რას ნიშნავს დისკრიმინაცია და შევიწროება სამუშაო ადგილზე
დისკრიმინაციასა და შევიწროებაზე სარჩელის დაყრდნობა საქართველოს შრომის კოდექსით სრულად არის განმსაზღვრული. კოდექსის მიხედვით, დისკრიმინაცია არის პირის განზრახ ან გაუფრთხილებლობით განსხვავება, გამორიცხვა ან უპირატესობის მინიჭება რასის, კანის ფერის, ენის, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, ეროვნების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, ასაკის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის, შეზღუდული შესაძლებლობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, რელიგიური, საზოგადოებრივი, პოლიტიკური ან სხვა გაერთიანებისადმი კუთვნილების, ოჯახური მდგომარეობის ან სხვა შეხედულების გამო, თუ ეს მიზნად ისახავს ან იწვევს თანაბარი შესაძლებლობის ან მოპყრობის უარყოფას ან ხელყოფას დასაქმებასა და პროფესიულ საქმიანობაში. კანონი განასხვავებს პირდაპირ დისკრიმინაციას — არათანაბარი მოპყრობა შედარებად სიტუაციაში მყოფ სხვა პირებთან მიმართებით — და ირიბ დისკრიმინაციას, როდესაც ნეიტრალური დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს, თუ ეს დებულება ობიექტურად არ არის გამართლებული კანონიერი მიზნით და აუცილებელი თანაზომიერი საშუალებით.
სამუშაო ადგილზე შევიწროება, მათ შორის სექსუალური შევიწროება, კანონით პირდაპირ არის გამოცხადებული დისკრიმინაციის ფორმად: ეს არის დაცული ნიშნით განპირობებული არასასურველი ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს ღირსების შელახვას და დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს შექმნას. სექსუალური შევიწროება კერძოდ გულისხმობს სექსუალური ხასიათის ფრაზების თქმას ან მიმართვას, გენიტალიების ჩვენებას ან სექსუალური ხასიათის სხვა არასიტყვიერ ფიზიკურ ქცევას. აკრძალულია ასევე შურისძიება: ხელშეკრულების შეწყვეტა ან ნებისმიერი უარყოფითი მოპყრობა იმის გამო, რომ დასაქმებულმა დისკრიმინაციისგან დასაცავად განცხადებით ან საჩივრით მიმართა შესაბამის ორგანოს ან ითანამშრომლა მასთან.
მტკიცების ტვირთი და დამსაქმებლის პასუხისმგებლობა
დისკრიმინაციის დავების ყველაზე მნიშვნელოვანი პროცესუალური წესი მტკიცების ტვირთის გადანაწილებაა: თუ კანდიდატი ან დასაქმებული მიუთითებს ფაქტებზე ან გარემოებებზე, რომლებიც საფუძველს ქმნის გონივრული ვარაუდისთვის, რომ დამსაქმებელმა დისკრიმინაციის აკრძალვის მოთხოვნა დაარღვია, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ თქვენ არ გიწევთ სრულად დაამტკიცოთ დისკრიმინაცია — საკმარისია წარმოადგინოთ გონივრულ ვარაუდზე მიმთითებელი ფაქტები, და დამსაქმებელმა უნდა დაამტკიცოს საწინააღმდეგო.
დისკრიმინაციის აკრძალვის პრინციპის დარღვევა — მათ შორის პირდაპირი და ირიბი დისკრიმინაციის, შევიწროებისა და სექსუალური შევიწროების — იწვევს გაფრთხილებას ან დაჯარიმებას კოდექსით დადგენილი წესის გათვალისწინებით, შესაბამისი ჯარიმის სამმაგი ოდენობით. იმავე დარღვევის განმეორებით ჩადენა ადმინისტრაციული სახდელის დაკისრებიდან 1 კალენდარული წლის განმავლობაში იწვევს ჯარიმის ორმაგი ოდენობით დაჯარიმებას. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სამართალდამრღვევი თანამშრომლისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება დამსაქმებელს არ ათავისუფლებს — დამსაქმებელს პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს, თუ მისთვის ცნობილი გახდა შევიწროების ან სექსუალური შევიწროების ფაქტი და მან ამ შესახებ არ შეატყობინა შრომის ინსპექციას ან/და არ მიიღო შესაბამისი ზომები ქმედების აღსაკვეთად.