული ტრანზაქციების მიკვლევადობასა და ზედამხედველობას. კასტოდიური სტრუქტურის დიზაინი ამ რისკ-სცენარებზე წინასწარ უნდა იყოს მორგებული.
ხშირად დასმული კითხვები
რა შედის კასტოდიად კანონით?
კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის ან მისი გამოყენებისთვის საჭირო ინსტრუმენტის შენახვა/ადმინისტრირება, რაც აქტივზე კონტროლის საშუალებას იძლევა — ეს ვირტუალური აქტივის მომსახურების ერთ-ერთი კატეგორიაა და მოითხოვს VASP-ად რეგისტრაციას ეროვნულ ბანკში.
შეიძლება თუ არა კასტოდიის გაწევა რეგისტრაციის გარეშე?
არა. მომსახურების განხორციელება არარეგისტრირებული პირის მიერ დაუშვებელია; გამონაკლისია მხოლოდ საფინანსო სექტორის წარმომადგენელი, რომელსაც ასეთი უფლებამოსილება საკუთარი მარეგულირებელი კანონმდებლობით აქვს.
რომელი საქმიანობა შეუძლია პროვაიდერს?
მხოლოდ ვირტუალური აქტივის მომსახურება, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლა. სხვა ბიზნესი ცალკე სტრუქტურაში უნდა გაიტანოს.
რა მოთხოვნები აქვს ეროვნულ ბანკს კაპიტალსა და უსაფრთხოებაზე?
ბანკი ადგენს მინიმალურ საზედამხედველო კაპიტალს, კაპიტალისა და აქტივების კრიტერიუმებს, შენახვისა და რისკების (საოპერაციო და კიბერუსაფრთხოების) მართვის სტანდარტებს და მოითხოვს რისკების მართვის ჩარჩოსა და შიდა კონტროლს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი კასტოდიური ბიზნესის სტრუქტურირებას წარმართავს რეგისტრაციიდან ზედამხედველობის მზადებამდე: ვარჩევთ სამართლებრივ ფორმას და ჯგუფის სტრუქტურას სპეციალიზაციის ზღვრის გათვალისწინებით, ვამზადებთ კაპიტალისა და მფლობელების ფაილს, ვაწერინებთ შენახვისა და კიბერუსაფრთხოების პოლიტიკებს და ვახორციელებთ რეგისტრაციის პროცესს ეროვნულ ბანკში. დაგვიკავშირდით — შევაფასოთ თქვენი პროექტი და ავაგოთ შესაბამისი გეგმა.