საბანკო დარღვევების პრეტენზიის სამართლებრივი საფუძველი
საბანკო დარღვევების პრეტენზია საფუძველს იღებს მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ საქართველოს კანონში. ბანკთან დადებული საკრედიტო, დეპოზიტური, სადაზღვევო თუ სხვა ხელშეკრულება, რომელიც მომხმარებელს ცალმხრივად შეეთავაზა დასაბეჭდივით ჩამოყალიბებული პირობებით, სამომხმარებლო ურთიერთობაა და მას სწორედ ეს კანონი არეგულირებს. კანონის 22-ე მუხლი ხელშეკრულების უსამართლო სტანდარტული პირობების ბათილობას აწესებს, 24-ე მუხლი უსამართლო კომერციულ საქმიანობას კრძალავს, ხოლო 28-ე მუხლი მომხმარებლის უფლებების დაცვის მექანიზმებს აღწერს. ეს სამი ნორმა ერთად ქმნის იურიდიულ საყრდენს ბანკის უსამართლო პირობების წინააღმდეგ.
ხელშეკრულების უსამართლო სტანდარტული პირობები და მათი ბათილობა
კანონის 22-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების უსამართლო სტანდარტული პირობა, მიუხედავად ხელშეკრულებაში მისი არსებობისა, ბათილია, თუ იგი ეწინააღმდეგება ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპებს და იწვევს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებებისა და მოვალეობების გაუმართლებელ დისბალანსს მომხმარებლის საზიანოდ, მათ შორის, პირობის ბუნდოვანების გამო. უსამართლობის შეფასებისას გაითვალისწინება ხელშეკრულების საგანი, მისი დადების დროს არსებული გარემოებები, რომლებმაც ამ პირობის არსებობა განაპირობა, და ხელშეკრულების სხვა პირობები. ამასთან, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ პირობა არ შეესაბამება საპასუხო შესრულებას, ცალკე არ მიიჩნევა შეუსაბამობად — გადაწყვეტილება მთლიან კონტექსტზე დგება.
კანონი პირდაპირ ასახელებს ბათილ დებულებებს, რომლებიც საბანკო პრაქტიკაშიც ხშირად გვხვდება: მოვაჭრის პასუხისმგებლობის გამორიცხვა მომხმარებლის გარდაცვალების, ჯანმრთელობის დაზიანების ან სხვა ზიანის შედეგად; მოთხოვნის წარდგენის უსამართლო შეზღუდვა ან მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის აკრძალვა; მხოლოდ მოვაჭრის ნებაზე დამოკიდებული პირობით განპირობებული ვალდებულება; ხელშეკრულებაზე უარისას გადახდილი თანხის დაკავება; ზიანზე მეტი თანხის მოთხოვნა; თანხმობის გარეშე ავტომატური გაგრძელება; პირობების ცალმხრივი შეცვლა ან განმარტება; ხელშეკრულებამდე დაუთვალისწინებელი პირობებით შებოჭვა; და დავის მხოლოდ ისეთ არბიტრაჟში გადატანა, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობით არ რეგულირდება.
მნიშვნელოვანია და გასათვალისწინებელია: ერთი პირობის ბათილობა ავტომატურად არ ანადგურებს ხელშეკრულების დანარჩენ ნაწილებს. თუ უსამართლო სტანდარტული პირობა ხელშეკრულების არსებითი პირობა არ არის და სავარაუდოა, რომ ხელშეკრულება მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც დაიდებოდა, დანარჩენი დებულებები ძალაში რჩება. ბანკის არგუმენტი, თითქოს ერთი დებულების გაუქმება მთელ ხელშეკრულებას აიშლიდეს, უმეტესად გამართლებას არ პოვებს — თითოეული პირობა ცალკე ფასდება.