მინდობილობა, რომელიც საზღვარგარეთ უნდა გამოიყენოთ, ორ განსხვავებულ ამოცანას აერთიანებს: ის ჯერ საქართველოში უნდა იყოს სწორად შედგენილი და გაფორმებული, ხოლო შემდეგ — შეთანხმებული იმ ქვეყნის მოთხოვნებთან, სადაც ის წარადგენთ. სწორი გზა დანიშნულების ქვეყანა წყვეტს: ჰააგის 1961 წლის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებისთვის ეს არის სანოტარო დადასტურება და აპოსტილი, რუსეთისთვის — მინსკის 1993 წლის კონვენციის კორიდორი აპოსტილის გარეშე, ხოლო ქვეყანაში ფიზიკური არყოფნის ან დროის უკმარისობის შემთხვევაში — გაფორმება საქართველოს საკონსულო დაწესებულებაში. Legal.ge-ზე ჩვენ სწორედ ამ ჯაჭვს ვმართავთ: ვარჩევთ გზას, ვწერთ მინდობილობას იმ უფლებამოსილებებით, რომელიც მიმღებ ორგანოს ნამდვილად სჭირდება, და თანაბრად ვაწყობთ აპოსტილისა და კონსულო საფეხურებს.
აპოსტილის ჯაჭვი — ჰააგის რეჟიმის ქვეყნებისთვის
ჰააგის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებში — მათ შორის ამერიკის შეერთებულ შტატებში, გერმანიაში, საფრანგეთში, იტალიაში, ესპანეთში, პოლონეთში, საბერძნეთსა და ისრაელში — ქართული მინდობილობა მაშინ მიიღება, როცა მასზე აპოსტილია დადებული. აქ მთავარი პრაქტიკული სიმართლე ის არის, რომ სანოტაროდ დადასტურებული მინდობილობა აპოსტილს რეგულარულად ექვემდებარება: გამორიცხულია მხოლოდ ასლისა და თარგმნის სისწორის სანოტარო დადასტურებები და ქართული საგარეო დაწესებულებების მიერ გაცემული დოკუმენტები. აპოსტილს გასცემს სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტო — განაცხადს მის ტერიტორიულ სამსახურებსა და იუსტიციის სახლის ფილიალებში შეიტანთ, და თითოეული დადებული აპოსტილი საჯარო ელექტრონულ რეესტრში ფიქსირდება, რაც მიმღები მხარისთვის დამოუკიდებლად გადასამოწმებელია.
ჯაჭვის პირველი საფეხური სანოტაროა: მინდობილობის დადასტურება საზღაურების შესახებ კანონით დადგენილი მყარი განაკვეთით — 10 ლარი — ფიქსირდება. აპოსტილის ბაჟი სისწრაფის მიხედვით ირჩევა: 8 სამუშაო დღეში — 30 ლარი, 4 სამუშაო დღეში — 60 ლარი, 2 სამუშაო დღეში — 120 ლარი, იმავე დღეს — 150 ლარი. ელექტრონული დოკუმენტისთვის არსებობს ელექტრონული აპოსტილი — 50 ლარი, განაცხადი კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერით შეიტანება და ერთ სამუშაო დღეში განიხილება. დანიშნულების ქვეყნის მხარის წესებს — თარგმნის ენა, მიმღები ორგანო, ფორმის მოთხოვნები — ის ქვეყანა თვითონ ადგენს, ამიტომ ჩვენ ჯაჭვს ბოლო საფეხურიდან ვაპირუტითებთ: ჯერ მიმღები ორგანოს მოთხოვნებს ვადგენთ, მერე ვწერთ და ვაფორმებთ.
რუსეთის კორიდორი — აპოსტილი არ სჭირდება
ყველაზე ხშირად დაშვებული შეცდომა სწორედ რუსეთის მიმართულებაზე ხდება: კლიენტები მინდობილობაზე აპოსტილს ითხოვენ, იმისდა მიუხედავად, რომ საქართველოსა და რუსეთს შორის მოქმედებს მინსკის 1993 წლის კონვენცია და დოკუმენტი აპოსტილის გარეშე უნდა იქნეს მიღებული. პრაქტიკაში მიმღები ორგანოები ნოტარულად დამოწმებულ რუსულ თარგმანს ითხოვენ — ეს საფეხური ჯაჭვში კორექტულად უნდა ჩაიდოს, რადგან თარგმნის სისწორის დადასტურება ცალკე სანოტარო მოქმედებაა და ცალკე იფიქსირება.
იგივე კორიდორი შებრუნებული მიმართულებითაც მუშაობს: რუსეთში გაფორმებული მინდობილობა საქართველოში არც აპოსტილს სჭირდება და არც ლეგალიზაციას. თუ მიმღები უწყება მაინც გამოითხოვს აპოსტილს ან ლეგალიზაციას, ეს გამონაკლისია და წარდგენამდე უნდა გადავამოწმოთ — სწორედ ამისთვის ვიწყებთ ყოველ საქმეს მიმღები ორგანოს რეჟიმის გადამოწმებით.
კონსულო გზა და უცხოური მინდობილობის აღიარება საქართველოში
„ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 42-ე მუხლით საზღვარგარეთ სანოტარო მოქმედების შესრულება შეუძლიათ საქართველოს დიპლომატიური წარმომადგენლობებისა და საკონსულო დაწესებულებების სათანადოდ უფლებამოსილ თანამდებობის პირებს, და ეს უფლებამოსილება მათ მხოლოდ ელექტრონული სანოტარო რეესტრის ხელმისაწვდომობის შემთხვევაში აქვთ — ანუ საკონსულოში გაფორმებული მინდობილობა იმავე ერთიან რეესტრში ჯდება, რომელშიც საქართველოში გაფორმებული აქტები. საკონსულო სამსახური მინდობილობას თავად შეადგენს და სანოტარო აქტად ადასტურებს; ვიზიტი წინასწარ ჯავშნით ტარდება, გადაწყვეტილება კი პრაქტიკაში განაცხადიდან 10 დღის ფარგლებში მიიღება.
საკონსულო მოსაკრეფლები აშშ დოლარებშია განსაზღვრული და ადგილობრივ ვალუტაში საქართველოს ეროვნული ბანკის გამოქვეყნებული კურსით გადაიხდევინება:
- მინდობილობის (რწმუნებულების) დადასტურება — 10 აშშ დოლარი, გაუქმება — 5 აშშ დოლარი;
- ანდერძის დადასტურება — 10 აშშ დოლარი;
- ხელმოწერის ნამდვილობის დადასტურება — 5 აშშ დოლარი თითო პირზე;
- ასლის დადასტურება — გვერდზე 3 აშშ დოლარი; თარგმნის სისწორის დადასტურება — გვერდზე 5 აშშ დოლარი.
ეს გზა ქართველ მოქალაქეებსა და საქართველოში სტატუსის მქონე პირებს აქვთ: ქართული სტატუსის არმქონე უცხოელისთვის საკონსულო გზა ღია არ არის — მისი გზა ადგილობრივი ნოტარიუსის აქტი და აპოსტილია საქართველოსკენ. გაითვალისწინეთ კიდევ ერთი საზღვარი: საკონსულოში გაფორმებული მინდობილობა ქართული სანოტარო აქტია და საქართველოში გამოსაყენებლად სრულყოფილია, მაგრამ მესამე სახელმწიფოსთვის გამოყენებისას ეს საკონსულო დოკუმენტი აპოსტილის სქემის ფარგლებს მიღმა რჩება — ასეთ შემთხვევაში მიმღებ ორგანოსთან წინასწარი გადამოწმება აუცილებელია.
შებრუნებული მიმართულება — უცხოეთში გაფორმებული მინდობილობა საქართველოში — „ნოტარიატის შესახებ“ კანონის 55-ე მუხლით წყდება: ნოტარიუსი სხვა სახელმწიფოში გაცემულ დოკუმენტს მხოლოდ მაშინ მიიღებს, თუ ის ლეგალიზებულია ან აპოსტილითაა დამოწმებული. ჰააგის კონვენციის ქვეყანაში გაფორმებულ მინდობილობაზე აპოსტილი გამცემ სახელმწიფოშივე დგება და ქართული მხრიდან დამატებითი ნაბიჯი არ სჭირდება; არაჰააგის ქვეყნის აქტი კი კონსულო ლეგალიზაციას საჭიროებს — მისი გაცემა შეუძლიათ საქართველოს შესაბამის საკონსულო დაწესებულებას ან საგარეო საქმეთა სამინისტროს კონსულურ დეპარტამენტს, ვადა 5 სამუშაო დღეა, მოსაკრებელი — დოკუმენტზე 15 აშშ დოლარი. რუსეთში გაფორმებულ აქტს, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, საქართველოში ორივე არ სჭირდება. თავად უცხოელებსა და მოქალაქეობის არმქონე პირებს კანონის 54-ე მუხლი სანოტარო მოქმედების მოთხოვნის იმავე უფლებას აძლევს, რაც საქართველოს მოქალაქეებს აქვთ — პირადადაც და წარმომადგენლის მეშვეობითაც.
ელექტრონული გზა — რა არის დადასტურებული და რა არა
საქართველო ერთადერთი ქვეყანაა, სადაც სანოტარო მოქმედება ონლაინ რეჟიმში სრულდება — ეს საქართველოს სანოტარო პალატის საკუთარი განცხადებაა. მოქალაქეობის ან ბინადრობის მოწმობის მქონე პირს შეუძლია ნებისმიერ აქტიურ ნოტარიუსთან ვიდეოკავშირით გააფორმოს მინდობილობა: აქტს დამვალებლის სახელით ხელმომწერი აწერს ხელს და მოწმედ სრულწლოვანი, წერა-კითხვის მქონე, მოქმედუნარიანი პირი მონაწილეობს, რომელსაც აქტთან პირადი ინტერესი არ გააჩნია. მინდობილობის ელექტრონული ვერსია საჯარო სერვისების პორტალზე ინახება, ელექტრონული აპოსტილის განაცხადი კი ერთ სამუშაო დღეში განიხილება.
აქ არის ის საზღვარი, რომელსაც პასუხისმგებლობით ვბეჭდავთ: ოფიციალურ წყაროებში არ არსებობს განცხადება, რომ უცხო სახელმწიფოები ქართულ ელექტრონულად გაფორმებულ მინდობილობას იღებენ — ეს დადგენილი არარსებობაა და არა ჩვენი გამოტოვება. საქართველოს შიგნით ელექტრონულ აქტს სრული სამართლებრივი ძალა აქვს: კვალიფიციური ელექტრონული ხელმოწერა ხელნაწერის ტოლფასია და ელექტრონული დოკუმენტი ორიგინალად ითვლება. საზღვარგარეთ კი მიღება მიმღები ქვეყნის სამართალზეა დამოკიდებული, და საკანონმდებლო ურთიერთაღიარების წესი, რომელიც ჩვენს კანონში არსებობს, მხოლოდ შემომავალი მიმართულებით მუშაობს. ამიტომ საზღვარგარეთ გამოსაყენებელი მინდობილობის საიმედო პროდუქტი ქაღალდის ჯაჭვი ან კონსულო გზაა; ელექტრონულ ფორმატზე გადასვლა მხოლოდ მას მერე ღირს, რაც მიმღები ორგანო მის მიღებას წერილობით დაგვიდასტურებს.
საბანკო ოპერაციების მინდობილობა — გადაწყვეტილება მიმღებ ბანკზეა
მინდობილობა საბანკო ოპერაციებზე — მათ შორის ანგარიშის გახსნასა და მართვაზე — კანონიერი და აღიარებული ინსტრუმენტია: ბანკი წარმომადგენლისგან უფლებამოსილების დოკუმენტირებულ მტკიცებულებას ითხოვს და მის შემოწმებას რისკზე დაყრდნობით ატარებს, ანონიმური ანგარიშები კი საერთოდ აკრძალულია. თუმცა ის, მიიღებს თუ არა კონკრეტული ბანკი მინდობილობით გახსნილ არარეზიდენტულ ანგარიშს, თითოეული ბანკის საკუთარი გადაწყვეტილებაა: გამყარებული წესი, რომელიც ბანკს ამ გზის აღებას აიძულებდა ან აუკრძალვდა, არ არსებობს. ამიტომ მინდობილობის გაფორმებამდე კონკრეტულ ბანკთან გადამოწმება — როგორც მიღების ფაქტი, ისე მოთხოვნილი ფორმა — სავალდებულო საფეხურია.
გამოცდილება კიდევ ერთს ასწავლის: ზედმეტად ფართო მინდობილობა ბანკის შემოწმებაში ხშირად არ გადის. საბანკო მინდობილობა ზუსტად უნდა იყოს დაწერილი: დასახელებული ბანკი, ანგარიშის ტიპი და ვალუტა, ელექტრონული ბანკინგის მანდატები, ბარათების გამოცემის უფლება. ჩვენ საბანკო მინდობილობას სწორედ ასე ვწერთ — ჯერ მიმღები ბანკის მოთხოვნებს ვადგენთ, მერე უფლებამოსილებებს ვზღუდავთ და მხოლოდ ამის შემდეგ ვაფორმებთ.
ხშირად დასმული კითხვები საზღვარგარეთ გამოსაყენებელ მინდობილობაზე
საზღვარგარეთ გამოსაყენებელ მინდობილობას აპოსტილი სჭირდება თუ არა?
დამოკიდებულია დანიშნულების ქვეყანაზე. ჰააგის კონვენციის მონაწილე სახელმწიფოებისთვის — დიახ: ბაჟი სისწრაფის მიხედვით 30-დან 150 ლარამდეა, ელექტრონული აპოსტილი კი 50 ლარი ღირს. რუსეთისთვის — არა: მინსკის კონვენციის კორიდორით დოკუმენტი აპოსტილის გარეშე მიიღება.
შემიძლია თუ არა მინდობილობის გაფორმება ქართულ საკონსულოში?
დიახ. საკონსულო სამსახური მინდობილობას თავად შეადგენს და სანოტარო აქტად ადასტურებს; მოსაკრებელი 10 აშშ დოლარია. ეს გზა ქართველ მოქალაქეებსა და საქართველოში სტატუსის მქონე პირებს ეხება — ქართული სტატუსის გარეშე უცხოელმა ადგილობრივ ნოტარიუსთან უნდა მიმართოს და აპოსტილი დაადოს.
რუსეთში გაფორმებული მინდობილობა საქართველოში მოქმედებს?
დიახ — მინსკის კონვენციის კორიდორში მას არც აპოსტილი სჭირდება და არც ლეგალიზაცია. სხვა ქვეყნების მინდობილობებზე გზა განსხვავებულია: ჰააგის ქვეყნის აქტზე აპოსტილი გამცემ სახელმწიფოშივე დგება, არაჰააგის ქვეყნისაზე კი კონსულო ლეგალიზაციაა საჭირო — 5 სამუშაო დღე, დოკუმენტზე 15 აშშ დოლარი.
ონლაინ გაფორმებულ მინდობილობას საზღვარგარეთ მიიღებენ?
საქართველოში მას სრული ძალა აქვს. საზღვარგარეთ მიღების ოფიციალური დადასტურება არ არსებობს — არც ერთი ოფიციალური წყარო არ ამბობს, რომ უცხო სახელმწიფო ქართულ ელექტრონულ მინდობილობას ღებულობს. ამიტომ ჯერ მიმღებ ორგანოსთან გადავამოწმებთ, მერე ვარჩევთ ფორმატს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ჩვენ ჯაჭვს დასაწყისიდან ვუძღვებით: ვადგენთ დანიშნულების ქვეყნის რეჟიმს — აპოსტილი, მინსკის კორიდორი თუ კონსულო გზა — შემდეგ მინდობილობას ვწერთ მიმღები ორგანოს რეალურ მოთხოვნებზე დაყრდნობით, ვზღუდავთ უფლებამოსილებებს იქ, სადაც ეს საჭიროა, და ვაწყობთ აპოსტილის ან კონსულო საფეხურს ბაჟის სრული კიბით. დაგვიკავშირდით — და თქვენი მინდობილობა დანიშნულების ადგილას პირველივე წარდგენაზე იქნება მიღებული, ზედმეტი ფორმალობისა და ხარჯის გარეშე.