რას ნიშნავს წარმომადგენლობა არბიტრაჟში
არბიტრაჟი შრომით დავაში საქართველოს შრომის კოდექსით პირდაპირ გათვალისწინებული გზაა: ინდივიდუალური შრომითი ურთიერთობის დროს წარმოშობილი დავა უნდა გადაწყდეს კანონით დადგენილი შემათანხმებელი პროცედურების დაცვით ან/და სასამართლოსთვის ან არბიტრაჟისთვის მიმართვით; იგივე ეხება კოლექტიურ დავასაც. არბიტრაჟი შრომითი დავის განხილვის კანონიერი ფორმაა და მისი წარმომადგენლობა სამართლებრივად სრულფასოვანი სასამართლო წარმომადგენლობის ტოლფასი სირთულის ამოცანაა.
არბიტრაჟის არსი მხარეთა შეთანხმებაშია: ინდივიდუალური დავის შემთხვევაში მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ დავის არბიტრაჟისთვის გადაცემაზე, ხოლო კოლექტიური დავის შემთხვევაში ეს შეთანხმება დავის ნებისმიერ სტადიაზე შეიძლება მიიღწეს. ამიტომ წარმომადგენლობა არბიტრაჟში ორი ეტაპისგან შედგება — არბიტრაჟული შეთანხმების მიღწევა და მიღწეული შეთანხმების პირობებში მხარის პოზიციის წარდგენა.
როგორ ხდება არბიტრაჟზე გადასვლა
გადასვლა არბიტრაჟზე დავის ჩარჩოში ხდება, რომელიც წერილობითი შეტყობინებით იბადება: მხარე მეორე მხარეს უგზავნის შემათანხმებელი პროცედურების დაწყების შესახებ წერილობით შეტყობინებას, რომელშიც ზუსტად უნდა იყოს მითითებული დავის საფუძველი და მოთხოვნები. ინდივიდუალურ დავაში მეორე მხარე პასუხს წერილობით აცნობებს შეტყობინების მიღებიდან 10 კალენდარული დღის განმავლობაში; წერილობითი გადაწყვეტილება არსებული ხელშეკრულების ნაწილი ხდება. თუ შეტყობინების მიღებიდან 14 კალენდარული დღის განმავლობაში შეთანხმება ვერ მიიღწევა, მხარეს სასამართლოს მიმართვის უფლება ეძლევა.
კოლექტიური დავის — დავისა დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა ჯგუფს (არანაკლებ 20 დასაქმებული) შორის ან დამსაქმებელსა და დასაქმებულთა გაერთიანებას შორის — შემთხვევაში პროცედურა პირდაპირ მოლაპარაკებებს ან მედიაციას მოიცავს, და არბიტრაჟზე გადასვლა დავის ნებისმიერ სტადიაზე შეიძლება. არბიტრაჟის არჩევანი დროითაც არის შეზღუდული: კოდექსიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით სასამართლოს მიმართვა შესაძლებელია 1 წლის განმავლობაში უფლების დარღვევის შესახებ ცოდნიდან, და ეს ვადა არბიტრაჟით არ იწყებს თავიდან.
რას აკეთებს წარმომადგენელი არბიტრაჟში
წარმომადგენლობა ნიშნავს მხარის პოზიციის სრულ მართვას: დავის ფაბულის და მოთხოვნების ჩამოყალიბებას, მტკიცებულებების შეგროვება-წარდგენას, არბიტრთა შემადგენლობასა და პროცედურულ წესებზე შეთანხმებას და საბოლოო გადაწყვეტილების პროექტზე მუშაობას. ამ სიას ემატება ერთი, ხშირად დაუფასებელი ფუნქციაც: მომხდარის დაფიქსირება და განხორციელების კონტროლი — გადაწყვეტილება ქაღალდზე მხოლოდ მაშინ არის ღირებული, როცა მისი აღსრულება რეალურად ხდება, და ეს პროცესიც წარმომადგენლის ყურადღებას ითხოვს.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს დავის საგნის სიზუსტეს: დავის განხილვის პროცესში მოთხოვნის გაზრდა ან დავის საგნის შეცვლა დაუშვებელია, ამიტომ მოთხოვნები არბიტრაჟში გადასვლამდე უნდა იყოს სრულად და სწორად ჩამოყალიბებული. სწორედ ამ ეტაპზე წყდება, დავის რომელი ნაწილი გადადის არბიტრაჟში და რა ფარგლებში განიხილავს მას არბიტრთა კოლეგია.
წარმომადგენლის კიდევ ერთი ფუნქცია პროცედურული სიმარტივის მართვაა: არბიტრაჟი სასამართლო პროცესზე მოქნილია, თუმცა ეს მოქნილობა იმას ნიშნავს, რომ ყველა მნიშვნელოვანი გადაწყვეტილება — მტკიცებულებათა წრე, სხდომების რეჟიმი, გადაწყვეტილების ფორმა — მხარეთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული. გამოცდილი წარმომადგენელი ამ შეთანხმებებს წინასწარ გეგმავს, რათა პროცესის სისწრაფე ხარისხის ხარჯზე არ აღმოჩნდეს.
რა არ მოქმედებს საქართველოში
საქართველოს შრომის კოდექსს ცალკე „შრომითი არბიტრაჟის“ კანონი არ გააჩნია, და იძულებითი არბიტრაჟი არ არსებობს — არბიტრაჟი მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით აღწევს დავას. ასევე გამოუყენებელია ამერიკული არბიტრაჟული პრაქტიკის ინსტიტუტები: მასობრივი არბიტრაჟის პროცედურები და სპეციალიზებული არბიტრაჟული ადმინისტრაციების წესები, რომლებიც შრომით სადავოებზეა გათვლილი. არბიტრაჟის საკითხები, რომლებიც კოდექსით არ არის რეგულირებული, საქართველოს კანონმდებლობის ზოგადი წესებით წყდება.
პროცედურული კალენდარიც ზუსტია: მეორე მხარე შეტყობინების მიღებიდან 10 კალენდარული დღის განმავლობაში ვალდებულია თავისი გადაწყვეტილება წერილობით აცნობოს; მიღებიდან 14 კალენდარული დღის განმავლობაში შეთანხმების უმიღწევლობისას მხარეს სასამართლოს მიმართვის უფლება აქვს, ხოლო პროცედურებში მონაწილეობისგან თავის არიდებისას — დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი გადაეკისრება. მიღწეული წერილობითი გადაწყვეტილება არსებული შრომითი ხელშეკრულების ნაწილი ხდება. სარჩელით მიმართვა ხანდაზმულობითაა შეზღუდული: კანონის 74-ე მუხლით პირს სასამართლოს მიმართვის უფლება აქვს 1 წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც უფლების დარღვევის შესახებ შეიტყო ან უნდა შეეტყო.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვუპასუხებთ არბიტრაჟთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა დავის არბიტრაჟზე გადაცემა ერთი მხარის მოთხოვნით?
არა — არბიტრაჟი მხოლოდ მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება: ინდივიდუალურ დავაში მხარეები შეთანხმდებიან, კოლექტიურში კი ეს დავის ნებისმიერ სტადიაზე მიიღწევა.
როდის ჩნდება არბიტრაჟის იდეა დავაში?
დავის ჩარჩოში — წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის შემდეგ: ინდივიდუალურ დავაში პასუხის ვადა 10 კალენდარული დღეა, ხოლო შეთანხმების მიუღწევლობის შემთხვევაში 14 კალენდარული დღის შემდეგ სასამართლოს გზა იხსნება.
რა შეზღუდვა აქვს მოთხოვნებს არბიტრაჟში?
დავის განხილვის პროცესში მოთხოვნის გაზრდა ან დავის საგნის შეცვლა დაუშვებელია — მოთხოვნები სრულად უნდა იყოს ჩამოყალიბებული არბიტრაჟზე გადასვლამდე.
რა ვადა აქვს დავას საერთოდ?
კოდექსიდან გამომდინარე სხვა სარჩელით სასამართლოს მიმართვა შესაძლებელია 1 წლის განმავლობაში უფლების დარღვევის შესახებ ცოდნიდან.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები არბიტრაჟში წარმომადგენლობის სრულ ციკლს გთავაზობენ: ვაფასებთ დავის არბიტრაჟისთვის გადაცემის მიზანშეწონილობას, ვამზადებთ არბიტრაჟულ შეთანხმებას, ვაყალიბებთ მოთხოვნებს ისე, რომ მათი გაზრდა აღარ დაგჭირდეთ, ვაგროვებთ მტკიცებულებებს და გიცავთ არბიტრაჟის ყველა სხდომაზე. დაგვიკავშირდით — არბიტრაჟის შეთანხმება ხშირად დავის შედეგს წინასწარ წყვეტს.