რას ნიშნავს მედიაცია შრომით დავაში
შრომითი დავის მედიაცია საქართველოს შრომის კოდექსით განსაზღვრული, ზუსტად კოლექტიურ კვალზე არსებული ინსტიტუტია. კოდექსის 63-ე მუხლის თანახმად, კოლექტიური დავა — დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს (არანაკლებ 20 დასაქმებული) შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის — უნდა გადაწყდეს მხარეთა შორის შემათანხმებელი პროცედურებით, რაც გულისხმობს პირდაპირ მოლაპარაკებებს ან მედიაციას ერთ-ერთი მხარის მიერ მინისტრისთვის შესაბამისი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის შემთხვევაში.
მედიაციის დაწყება მოლაპარაკებების ნებისმიერ სტადიაზე შეიძლება: მხარეს უფლება აქვს, შეთანხმების მისაღწევად მინისტრს გაუგზავნოს წერილობითი შეტყობინება მედიაციის დაწყების მიზნით დავის მედიატორის დანიშვნის თაობაზე, და ეს შეტყობინება იმავე დღეს გადაეცემა მეორე მხარეს. შესაბამისი განაცხადის საფუძველზე მინისტრი ნიშნავს დავის მედიატორს მთავრობის ნორმატიული აქტით დამტკიცებული წესის თანახმად, ხოლო მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში — საკუთარი ინიციატივითაც კი.
მედიატორის რეჟიმი და მხარეთა ვალდებულებები
მედიაციის ეფექტიანობა კანონით დადგენილ დისციპლინაზე დგას. მხარეები ვალდებული არიან მონაწილეობა მიიღონ შემათანხმებელ პროცედურებში და დაესწრონ დავის მედიატორის მიერ გამართულ შეხვედრებს. მედიატორს მინისტრის მოთხოვნით ანგარიშის წარდგენაც ეკისრება. მედიატორის სტატუსის გადამწყვეტი ელემენტი კონფიდენციალურობაა: ის ვალდებულია არ გაამჟღავნოს ინფორმაცია ან დოკუმენტი, რომელიც მასთვის მედიატორად გახდა ცნობილი — ეს მხარეებს გულახდილ მოლაპარაკებებს აძლევს საფუძველს.
პროცედურა დავის ნებისმიერ სტადიაზე შეიძლება შეწყდეს მინისტრის გადაწყვეტილებით, და მხარეებს შეუძლიათ დავის არბიტრაჟისთვის გადაცემაზეც შეთანხმდნენ — მედიაცია დავის ერთადერთი გზა არ არის, არამედ მისი კანონიერი საფეხურია.
მედიაციის გეგმირებისას გადამწყვეტია დროის მართვაც: მინისტრისთვის შეტყობინების გაგზავნიდან პროცესი ორ ლოგიკურ ნაწილად იშლება — შეხვედრების ორგანიზება და შინაარსობრივი მოლაპარაკებები. მხარე, რომელიც შეხვედრებზე დასწრების ვალდებულებას შეგნებულად ასრულებს და პოზიციას ყოველ ეტაპზე წერილობით აფიქსირებს, მედიაციის დასრულებისას იმ დოკუმენტურ საფუძველს ფლობს, რომელიც შეთანხმების აღსრულებასაც გასაგებს ხდის. ზუსტად ეს დისციპლინა განასხვავებს შედეგიან მედიაციას უშედეგო მოლაპარაკებების რიგისგან.
შეთანხმების აღსრულება სასამართლოს ძალით
მედიაციის შედეგად მიღწეული შეთანხმება იურიდიულად სრულფასოვანი დოკუმენტია: დავის მხარეს უფლება აქვს, მის აღსრულებას სასამართლოს მიმართოს, და აღსრულებისას საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესები გამოიყენება. სასამართლო შეთანხმების აღსრულებაზე უარს მხოლოდ მაშინ იტყვის, თუ მისი შინაარსი ეწინააღმდეგება კანონმდებლობას ან საჯარო წესრიგს, ან თუ შინაარსიდან გამომდინარე მისი აღსრულება შეუძლებელია. ანუ მედიაციის შედეგი ქაღალდზე რჩება მხოლოდ მაშინ, როცა თავად მხარეები ამის საშუალებას აძლევენ.
ინდივიდუალური დავა — სად არის საზღვარი
გულახდილად უნდა ითქვას: ინდივიდუალური შრომითი დავისთვის კანონი მედიატორს არ იძლევა. ინდივიდუალური დავა პირდაპირ მოლაპარაკებებით წყდება: მხარე მეორე მხარეს უგზავნის წერილობით შეტყობინებას ზუსტი მოთხოვნებით, პასუხი 10 კალენდარულ დღეში გაცემა უნდა, ხოლო შეთანხმების მიუღწევლობის შემთხვევაში 14 კალენდარული დღის შემდეგ სასამართლოს გზა იხსნება. ეს საზღვარი ზუსტად ის ინფორმაციაა, რაც მედიაციის სერვისზე მომხმარებელს თავიდანვე უნდა ქონდეს.
რა არ მოქმედებს საქართველოში
ევროპული მედიაციის დირექტივების ჩარჩო და მისი პროცედურული ინსტიტუტები საქართველოს შრომის სამართალში ავტომატურად არ გადადის — ქართულ კონტექსტში მოქმედებს კოდექსის საკუთარი მექანიზმი: მინისტრის მიერ დანიშნული მედიატორი, დასწრების ვალდებულება და სასამართლოს ძალით აღსრულებადი შეთანხმება. სწორედ ეს მექანიზმი უნდა იყოს მედიაციის გეგმირების საფუძველი.
მედიაციის მექანიზმიც კანონში დეტალურად არის აღწერილი: მოლაპარაკებების ნებისმიერ სტადიაზე მხარეს უფლება აქვს მინისტრს წერილობითი შეტყობინება გაუგზავნოს მედიატორის დანიშვნის თაობაზე, და ეს შეტყობინება იმავე დღეს გადაეცემა მეორე მხარეს. მინისტრი მედიატორს მთავრობის ნორმატიული აქტით დამტკიცებული წესის შესაბამისად ნიშნავს, ხოლო მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას — მხარის მიმართვის გარეშე, საკუთარი ინიციატივითაც კი. მხარეები ვალდებული არიან ესწრებოდნენ მედიატორის მიერ გამართულ შეხვედრებს; მედიატორი ვალდებულია არ გაამჟღავნოს მისთვის ცნობილი გახდენილი ინფორმაცია, მინისტრის მოთხოვნაზე კი ანგარიშს უგზავნის. დავის ნებისმიერ სტადიაზე შესაძლებელია მისი არბიტრაჟისთვის გადაცემაც.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვუპასუხებთ მედიაციასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
რომელი დავაა კოლექტიური?
დავა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს — არანაკლებ 20 დასაქმებულს — შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის. მხოლოდ ასეთ დავას აქვს მედიაციის კანონიერი გზა.
ვინ ნიშნავს მედიატორს?
მინისტრი — მხარის წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე, მთავრობის ნორმატიული აქტით დამტკიცებული წესის თანახმად; მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესის შემთხვევაში — საკუთარი ინიციატივითაც.
აუცილებელია თუ არა მედიატორის შეხვედრებზე დასწრება?
დიახ. მხარეები ვალდებული არიან მონაწილეობა მიიღონ შემათანხმებელ პროცედურებში და დაესწრონ მედიატორის მიერ გამართულ შეხვედრებს.
რა ძალა აქვს მედიაციის შეთანხმებას?
მისი აღსრულება შეიძლება სასამართლოს მიმართვით სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის წესებით; სასამართლო უარს მხოლოდ კანონსაწინააღმდეგო, საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგებულ ან შეუსრულებელ შეთანხმებაზე იტყვის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი მედიაციის მთელ გზაზე დგას თქვენთან: ვაფასებთ დავის ხასიათს და მედიაციის კანონიერ შესაძლებლობას, ვამზადებთ მინისტრისთვის გასაგზავნი წერილობით შეტყობინებას, ვაწარმოებთ მოლაპარაკებებს მედიატორთან, ვაყალიბებთ შეთანხმებას აღსრულებადი ფორმით და საჭიროებისას ვიყენებთ სასამართლოს ძალას მისი აღსრულებისთვის. დაგვიკავშირდით — სწორად აწყობილი მედიაცია დავას დროსაც იზოგავს და ურთიერთობასაც.