შევიწროების პრევენციის მექანიზმები საქართველოში კერძო კომპანიის კეთილგონივრულ ინიციატივას აღარ წარმოადგენს — მათ სამართლებრივი საყრდენი შრომის კანონის მეოთხე, 45-ე, 23-ე და 78-ე მუხლებით არის განსაზღვრული: რა ქცევა უნდა აიკრძალოს, რა გარემო უნდა შეიქმნას, სად უნდა იყოს ჩაწერილი საჩივრის გზა და რა მოჰყვება უმოქმედობას. უცხოურ პრაქტიკაში არსებული სავალდებულო რისკის შეფასების მოდელები ქართულ კანონში არ არის ასახული — პრევენციის არქიტექტურას სრულად ქმნის ქართული შრომის კანონი.
რა ქცევის პრევენციაზეა საუბარი
პრევენციის მექანიზმები ზუსტად იმ ქცევაზე მოერევიან, რასაც კანონის მეოთხე მუხლი განსაზღვრავს. სამუშაო ადგილზე შევიწროება, მათ შორის სექსუალური შევიწროება, დისკრიმინაციის ფორმაა — დაცული ნიშნით განპირობებული არასასურველი ქცევა, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს ღირსების შელახვას და ქმნის დამაშინებელ, მტრულ, დამამცირებელ, ღირსების შემლახველ ან შეურაცხმყოფელ გარემოს. სექსუალური შევიწროება ცალკე განსაზღვრებულია როგორც არასასურველი სექსუალური ხასიათის ქცევა იმავე შედეგით. პრევენციის პირველი ამოცანა ამ განსაზღვრებების ოპერაციონალიზაციაა: შიდა დოკუმენტებში ეს ქცევები კონკრეტული მაგალითებით უნდა იყოს აღწერილი, რომ ყოველი დასაქმებული ცნობდეს აკრძალულ საზღვარს.
გარემოს და ინფორმირებულობის მოვალეობა
კანონის 45-ე მუხლი პრევენციის სუბსტანციურ საფუძველს ქმნის: დამსაქმებელი ვალდებულია უზრუნველყოს დასაქმებული სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი — და ჯანსაღი გარემო იმ გარემოსაც მოიცავს, რომელშიც შევიწროება არ ხდება. ამავე მუხლით დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს გონივრულ ვადაში მიაწოდოს სრული, ობიექტური და გასაგები ინფორმაცია ყველა ფაქტორის შესახებ, რომლებიც მოქმედებს მის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე. პრევენციის პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: ინფორმირება იმის შესახებ, რა არის შევიწროება, როგორ რეაგირებს ორგანიზაცია და ვინ არის საკონტაქტო პირი — ეს კანონით დაკისრებული ინფორმაციული ვალდებულების ნაწილია.
საჩივრის გზის სახლი — შრომის შინაგანაწესი
კანონის 23-ე მუხლი პრევენციის მექანიზმებს ინსტრუმენტს აძლევს: შრომის შინაგანაწესი წერილობითი დოკუმენტია, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი. სწორედ ეს პუნქტია საჩივრის არხის სახლი: ვინ იღებს განცხადებას, რა ვადაში განიხილავს, როგორ ფიქსირდება შედეგი და როგორ იცავს მომჩივრის კონფიდენციალურობას — ყველაფერი ეს შინაგანაწესში უნდა იყოს ჩაწერილი. იმავე მუხლით დამსაქმებელი ვალდებულია დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები ასახოს შრომის შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში და უზრუნველყოს მათი შესრულება — ეს პრევენციული სისტემის დოკუმენტური ბიძგია.