დავები სმარტ-კონტრაქტებზე: სად და როგორ წყდება
სმარტ-კონტრაქტი კოდით განხორციელებული შეთანხმებაა: პირობები პროგრამულ ლოგიკაშია ჩაწერილი და განხორციელება ავტომატურად ხდება. საქართველოში სმარტ-კონტრაქტებისთვის ცალკე საპროცესო კანონი არ არსებობს — მათზე დავა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ზოგადი წესებით იხილება. ეს კარგი ამბავია: სასამართლო არ არის უუფლებო ტექნიკურ საკითხებთან — კოდექსი შეიცავს ინსტრუმენტებს, რომლებიც ზუსტად ასეთ დავებს ერგება.
სმარტ-კონტრაქტის დავის გამორჩეულობა სამ რამეშია: მტკიცებულება ძირითადად ელექტრონულია; გადაწყვეტილება მიიღება ალგორითმის მიერ და მისი ქცევის შეფასება სპეციალურ ცოდნას სჭირდება; და დროებითი ღონისძიებები მნიშვნელოვანია, რადგან აქტივები მოძრაობენ. სამივე საკითხს საპროცესო კოდექსის ნორმები აწესრიგებს.
ელექტრონული მტკიცებულებები
134-ე მუხლის მიხედვით, წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. იმავე მუხლის შესაბამისი ნაწილი განსაზღვრავს, რომ ელექტრონულ დოკუმენტს, აგრეთვე ელექტრონული ხელმოწერით დადასტურებულ დოკუმენტს ან/და დამოწმებულ დოკუმენტს აქვს მტკიცებულების ძალა. სმარტ-კონტრაქტის შემთხვევაში ეს ნიშნავს: ტრანზაქციის ჩანაწერები, კოდის ვერსიები და სისტემის ლოგები სასამართლოში წერილობითი მტკიცებულებების სახით იდგმება.
თუ მხარეს არ შეუძლია მტკიცებულების მიღება იმ პირისგან, ვისთანაც ის იმყოფება, შეუძლია იშუამდგომლოს სასამართლოს წინაშე მისი გამოთხოვის თაობაზე; შუამდგომლობა შესაძლებელია ერთგვაროვანი დოკუმენტების კონკრეტული რეკვიზიტების მითითების გარეშეც, თუ დასაბუთებულია, რომ მათით შეიძლება დადგინდეს საქმისთვის მნიშვნელოვანი გარემოებები.
ექსპერტიზა და მისი შეფასება
162-ე მუხლის მიხედვით, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, თუ საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადასაწყვეტად და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. მხარეებსაც შეუძლიათ დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნა სასამართლოს წარადგინონ.
სმარტ-კონტრაქტის დავაში ექსპერტიზის კლასიკური კითხვებია: რას აკეთებდა კოდი მოცემულ პირობებში, შეესაბამებოდა თუ არა მისი ქცევა მხარეთა შეთანხმებას და შესაძლებელი იყო თუ არა განხორციელებული შედეგი სხვაგვარი. 172-ე მუხლი შედეგს აწესრიგებს: ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის, მაგრამ მისი უარყოფა დასაბუთებული უნდა იყოს გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ანუ ექსპერტიზა არ ანაცვლებს მოსამართლეს — ის მას არგუმენტირებული საფუძველს აძლევს.

