შესავალი და სერვისის მიმოხილვა
სააღსრულებო წარმოების მიმდინარეობისას ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე და გავრცელებული პრობლემა არის ქონების დაყადაღება, როდესაც ყადაღა ედება არა უშუალოდ მოვალის, არამედ მესამე პირის კანონიერ კუთვნილებაში არსებულ ნივთებსა თუ უძრავ ქონებას. ასეთ ვითარებაში მესამე პირი სრულიად უსამართლოდ დგება საკუთარი ქონების დაკარგვისა და მისი აუქციონზე რეალიზაციის საფრთხის წინაშე, რადგან იგი არ წარმოადგენს სააღსრულებო დავის მხარეს. ამ პრობლემის სამართლებრივად გადასაჭრელად არსებობს ეფექტური მექანიზმი — ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების სარჩელი (ეგრეთ წოდებული ექსცინდენტური სარჩელი). აღნიშნული სერვისი გულისხმობს დაინტერესებული პირის (მესაკუთრის ან კანონიერი მფლობელის) მიერ სასამართლოში სარჩელის შეტანას და იმის მტკიცებას, რომ დაყადაღებული ქონება ეკუთვნის მას და არა სააღსრულებო ფურცელში მითითებულ მოვალეს.
მსგავსი კატეგორიის დავები მოითხოვს დაუყოვნებლივ რეაგირებას, ვინაიდან სააღსრულებო პროცესები სწრაფად მიმდინარეობს და ქონების აუქციონზე გატანის შემთხვევაში, საწყისი მესაკუთრისთვის ზიანის ანაზღაურება ან ნივთის უკან დაბრუნება ფაქტობრივად შეუძლებელი ხდება. ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების სარჩელი არის ერთადერთი სწორი და კანონიერი გზა საკუთრების ხელშეუხებლობის აღსადგენად.
რას მოიცავს ქონების ყადაღისგან გათავისუფლების სარჩელი
ეს სამართლებრივი სერვისი კომპლექსურია და რამდენიმე მიმართულებას მოიცავს. პირველ რიგში, ადვოკატი ეცნობა დაყადაღების აქტს და სწავლობს იმ გარემოებებს, რის საფუძველზეც აღმასრულებელმა მიიჩნია, რომ ქონება მოვალეს ეკუთვნოდა. შემდეგ იწყება მტკიცებულებების შეგროვების უმნიშვნელოვანესი ეტაპი: საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტების (შესყიდვის ქვითრები, ინვოისები, საჯარო რეესტრის ამონაწერები, საბაჟო დეკლარაციები, ხელშეკრულებები) მოძიება და სისტემატიზაცია, რითაც დასტურდება, რომ დაყადაღებული ქონების ნამდვილი მესაკუთრე არის მოსარჩელე მესამე პირი.
უშუალოდ სარჩელის მომზადებასთან ერთად, სერვისი აუცილებლად მოიცავს შუამდგომლობის დაყენებას სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე. კერძოდ, მოსარჩელე ითხოვს სასამართლოსგან, რომ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე აიკრძალოს ამ ქონების აუქციონზე გატანა ან სხვა ფორმით რეალიზაცია (აღსრულების შეჩერება). სერვისის ფარგლებში იურისტი ახორციელებს კლიენტის სრულ წარმომადგენლობას სასამართლოს ყველა ინსტანციაში და გამარჯვების შემთხვევაში, უზრუნველყოფს სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების ბიუროში წარდგენას ყადაღის ფაქტობრივი მოხსნის მიზნით.
გავრცელებული სიტუაციები და სცენარები
ყველაზე ტიპური სცენარი დაკავშირებულია ნაქირავებ ბინებთან. მაგალითად, მოვალე ცხოვრობს ქირით. აღმასრულებელი მიდის მის ფაქტობრივ საცხოვრებელ მისამართზე და აყადაღებს იქ არსებულ ტელევიზორს, მაცივარს, ავეჯს და სხვა ძვირადღირებულ ნივთებს. სინამდვილეში ეს ნივთები ეკუთვნის ბინის მესაკუთრეს (გამქირავებელს). გამქირავებელს უწევს შეიტანოს ექსცინდენტური სარჩელი და წარადგინოს ნივთების შეძენის დამადასტურებელი ქვითრები ან იჯარის ხელშეკრულებაში არსებული ინვენტარის აღწერილობა, რათა დაიხსნას თავისი ქონება.
მეორე ხშირი შემთხვევაა მეუღლეთა თანასაკუთრება. დავალიანება აქვს მხოლოდ ერთ მეუღლეს, თუმცა აღმასრულებელი აყადაღებს მთლიან ქონებას ან იმ ავტომობილს, რომელიც რეგისტრირებულია მეორე მეუღლის სახელზე, მაგრამ შეძენილია თანაცხოვრების პერიოდში. ასეთ დროს, მეორე მეუღლე ითხოვს თავისი წილის ან კონკრეტული ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლებას. ასევე გავრცელებულია ბიზნეს-დავები, როდესაც კომპანიის ოფისში დაყადაღებული ტექნიკა სინამდვილეში ეკუთვნის არა თავად შპს-ს, არამედ მის ერთ-ერთ პარტნიორს ან საერთოდ სხვა იურიდიულ პირს, რომელმაც ტექნიკა დროებით სარგებლობაში გადასცა კომპანიას.
საქართველოს კანონმდებლობა და მარეგულირებელი ჩარჩო
საქართველოში ამ საკითხს არეგულირებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონი. კანონმდებლობის მიხედვით, მესამე პირს, რომელიც აცხადებს უფლებას დაყადაღებულ ქონებაზე, შეუძლია სარჩელი აღძრას კრედიტორისა და მოვალის წინააღმდეგ სასამართლოში ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების მოთხოვნით. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სარჩელი მიმართული უნდა იყოს იმ მხარეების მიმართ, რომლებიც წარმოადგენენ დავის მონაწილეებს (ანუ კრედიტორი და მოვალე) და არა უშუალოდ აღმასრულებლის წინააღმდეგ, რადგან აღმასრულებელი მხოლოდ აღასრულებს კანონს და არ წარმოადგენს მატერიალურ-სამართლებრივ დაინტერესებულ პირს.
კანონი ავალდებულებს მოსარჩელეს, წარმოადგინოს საკუთრების უფლების დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებები. სასამართლო განიხილავს საქმეს და თუ დადგინდა, რომ დაყადაღების მომენტისთვის ნივთი ნამდვილად მესამე პირს ეკუთვნოდა, იგი იღებს გადაწყვეტილებას ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლების შესახებ. ეს გადაწყვეტილება სავალდებულოა აღსრულების ეროვნული ბიუროსთვის და დაუყოვნებლივ უნდა აღსრულდეს.