სმარტ-კონტრაქტის სამართლებრივი ექსპერტიზა: როდის და რატომ
სმარტ-კონტრაქტის სამართლებრივი ექსპერტიზა განსხვავდება დავის წარმართვისგან: ის დავამდე — ან დავის ფარგლებში — განხორციელებული ანალიზია, რომელიც პასუხობს კითხვას, რას აკეთებს კოდი სამართლებრივად და შეესაბამება თუ არა ეს მხარეთა განზრახულ შეთანხმებას. საქართველოში ამისთვის ცალკე წესი არ არსებობს — გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ექსპერტიზის ინსტიტუტი, რომელიც სასამართლოსთან არსებულ ტექნიკურ შეფასებას აწესრიგებს.
ექსპერტიზის საჭირობა ორ ტიპურ სიტუაციაში ჩნდება. პირველი — პრევენციული: მხარეები ამოწმებენ კონტრაქტს გამოშვებამდე, რათა დავა საერთოდ არ წარმოიშვას. მეორე — სასამართლო: დავის დროს სასამართლო სპეციალურ ცოდნას მიმართავს, რადგან კოდის ქცევის განმარტება მის გარეშე შეუძლებელია. ორივე შემთხვევაში ექსპერტიზის ფორმა და შინაართი საპროცესო ნორმებით განისაზღვრება.
ექსპერტიზის დანიშვნა და ჩატარება
162-ე მუხლის მიხედვით, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა, თუ საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. მხარეებსაც შეუძლიათ დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნა სასამართლოს წარადგინონ საქმის აღძვრის ან მომზადების სტადიაზე.
166-ე მუხლი სპეციალურ საექსპერტო დაწესებულებაში ჩატარების წესს აწესრიგებს: სასამართლო დაწესებულებას უგზავნის განჩინებას და საჭირო მასალებს; დაწესებულების ხელმძღვანელი ექსპერტიზას მიანდობს ერთ ან რამდენიმე თანამშრომელს და მათ განუმარტავს უფლება-მოვალეობებს და პასუხისმგებლობას; ხელწერილი დასკვნასთან ერთად გადაეგზავნება სასამართლოს. 167-ე მუხლი კი არასპეციალურ დაწესებულებასთან აწესრიგებს: ასეთ შემთხვევაში ექსპერტს თვითონ სასამართლო ნიშნავს, ამოწმებს მის სპეციალობასა და კომპეტენტურობას და აფრთხილებს პასუხისმგებლობის შესახებ.
დასკვნის ფორმა და შინაარსი
170-ე მუხლის მიხედვით, ექსპერტი დასკვნას წერილობითი ფორმით იძლევა; სასამართლოს უფლება აქვს მისცეს ექსპერტს წინადადება ზეპირი განმარტების მისაცემად, რომელიც სხდომის ოქმში შეიტანება. დასკვნა უნდა შეიცავდეს წარმოებული გამოკვლევის წერილობით აღწერას, გამოკვლევის შედეგად მიღებულ დასკვნებსა და დასაბუთებულ პასუხებს სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებზე.
სმარტ-კონტრაქტის ექსპერტიზისთვის ეს მოთხოვნა გადამწყვეტია: კითხვების ზუსტად დასმა — თუ რა ლოგიკით მუშაობდა კოდი, რომელი პირობა გააქტიურდა, შესაძლებელი იყო თუ არა სხვა შედეგი — განსაზღვრავს დასკვნის ღირებულებას. სწორად დასმული კითხვა ექსპერტს ათავისუფლებს გამოცანის მოგონებისგან; არასწორად დასმული კითხვა კი — პასუხს უაზროს ხდის.

