შრომის შინაგანაწესის შემუშავება საქართველოშე პირდაპირ კანონზეა მიმაგრებული, და ერთი ტერმინოლოგიური გარემოება პირველივე ნაბიჯზე უნდა გამოიწმინდოს: ზოგიერთ ძველ წყაროში შინაგანაწესი ძველი ნომრით მოიხსენიება, მოქმედი შრომის კანონის ტექსტში კი შინაგანაწესი 23-ე მუხლით არის განტარირებული — თვით 47-ე მუხლის მეორე პუნქტიც კი შინაგანაწესზე სწორედ ამ აქტუალური ნუმერაციით იშვერს. ამ გვერდის სამი საყრდენია: 23-ე მუხლი — თვით შინაგანაწესის ნორმა, 47-ე მუხლი — მისი გამოყენებადობის პირობა, და პირველი მუხლი — შიგთავსის ქვედა ზღვარი. აშშ-ის სამართლის ხელისწერილების და დისკლეიმერების რეჟიმი ქართულ სისტემაში არ არსებობს — შინაგანაწესის აღსრულებადობა ხელშეკრულებაში ჩართვიდან მომდინარეობს და არა ცოდნის დადასტურების ფორმალური აქტიდან.
რა არის შინაგანაწესი და რას განსაზღვრავს
კანონის 23-ე მუხლის მიხედვით, დამსაქმებელს უფლება აქვს დაადგინოს შრომის შინაგანაწესი და იგი ვალდებულია დასაქმებულს გააცნოს. შინაგანაწესი წერილობითი დოკუმენტია, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს: სამუშაო კვირის ხანგრძლივობა და სამუშაოს დაწყების-დამთავრების დრო, ცვლის ხანგრძლივობა; დასვენების ხანგრძლივობა; შრომის ანაზღაურების გაცემის დრო, ადგილი და წესი; ანაზღაურებადი და ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი; შრომის პირობების დაცვის წესები; წახალისებისა და პასუხისმგებლობის სახე და გამოყენების წესები; განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი. სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით შინაგანაწესით შეიძლება სპეციალური წესებიც განისაზღვროს — ეს ჩამონათვალი დახურული არ არის, მაგრამ ყოველი დამატებული წესი კანონთან შესაბამისობას უნდა ინახავდეს.
აღსრულებადობის გადამწყვეტი პირობა
47-ე მუხლი შინაგანაწესის პრაქტიკულ მნიშვნელობას განსაზღვრავს. შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებს შორისაა დასაქმებულის მიერ შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა ან — ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული დისციპლინური ზომის ფონზე — განმეორებითი დარღვევა. მაგრამ იმავე მუხლის მეორე პუნქტი ამ საფუძვლებს ზღვარს უწესრიგებს: შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა გათავისუფლების საფუძველი მხოლოდ მაშინ ხდება, თუ შინაგანაწესი შრომითი ხელშეკრულების ნაწილია. ეს არის დამუშავების გადამწყვეტი არჩევანი: შინაგანაწესი ან ხელშეკრულებასთან ერთად ხელმოიწერება, ან მითითებულია ხელშეკრულებაში მისი ნაწილობით — წინააღმდეგ შემთხვევაში დისციპლინური სანქციები გათავისუფლების საფუძვლად ვეღარ გამოდგება.
შიგთავსის ქვედა ზღვარი
პირველი მუხლი შინაგანაწესის ნებისმიერ დებულებას ზღვარს უწესრიგებს: შრომითი ხელშეკრულებით არ შეიძლება განისაზღვროს კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული ნორმები, რომლებიც აუარესებს დასაქმებულის მდგომარეობას. 23-ე მუხლის მეექვსე პუნქტი იმავეს განმეორებს უშუალოდ შინაგანაწესის მიმართ: ბათილია შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც ამ კანონს, ინდივიდუალურ შრომით ხელშეკრულებას ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება. დამუშავებისას თითოეული პუნქტი ამ ორმაგ ტესტს უნდა გაივლიდეს: კანონის მინიმუმის შეურყევლობა და ინდივიდუალურ/კოლექტიურ ხელშეკრულებასთან შესაბამისობა.