რა არის ელექტრონული ფული კანონის გაგებით
ელექტრონული ფული საგადასახდელო სისტემებისა და საგადასახდელო მომსახურების შესახებ საქართველოს კანონით განმარტებულია როგორც ელექტრონული ფულის პროვაიდერის მიერ გადახდის ოპერაციების განხორციელების მიზნით მომხმარებლისგან მიღებული ფულადი სახსრების ნომინალური ღირებულება, რომელიც შენახულია ელექტრონულად, მათ შორის მაგნიტურ მატარებელზე, და რომელსაც გადახდის საშუალებად, მისი გამომშვების გარდა, მესამე პირებიც აღიარებენ. ეს განმარტება საფუძველია იმის გასარკვევად, თუ რა განსხვავდება ელექტრონული ფული დეპოზიტისგან. ელექტრონული ფულის პროვაიდერი საგადახდო მომსახურების ის პროვაიდერია, რომელიც უშვებს ელექტრონულ ფულს,
ელექტრონული ფული საგადახდო მომსახურების სისტემაში
საგადახდო მომსახურებად კანონი განიხილავს, მათ შორის, გადახდის ოპერაციის განხორციელებას საგადახდო ინსტრუმენტის მეშვეობით, საგადახდო ინსტრუმენტების, მათ შორის ელექტრონული ფულის ინსტრუმენტების გამოშვებას ან ექვაირინგს, ფულად გზავნილებს, ელექტრონული ფულის გამოშვებას და გადახდის ოპერაციების განხორციელებას ელექტრონული ფულით, მობილური ტელეფონის, ინტერნეტის ან სხვა ელექტრონული საშუალების გამოყენებით. ამავდროულად, კანონი არ ვრცელდება გარკვეულ მომსახურებაზე: ნაღდი ფულით გადახდებზე შუამავლის გარეშე, ანგარიშების გარეშე ნაღდი ფულის გადაცვლაზე ან ჩეკით ოპერაციებზე. ცალკე გამონაკლისია ელექტრონული კომუნიკაციების ოპერატორის მომსახურება: ის გადახდის ოპერაციას აბონენტისთვის კომუნიკაციების მომსახურებასთან დამატებით ახორციელებს, თუ ცალკეული ოპერაციის თანხა 50 ლარს არ აღემატება და თითოეული აბონენტის მიერ თვეში შესრულებული ოპერაციების საერთო თანხა 300 ლარს არ აღემატება. ამ ზღვრების გადაჭარბებისას ოპერატორი უკვე საგადახდო რეგულაციის ფარგლებში აღმოჩნდება.
ელექტრონული ფულის გამოშვების უფლება და რეგისტრაცია
დაუშვებელია საგადახდო მომსახურების იმ პირის მიერ განხორციელება, რომელიც არ არის საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული საგადახდო მომსახურების პროვაიდერი, კომერციული ბანკი, მიკრობანკი ან მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია, ანდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისით მოქმედი პირი. რეგისტრაციასა და მის გაუქმებას ახორციელებს ეროვნული ბანკი საკუთარი წესით, და პროვაიდერს რეგისტრაციისას ენიჭება კონკრეტული მომსახურების განხორციელების უფლება. ეროვნული ბანკი აქვეყნებს პროვაიდერების სიას ნებადართული მომსახურებების მითითებით, სადაც მნიშვნელოვანი პროვაიდერი განცალკევებით არის მოხსენიებული — ამიტომ ყოველთვის შეგიძლიათ გადაამოწმოთ, აქვს თუ არა კონკრეტულ კომპანიას ელექტრონული ფულის გამოშვების უფლება. პროვაიდერის კაპიტალი საქმიანობის არცერთ ეტაპზე არ უნდა იყოს ეროვნული ბანკის მიერ განსაზღვრულ საზედამხედველო კაპიტალზე ნაკლები. გარდა ამისა, მნიშვნელოვანი წილის — განცხადებული თუ შევსებული კაპიტალის ათი პროცენტი ან მეტი — შემძენი ვალდებულია წინასწარ მიმართოს ეროვნულ ბანკს, რომელიც გადაწყვეტილებას ინფორმაციის წარდგენიდან 1 თვის ვადაში იღებს, და ამ ვადაში პასუხის გაუცემლობა თანხმობას ნიშნავს.
მნიშვნელოვანი პროვაიდერის დამატებითი მოთხოვნები
თუ პროვაიდერის ან მასთან დაკავშირებული პირის მიერ გამოშვებული ელექტრონული ფულის მოცულობა ან სხვა საგადახდო მომსახურების ბრუნვა აჭარბებს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილ ზღვრებს, ბანკს უფლება აქვს დაუდგინოს დამატებითი მოთხოვნები; იგივე შეიძლება პროვაიდერისთვის, რომელსაც ბანკი ფინანსური სექტორისთვის მნიშვნელოვნად მიიჩნევს. ასეთი მოთხოვნები გრძელდება მანამ, სანამ ბანკი პროვაიდერს მისგან არ გაათავისუფლებს, რაც შესაძლებელია, თუ მოცულობა ზედიზედ 3 თვის განმავლობაში აღარ აჭარბებს ზღვრებს. მნიშვნელოვანი პროვაიდერი ვალდებულია საქმიანობის ყველა ეტაპზე იცავდეს მინიმალური კაპიტალის ოდენობას, აწარმოოს ბუღალტრული აღრიცხვა და ფინანსური ანგარიშგება ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად და ყოველი კალენდარული წლის დასრულებიდან მომდევნო წლის 15 მაისამდე საკუთარ ვებგვერდზე გამოაქვეყნოს გასული წლის აუდიტირებული ფინანსური ანგარიშგება.
მომხმარებლის ფულადი სახსრების დაცვა
ელექტრონული ფულის რეგულაციის ერთ-ერთი ცენტრალური გარანტია მომხმარებლის ფულადი სახსრების დაცვაა. პროვაიდერთან არსებული მომხმარებლის სახსრები უნდა განთავსდეს პროვაიდერის საკუთრისგან განცალკევებით, ნომინალური მფლობელობის ანგარიშზე, და დაუშვებელია მათი გამოყენება პროვაიდერის ვალდებულებების უზრუნველყოფისთვის ან კრედიტისა და ოვერდრაფტის გაცემისთვის. მომხმარებლის ფულადი სახსრები დეპოზიტი არ არის, მათზე სარგებლის დარიცხვა კი აკრძალულია. ელექტრონული ფული პროვაიდერის ვალდებულებაა მომხმარებლის მიმართ, და მომხმარებლის მოთხოვნის შემთხვევაში პროვაიდერი ვალდებულია ელექტრონული ფული ფულად სახსრებზე გადაუცვალოს. იურიდიული პირები და ინდივიდუალური მეწარმრები ელექტრონული ფულის სქემაში, წესით, მხოლოდ მიმღებები არიან, და პროვაიდერი მათ მიერ ელექტრონული ფულის მიღებიდან არაუგვიანეს 15 საბანკო დღისა უზრუნველყოფს ეკვივალენტური ფულადი სახსრების მათ საბანკო ანგარიშებზე გადარიცხვას. იმ პროვაიდერების სია, რომლებიც იურიდიულ პირს გადამხდელად რთავს სქემაში, ქვეყნდება ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე.
ხშირად დასმული კითხვები ელექტრონულ ფულზე
ვის შეუძლია ელექტრონული ფულის გამოშვება?
მხოლოდ საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებულ საგადახდო მომსახურების პროვაიდერს, აგრეთვე კომერციულ ბანკს, მიკრობანკს ან მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას. რეგისტრირებულ პროვაიდერთა სია ეროვნული ბანკის მიერ ქვეყნდება, და მასში თითოეული პროვაიდერისთვის ნებადართული მომსახურებებიც წერია.
რამდენად დაცულია ჩემი სახსრები ელექტრონული ფულის სისტემაში?
მომხმარებლის ფულადი სახსრები პროვაიდერის საკუთრისგან განცალკევებით, ნომინალური მფლობელობის ანგარიშზე უნდა იყოს განთავსებული და მათი გამოყენება პროვაიდერის საჭიროებებისთვის, მათ შორის კრედიტების გასაცემად, აკრძალულია. ეს სახსრები დეპოზიტს არ წარმოადგენს და მომხმარებლის მოთხოვნით ელექტრონული ფული ფულად სახსრებად უნდა გადაიცვალოს.
როდის ხდება პროვაიდერი მნიშვნელოვანი?
როდესაც მისი ან დაკავშირებული პირის გამოშვებული ელექტრონული ფულის მოცულობა ან სხვა მომსახურების ბრუნვა აჭარბებს ეროვნული ბანკის ზღვრებს, ანდა ბანკი მას ფინანსური სექტორისთვის მნიშვნელოვნად მიიჩნევს. ასეთ პროვაიდერს ეკისრება კაპიტალის მინიმალური ოდენობის მუდმივი დაცვა და წლიური აუდიტირებული ანგარიშგების გამოქვეყნება მომდევნო წლის 15 მაისამდე.
შეიძლება თუ არა ოპერატორის ბალანსით გადახდა ლიცენზიის გარეშე?
კი, მაგრამ მხოლოდ მკაცრად შეზღუდულ შემთხვევაში: ცალკეული ოპერაცია 50 ლარამდე უნდა იყოს და აბონენტის თვეში ჯამური გადახდები 300 ლარს არ უნდა აღემატებოდეს, თანაც ეს მომსახურება კომუნიკაციების მომსახურებასთან დამატებით უნდა ხორციელდებოდეს. ამ ზღვრებს მიღმა საქმიანობა უკვე საგადახდო მომსახურების რეგულაციას ექვემდებარება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს სპეციალისტები დაგეხმარებით ელექტრონული ფულის რეგულაციის საკითხებში: შევაფასებთ, შედის თუ არა თქვენი დაგეგმილი საქმიანობა საგადახდო მომსახურების განმარტებაში, დაგეხმარებით პროვაიდერად რეგისტრაციის პროცესში, განვმარტავთ მომხმარებლის ფულადი სახსრების დაცვის მოთხოვნებს და შევადგენთ შესაბამისობის დოკუმენტაციას. დაგვიკავშირდით, თუ საგადახდო პროექტს აწარმოებთ ან მის დაგეგმვას იწყებთ.