ანდერძის შედგენის სამართლებრივი საფუძვლები
ანდერძი პირის უკანასკნელი ნების იურიდიული გამოხატვის ფორმაა, რომლითაც იგი გარდაცვალების შემდეგ საკუთარი ქონების ბედს თავად განსაზღვრავს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ანდერძის შესახებ ზუსტ წესებს ადგენს: ვინ უფლებიანია ანდერძის შედგენაზე, რომელ ფორმებში არის დასაშვები მისი გაფორმება და ვინ არ შეიძლება მონაწილეობდეს მის გაფორმებაში მოწმის სტატუსით. ამ გვერდზე განვმარტავთ სამოქალაქო კოდექსის იმ ნორმებს, რომლებზეც ანდერძის შედგენა არის დამყარებული — მოანდერძის პიროვნებასა და უნარიანობასთან დაკავშირებულ მოთხოვნებს, ნოტარიუსის მიერ ანდერძის ჩაწერის წესს, მოწმეთა შეზღუდვებს და შინაური ანდერძის ინსტიტუტს.
ანდერძის შედგენის უმნიშვნელოვანესი პრინციპი მის პირად ხასიათში მდგომარეობს: სამოქალაქო კოდექსის მუხლის 1346 თანახმად, ანდერძი უნდა შეადგინოს პირადად მოანდერძემ, ხოლო ანდერძის შედგენა წარმომადგენლის მეშვეობით არ დაიშვება. ეს ნიშნავს, რომ არც ადვოკატს, არც ნოტარიუსს და არც ოჯახის რომელიმე წევრს არ შეუძლია მოანდერძის სახელით ანდერძის შედგენა. იურისტის როლი ამ პროცესში კონსულტაციითა და ტექსტის პროექტის მომზადებით ამოიწურება — საბოლოო გადაწყვეტილება და ანდერძის ხელმოწერა მხოლოდ მოანდერძის პირადი ქმედებაა.
ვინ შეიძლება იყოს მოანდერძე
სამოქალაქო კოდექსის მუხლის 1345 თანახმად, მოანდერძე შეიძლება იყოს სრულწლოვანი, ქმედუნარიანი პირი, რომელსაც ანდერძის შედგენის მომენტში შეუძლია გონივრულად განსაჯოს საკუთარი მოქმედება და ნათლად გამოხატოს თავისი ნება. ამრიგად, კანონი ორმხრივ მოთხოვნას აყენებს: პირი უნდა იყოს სრულწლოვანი და ქმედუნარიანი, ამავდროულად კი ანდერძის შედგენის კონკრეტულ მომენტში უნდა შეეძლებოდეს საკუთარი მოქმედების გონივრული შეფასება და ნების ნათელი გამოხატვა.
მომენტის კრიტერიუმს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს: გადამწყვეტია ანდერძის შედგენის ფაქტობრივი მომენტი და არა პირის ზოგადი მდგომარეობა სხვა პერიოდებში. თუ ანდერძის შედგენის მომენტში პირს არ შეუძლია გონივრულად განსაჯოს თავისი მოქმედება ანდერძის შინაარსის თვალსაზრისით, ასეთი ანდერძის საფუძვლიანობა სათუთი ხდება და მისი გასაჩივრების საფუძველს ქმნის. სწორედ ამიტომ ანდერძის შედგენამდე რეკომენდებულია მომავალი მოანდერძის მდგომარეობის შეფასება და ისეთი ფორმის არჩევანი, რომელიც ანდერძის ნებაყოფლიბრივ ხასიათს საუკეთესოდ უზრუნველყოფს.
ანდერძის ჩაწერა ნოტარიუსის მიერ
სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 1358 ანდერძის ნოტარიული ფორმის წესს აწესრიგებს. დასაშვებია, რომ ანდერძი მოანდერძის სიტყვებით ჩაიწეროს ნოტარიუსმა ორი მოწმის თანდასწრებით. ანდერძის ჩაწერისას შეიძლება გამოყენებულ იქნეს საერთოდ მიღებული ტექნიკური საშუალებები — კანონი აქ თანამედროვე ტექნიკის გამოყენების შესაძლებლობას ითვალისწინებს, რაც ჩაწერის პროცედურას ამარტივებს.
მოანდერძის სიტყვებით ნოტარიუსის მიერ ჩაწერილი ანდერძი უნდა წაიკითხოს მოანდერძემ და ნოტარიუსისა და მოწმის თანდასწრებით მოაწეროს ხელი. წაკითხვის ეს მომენტი იმითაა მნიშვნელოვანი, რომ მოანდერძე თავად რწმუნდება ჩაწერილი ტექსტის შინაარსში და საკუთარი ხელმოწერით ადასტურებს, რომ იგი მისი ნების ზუსტი ასახვაა. ნოტარიუსისა და მოწმის თანდასწრება კი ამ პროცედურის სანდოობას ამტკიცებს და მომავალში ანდერძის ნამდვილობის დასაბუთებას ემსახურება.