საინვესტიციო დავების გადაწყვეტის საერთაშორისო ცენტრი (ICSID) არის მსოფლიო ბანკის ჯგუფის ნაწილი და წარმოადგენს წამყვან გლობალურ ინსტიტუტს უცხოელ ინვესტორებსა და სახელმწიფოებს შორის დავების მოსაგვარებლად. ICSID არბიტრაჟი არის უნიკალური სამართლებრივი მექანიზმი, რომელიც საშუალებას აძლევს კერძო ინვესტორს, პირდაპირ უჩივლოს სუვერენულ სახელმწიფოს საერთაშორისო ტრიბუნალში, თუ ეს უკანასკნელი დაარღვევს ინვესტიციის დაცვის გარანტიებს. საქართველოსთვის, როგორც განვითარებადი ეკონომიკისთვის, რომელიც აქტიურად იზიდავს უცხოურ ინვესტიციებს, ICSID-ის მექანიზმი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. ეს სერვისი განკუთვნილია როგორც უცხოელი ინვესტორებისთვის, რომლებიც საქმიანობენ საქართველოში და თვლიან, რომ მათი უფლებები დაირღვა, ასევე ქართველი ინვესტორებისთვის, რომლებსაც აქვთ ბიზნეს ინტერესები საზღვარგარეთ.
ICSID არბიტრაჟი რადიკალურად განსხვავდება კომერციული არბიტრაჟისგან. აქ სამართლებრივი საფუძველი ხშირად არის არა კონტრაქტი, არამედ საერთაშორისო შეთანხმება (ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულება - BIT) ან მრავალმხრივი კონვენცია (მაგ. ენერგეტიკული ქარტიის ხელშეკრულება). პროცესი მოითხოვს საერთაშორისო საჯარო სამართლის ღრმა ცოდნას, სახელმწიფო იმუნიტეტის საკითხების გააზრებას და ექსპროპრიაციის რთული სტანდარტების ანალიზს. Legal.ge-ზე წარმოდგენილი სპეციალისტები არიან მაღალი კვალიფიკაციის იურისტები, რომლებსაც შეუძლიათ მართონ ეს ურთულესი და მაღალი რისკის შემცველი დავები.
რას მოიცავს ICSID არბიტრაჟის მომსახურება?
- იურისდიქციული ანალიზი: შეფასება, ექვემდებარება თუ არა კონკრეტული დავა ICSID-ის იურისდიქციას (არის თუ არა "ინვესტიცია" და "ინვესტორი" კონვენციის გაგებით).
- BIT-ების და ხელშეკრულებების ანალიზი: საქართველოს მიერ დადებული ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულებების შესწავლა დარღვეული უფლებების (მაგ. სამართლიანი და თანასწორი მოპყრობა) გამოსავლენად.
- დავის შეტყობინება (Notice of Dispute): სავალდებულო "გაციების პერიოდის" (Cooling-off period) მართვა და სახელმწიფოსთან წინასაარბიტრაჟო მოლაპარაკებების წარმოება.
- საარბიტრაჟო მოთხოვნის რეგისტრაცია: ICSID-ის გენერალურ მდივანთან განაცხადის წარდგენა და რეგისტრაციის პროცესის გავლა.
- წარმომადგენლობა პროცესში: მემორიალების (წერილობითი არგუმენტაციის) მომზადება, ექსპერტთა ჩვენებების კოორდინაცია და ინტერესების დაცვა ვაშინგტონში ან პარიზში გამართულ სხდომებზე.
- გადაწყვეტილების აღსრულება: ICSID-ის კონვენციის სპეციფიკური მექანიზმების გამოყენება მიღებული კომპენსაციის რეალურად მისაღებად.
ხშირი სცენარები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
ტიპური სცენარია ე.წ. "ირიბი ექსპროპრიაცია", როდესაც სახელმწიფო იღებს ისეთ რეგულაციებს ან აუქმებს ლიცენზიებს, რაც ინვესტორის ბიზნესს აზრს უკარგავს. მაგალითად, თუ უცხოურმა კომპანიამ ააშენა ქარხანა, მაგრამ შემდგომ სახელმწიფომ მას შეუქმნა დისკრიმინაციული საგადასახადო პირობები ან უკანონოდ გაუუქმა გარემოსდაცვითი ნებართვა. მეორე სცენარია "სამართლიანი და თანასწორი მოპყრობის" პრინციპის დარღვევა, როდესაც სახელმწიფო არღვევს ინვესტორისთვის მიცემულ ლეგიტიმურ დაპირებებს. ასევე, ICSID გამოიყენება ენერგეტიკულ სექტორში ტარიფების ცვლილებით გამოწვეული ზარალის ანაზღაურებისთვის.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
საქართველო არის „სახელმწიფოებსა და სხვა სახელმწიფოთა მოქალაქეებს შორის საინვესტიციო დავების გადაწყვეტის შესახებ“ კონვენციის (ICSID კონვენცია) წევრი 1992 წლიდან. ეს ნიშნავს, რომ საქართველომ აიღო საერთაშორისო ვალდებულება, ცნოს და აღასრულოს ICSID-ის გადაწყვეტილებები ისე, თითქოს ისინი ადგილობრივი უზენაესი სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებები იყოს. გარდა ამისა, საქართველოს აქვს დადებული ათეულობით ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულება (BIT), რომლებიც პირდაპირ უთითებენ ICSID-ზე, როგორც დავის გადაწყვეტის მექანიზმზე. საქართველოს კანონმდებლობა, მათ შორის „უცხოური ინვესტიციების შესახებ“ კანონი, ასევე იცავს ინვესტორებს, მაგრამ ICSID სთავაზობს დაცვის უფრო მაღალ, ზეეროვნულ დონეს.
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
პროცესი იწყება პოტენციური დარღვევის სიღრმისეული ანალიზით. პირველი ფორმალური ნაბიჯია "დავის შეტყობინების" გაგზავნა მთავრობისთვის, რასაც მოსდევს სავალდებულო მოლაპარაკებების პერიოდი (ჩვეულებრივ 3-6 თვე). თუ შეთანხმება ვერ შედგა, ინვესტორი არეგისტრირებს მოთხოვნას ICSID-ში. შემდეგ ხდება ტრიბუნალის ფორმირება (რაც ხშირად რთულია ინტერესთა კონფლიქტების გამო). პროცესი მოიცავს წერილობით ფაზას (Memorials/Counter-Memorials) და ზეპირ მოსმენას. ICSID პროცესები ხანგრძლივია და საშუალოდ 3-4 წელს გრძელდება.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
ICSID არბიტრაჟი არის იურიდიული მომსახურების ელიტური და ყველაზე რთული სფერო. არასწორად დაწყებულმა დავამ შეიძლება ინვესტორს მილიონობით დოლარი დააკარგვინოს ხარჯებში. Legal.ge გაძლევთ წვდომას იმ იშვიათ სპეციალისტებზე, რომლებსაც აქვთ საერთაშორისო საჯარო სამართლისა და საინვესტიციო არბიტრაჟის სპეციფიკური გამოცდილება. ისინი დაგეხმარებიან სწორად შეაფასოთ დავის პერსპექტივა და შეარჩიოთ საუკეთესო სტრატეგია სახელმწიფო მანქანის წინააღმდეგ.
განახლდა: ...