სოციალური დაცვის შეღავათები

სერვისის შესახებ

სახელმწიფო სოციალური დაცვის სისტემაში პენსია ხელფასად მიღებული შემოსავლის შემცვლელი ძირითადი ინსტრუმენტია, და მისი წესები საქართველოს კანონით — სახელმწიფო პენსიების შესახებ ნორმატიული ბაზით — არის დადგენილი. წინამდებარე გვერდი განმარტავს პენსიაზე უფლების წარმოშობის საფუძვლებს (მუხლი 5), პენსიის დაფინანსების წყაროსა და გაანგარიშების წესს (მუხლი 7), პენსიონერის უფლება-მოვალეობებს (მუხლი 12) და პენსიის დასანიშნად მიმართვის წესს (მუხლი 13).

პენსიაზე უფლების წარმოშობა

მუხლი 5 ადგენს საფუძველს: პენსიაზე უფლება წარმოიშობა საპენსიო ასაკის — 65 წლის — მიღწევით; ამასთან, ქალებს პენსიაზე უფლება 60 წლიდან ეწარმოებათ. თუ პირს ერთდროულად წარმოეშვა უფლება ამ კანონითა და სახელმწიფო კომპენსაციისა და სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდიის შესახებ კანონით გათვალისწინებულ სარგებლებზე, მას მხოლოდ ერთი კანონით მინიჭებული სარგებლის მოთხოვნის უფლება აქვს — მისივე არჩევით. პენსიაზე უფლება არ წარმოიშობა და წარმოშობილი უფლება შეწყდება პირის მიერ საჯარო საქმიანობის განხორციელების პერიოდში; კანონი ამ წესიდან გარდამავალ გამონაკლისებსაც იწვევს, რომლებიც სხვა კანონით განსაზღვრულ პირთა წრეს ეხება.

პენსიის ოდენობა და გაანგარიშების წესი

პენსიის დაფინანსების წყარო სახელმწიფო ბიუჯეტია, ხოლო ოდენობა ყოველწლიურად განისაზღვრება შესაბამისი წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ კანონით (მუხლი 7). ბიუჯეტის პროექტში არსებული პენსია იზრდება ორი განსხვავებული წესით, ასაკის მიხედვით: 70 წლამდე ასაკის პენსიონერებისთვის — ბოლო 12 თვის ინფლაციის საშუალო მაჩვენებლით, მაგრამ არანაკლებ 20 ლარის ოდენობით; ხოლო 70 წლის და მეტი ასაკის პენსიონერებისთვის — ბოლო 12 თვის ინფლაციის საშუალო მაჩვენებლისა და ბოლო 6 კვარტალში მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდის მაჩვენებლების საშუალო არითმეტიკულის 80 პროცენტის ჯამით, მაგრამ არანაკლებ 25 ლარის ოდენობით. თუ გაზრდილი ოდენობა 5-ის ჯერად რიცხვზე ნაკლებია, იგი მრგვალდება მეტობით, უახლოეს 5-ის ჯერად რიცხვამდე, და გაზრდა უნდა მოხდეს საბიუჯეტო წლის პირველივე თვიდან. ინფლაციისა და ზრდის მაჩვენებლები ოფიციალური სტატისტიკით განისაზღვრება, ხოლო გაანგარიშების სხვაგვარი წესი დაუშვებელია. თვითონ მაჩვენებლებიც კანონით არის დაზუსტებული: ინფლაცია განისაზღვრება, როგორც სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის ოფიციალური მონაცემებით გათვალისწინებული 12 თვის საშუალო სამომხმარებლო ფასების ინდექსი წინა 12 თვის საშუალო ინდექსთან შედარებით; ხოლო მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდა — როგორც შესაბამისი კვარტლის ზრდის მაჩვენებელი წინა წლის შესაბამის კვარტალთან შედარებით. ორივე მაჩვენებელი იწრობა შესაბამისი სიზუსტის ფარგლებში, რაც გაანგარიშებას გამჭვირვალე და განმეორებადს ხდის: ციფრი არა კანონგამომცემლის, არამედ სტატისტიკის შედეგია.