სერვისის შესახებ
სახელმწიფო სოციალური დაცვის სისტემაში პენსია ხელფასად მიღებული შემოსავლის შემცვლელი ძირითადი ინსტრუმენტია, და მისი წესები საქართველოს კანონით — სახელმწიფო პენსიების შესახებ ნორმატიული ბაზით — არის დადგენილი. წინამდებარე გვერდი განმარტავს პენსიაზე უფლების წარმოშობის საფუძვლებს (მუხლი 5), პენსიის დაფინანსების წყაროსა და გაანგარიშების წესს (მუხლი 7), პენსიონერის უფლება-მოვალეობებს (მუხლი 12) და პენსიის დასანიშნად მიმართვის წესს (მუხლი 13).
პენსიაზე უფლების წარმოშობა
მუხლი 5 ადგენს საფუძველს: პენსიაზე უფლება წარმოიშობა საპენსიო ასაკის — 65 წლის — მიღწევით; ამასთან, ქალებს პენსიაზე უფლება 60 წლიდან ეწარმოებათ. თუ პირს ერთდროულად წარმოეშვა უფლება ამ კანონითა და სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ კანონით გათვალისწინებულ სარგებლებზე, მას მხოლოდ ერთი კანონით მინიჭებული სარგებლის მოთხოვნის უფლება აქვს — მისივე არჩევით. პენსიაზე უფლება არ წარმოიშობა და წარმოშობილი უფლება შეწყდება პირის მიერ საჯარო საქმიანობის განხორციელების პერიოდში; კანონი ამ წესიდან გარდამავალ გამონაკლისებსაც იწვევს, რომლებიც სხვა კანონით განსაზღვრულ პირთა წრეს ეხება.
პენსიის ოდენობა და გაანგარიშების წესი
პენსიის დაფინანსების წყარო სახელმწიფო ბიუჯეტია, ხოლო ოდენობა ყოველწლიურად განისაზღვრება შესაბამისი წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონით (მუხლი 7). ბიუჯეტის პროექტში არსებული პენსია იზრდება ორი განსხვავებული წესით, ასაკის მიხედვით: 70 წლამდე ასაკის პენსიონერებისთვის — ბოლო 12 თვის ინფლაციის საშუალო მაჩვენებლით, მაგრამ არანაკლებ 20 ლარის ოდენობით; ხოლო 70 წლის და მეტი ასაკის პენსიონერებისთვის — ბოლო 12 თვის ინფლაციის საშუალო მაჩვენებლისა და ბოლო 6 კვარტალში მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდის მაჩვენებლების საშუალო არითმეტიკულის 80 პროცენტის ჯამით, მაგრამ არანაკლებ 25 ლარის ოდენობით. თუ გაზრდილი ოდენობა 5-ის ჯერად რიცხვზე ნაკლებია, იგი მრგვალდება მეტობით, უახლოეს 5-ის ჯერად რიცხვამდე, და გაზრდა უნდა მოხდეს საბიუჯეტო წლის პირველივე თვიდან. ინფლაციისა და ზრდის მაჩვენებლები ოფიციალური სტატისტიკით განისაზღვრება, ხოლო გაანგარიშების სხვაგვარი წესი დაუშვებელია. თვითონ მაჩვენებლებიც კანონით არის დაზუსტებული: ინფლაცია განისაზღვრება, როგორც სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ოფიციალური მონაცემებით გათვალისწინებული 12 თვის საშუალო სამომხმარებლო ფასების ინდექსი წინა 12 თვის საშუალო ინდექსთან შედარებით; ხოლო მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდა — როგორც შესაბამისი კვარტლის ზრდის მაჩვენებელი წინა წლის შესაბამის კვარტალთან შედარებით. ორივე მაჩვენებელი იწრობა შესაბამისი სიზუსტის ფარგლებში, რაც გაანგარიშებას გამჭვირვალე და განმეორებადს ხდის: ციფრი არა კანონგამომცემლის, არამედ სტატისტიკის შედეგია.
პენსიონერის უფლებები და მოვალეობები
მუხლი 12 პენსიონერს უფლებას აძლევს მიიღოს პენსია კანონმდებლობით დადგენილი წესით, ასევე მიიღოს სოციალური დახმარებები ან/და სამედიცინო მომსახურება და სარგებლობდეს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლებებით. პარალელურად, პენსიონერს მოვალეობაც აქვს: იგი ვალდებულია კომპეტენტურ ორგანოს აცნობოს იმ გარემოების დადგომის შესახებ, რომელსაც თან სდევს პენსიის გაცემის შეწყვეტა, ამ გარემოების წარმოშობიდან არა უგვიანეს 15 დღისა. ეს მოვალეობა პრაქტიკულია: დაგვიანებული შეტყობინება გადახდების შეჩერების საფუძვლად იქცევა, დროული კი — პროცედურულ სიმარტივედ. ქალების უფლების ადრეული წარმოშობა გეგმის საკითხსაც წყვეტს: 60 წლიდან უფლების არსებობა იმას ნიშნავს, რომ საპენსიო გადაწყვეტილება ოჯახის ფინანსურ დინებასთან ერთად უნდა დაიგეგმოს, და სხვა სარგებლებთან არჩევანიც ზუსტად ამ ეტაპზე ტარდება — ერთდროული უფლებების შემთხვევაში კანონი მხოლოდ ერთი სარგებლის მოთხოვნას აძლევს უფლებამოსილებად.
პენსიის დასანიშნად მიმართვა
მუხლი 13 ადგენს, რომ პენსიის დანიშვნის თაობაზე განცხადება ყველა საჭირო დოკუმენტთან ერთად წარედგინება კომპეტენტურ ორგანოს. საჭირო დოკუმენტების ნუსხა, საპენსიო დოკუმენტაციის წარმოების წესი და პენსიის დანიშვნის პირობები მინისტრის ნორმატიული აქტით განისაზღვრება. ამიტომ მიმართვამდე აუცილებელია აქტუალური ნუსხის გადამოწმება: დოკუმენთა არასრული კომპლექტი დანიშვნას აყოვნებს, სრული კი — პროცესს დაუყოვნებლივ აძრავებს; საპენსიო დოკუმენტაციის წარმოების წესიც ამავე აქტით წესრიგდება, ამიტომ პროცედურის ყოველი ნაბიჯი წერილობითი საფუძვლით მიდის.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი ასაკიდან წარმოიშობა პენსიაზე უფლება?
საპენსიო ასაკის — 65 წლის — მიღწევით; ქალებს კი ეს უფლება 60 წლიდან ეწარმოებათ (მუხლი 5).
შეიძლება თუ არა ორი სარგებლის ერთდროულად მიღება?
არა — ერთდროული უფლების არსებობისას მხოლოდ ერთი კანონით მინიჭებული სარგებლის მოთხოვნა შეიძლება, პირის საკუთარი არჩევით (მუხლი 5).
როგორ იზრდება პენსიის ოდენობა?
ასაკის მიხედვით, ორი სხვადასხვა წესით: 70 წლამდე — ინფლაციით, არანაკლებ 20 ლარით; 70 და ზემოთ — ინფლაციისა და ზრდის კომბინაციით, არანაკლებ 25 ლარით; შედეგი 5-ის ჯერადამდე მრგვალდება (მუხლი 7).
როდის უნდა შეატყობინოს პენსიონერმა გარემოებების შესახებ?
პენსიის გაცემის შეწყვეტის თანმდევი გარემოების წარმოშობიდან არა უგვიანეს 15 დღისა კომპეტენტურ ორგანოს (მუხლი 12).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ განვმარტავთ, რომელი საფუძვლებიდან წარმოიშობა პენსიაზე უფლება თქვენს შემთხვევაში, და დავგეგმავთ სხვა სარგებლებთან მის შედარებას არჩევანის გასაკეთებლად; მოვამზადებთ მიმართვისა და დოკუმენტების კომპლექტს კომპეტენტური ორგანოსთვის და განვმარტავთ შეტყობინების მოვალეობის ვადებს. მიმართეთ — მიიღეთ სოციალური დაცვის მკაფიო სურათი.