პარტიის ქონება და სახელმწიფო დაფინანსება
პარტიის ქონებას ქმნის საწევრო შენატანები, შემოწირულებები და კანონით დადგენილ შემთხვევებში — სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი თანხა. საწევრო შენატანად ითვლება მხოლოდ ის ფულადი თანხა, რომელიც საწევრო შენატანის სახით არის გადახდილი კანონის შესაბამისად და რომლის ზუსტი ოდენობაც დადგენილია პარტიის წესდებით. რაც შეეხება სახელმწიფოს მხარდაჭერას, საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან ყოველწლიურად გამოიყოფა თანხა პარტიების საქმიანობის ფინანსური მხარდაჭერისა და პარტიული სისტემის განვითარებისთვის.
შემოწირულებები და საწევრო შენატანები: აკრძალვები და ზღვრები
კანონი ზუსტად განსაზღვრავს, ვისგან არ შეიძლება შემოწირულების მიღება. დაუშვებელია შემოწირულების მიღება:
- საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე ფიზიკური პირისგან;
- იმ პირისგან, რომლის მიმართაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ ორგანული კანონით გათვალისწინებული გადაწყვეტილებაა მიღებული;
- საქართველოში ან საქართველოს ფარგლებს გარეთ რეგისტრირებული იურიდიული პირისგან ან/და პირთა სხვა სახის გაერთიანებისგან;
- საჯარო დაწესებულებისგან;
- სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლების სისტემის შემადგენელი სუბიექტისგან;
- ანონიმურად.
თანხების ზღვრებიც განსაზღვრულია: პარტიის მიერ საქართველოს თითოეული მოქალაქისგან წლის განმავლობაში მიღებულ შემოწირულებათა საერთო ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 60 000 ლარს, ხოლო პარტიის თითოეული წევრის მიერ განხორციელებული საწევრო შენატანების წლიური ოდენობა — 1 200 ლარს. პარტიის მიერ წლის განმავლობაში გაწეული ხარჯების საერთო ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს საქართველოს წინა წლის მთლიანი შიდა პროდუქტის 0.04%-ს, ამ ოდენობაში კი შედის პარტიის მიერ და მის სასარგებლოდ სხვა პირის მიერ გაწეული ხარჯებიც, რომლებიც დადგენილია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ და რომელთა შესახებაც ეცნობება შესაბამის პარტიას. ამავე თავით დადგენილი შეზღუდვები ვრცელდება იმ პირზეც, რომელსაც თავად აქვს განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზანი და ამ მიზნის მისაღწევად შესაბამის ფინანსურ და სხვა მატერიალურ რესურსებს იყენებს.
პარტიას ეკრძალება კანდიდატის, წარმომადგენლის ან სხვა პირის მეშვეობით, პირდაპირ თუ არაპირდაპირ, საქართველოს მოქალაქისათვის ფულადი სახსრების, საჩუქრებისა და სხვა მატერიალურ ან არამატერიალურ ფასეულობათა გადაცემა (პარტიის კამპანიის მცირე ღირებულების აქსესუარების — მაისურების, კეპების, ქუდების, დროშებისა და სხვა მსგავსი ნივთების — გარდა), ფასდაკლებით ან შეღავათიანი პირობებით საქონლის ან მომსახურების მიყიდვა ან მიწოდება, საბაზრო ფასზე მეტ ფასად საქონლის ან მომსახურების შესყიდვა, უსასყიდლოდ საქონლის ან მომსახურების მიწოდება ან გავრცელება, აგრეთვე მოქალაქის დაინტერესება ფულადი სახსრების, ფასიანი ქაღალდების, ფასეულობათა ან მომსახურების მიწოდებით ან დაპირებით.
ანგარიშიანობა: ყოველთვიური ინფორმაცია და წლიური საფინანსო დეკლარაცია
ყოველი თვის განმავლობაში შემოწირულების მიღების, აგრეთვე საწევრო შენატანის განხორციელების შესახებ ინფორმაციას პარტია საანგარიშო თვის მომდევნო თვის არაუგვიანეს 15 რიცხვისა წარუდგინებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს. ყოველი წლის 1 თებერვლამდე კი პარტია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს უგზავნის გასული წლის საფინანსო დეკლარაციას აუდიტორის (აუდიტორული ფირმის) დასკვნასთან ერთად, ხოლო დეკლარაციისა და დასკვნის ასლები ეგზავნება პარტიის იურიდიული მისამართის მიხედვით ადგილობრივ საგადასახადო ორგანოს.
დეკლარაციაში აისახება პარტიის წლიური შემოსავალი — საწევრო შენატანების ოდენობა, შემოწირულებების ოდენობა, საწევრო შენატანების განმახორციელებელ პირთა ვინაობა, მონაცემები შემოწირულებების განმახორციელებელ სუბიექტებთან დაკავშირებით და სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი თანხები — და გასავალი: ხარჯები არჩევნებზე, სხვადასხვა ღონისძიების დაფინანსებაზე, შრომის ანაზღაურებასა და მივლინებაზე და სხვა ხარჯები. აგრეთვე წარმოდგენილია ქონებრივი მდგომარეობის ანგარიში — კუთვნილი შენობა-ნაგებობებისა და ავტოსატრანსპორტო საშუალებების რაოდენობა და სახეობები, მათი საერთო ღირებულება და საბანკო დაწესებულებებში რიცხული ფულადი თანხების ოდენობა. პარტიის ფინანსურ მდგომარეობასა და შემოწირულებების განხორციელებასთან დაკავშირებული მონაცემების გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის წესს ადგენს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური; მასვე უფლება აქვს შეიმუშავოს პარტიის წლიური საფინანსო დეკლარაციის ფორმა და საარჩევნო კამპანიის ფონდის ანგარიშის ფორმა და დაადგინოს პარტიის დაფინანსების აუდიტის სტანდარტები.
მონიტორინგი და აუდიტი სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ
პარტიის ფინანსური საქმიანობის კანონიერებისა და გამჭვირვალობის მონიტორინგს ახორციელებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახური. მას უფლება აქვს შეამოწმოს საფინანსო დეკლარაციისა და საარჩევნო კამპანიის ფონდის ანგარიშის სისრულე, სისწორე და კანონიერება, გამოითხოვოს ინფორმაცია პარტიის, მისი წევრის ან განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირის ფინანსების შესახებ და არაუმეტეს წელიწადში ერთხელ განახორციელოს პარტიის ფინანსური საქმიანობის აუდიტი. პარტიის უკანონო ფინანსურ საქმიანობაზე საფუძვლიანი ეჭვის არსებობის შემთხვევაში სამსახური სასამართლოს მიმართავს რიგგარეშე ფინანსური აუდიტის განხორციელების მოთხოვნით. მონიტორინგის მიზნით სამსახურს შეუძლია ფიზიკური პირის გამოკითხვა ამ კანონით დადგენილი წესით, მისი დაკითხვა მაგისტრატ მოსამართლის წინაშე საქართველოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით და საჭირო ინფორმაციის — მათ შორის, განსაკუთრებული კატეგორიის პერსონალური მონაცემების, სხვა პერსონალური მონაცემებისა და საიდუმლოების (სახელმწიფო საიდუმლოების გარდა) — გამოთხოვა საჯარო დაწესებულებისგან, ფიზიკური და იურიდიული პირისგან (გადახდის მომსახურების პროვაიდერის ჩათვლით) და სხვა სუბიექტისგან. საჯარო ინფორმაციად არამოქმედი მონაცემები გამოითხოვება სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, სასამართლო კი მიმართვის წარდგენიდან 48 საათში იღებს გადაწყვეტილებას. ადმინისტრაციული წარმოება ამ უფლებამოსილების განხორციელებისას არ უნდა გაგრძელდეს 3 თვეზე მეტ ხანს; გენერალურ აუდიტორს უფლება აქვს, საჭიროების შემთხვევაში, ეს ვადა არაუმეტეს 3 თვით გაახანგრძლივოს. ყველა სუბიექტი, რომელსაც სამსახური მოსთხოვს ინფორმაციას, ვალდებულია წარუდგინოს მას თავის ხელთ არსებული მონაცემები.
პასუხისმგებლობა და სანქციები
თუ პარტია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს საფინანსო დეკლარაციას დროულად არ წარუდგენს, სამსახური მას წერილობით გააფრთხილებს და ხარვეზის აღმოფხვრას 5 დღის ვადაში მოსთხოვს. თუ 5 დღის გასვლის შემდეგაც პარტია დეკლარაციას არ წარადგენს, იგი კარგავს სახელმწიფო დაფინანსების მიღების უფლებას მომდევნო 1 წლის განმავლობაში. თუ პარტია საფინანსო დეკლარაციას ზედიზედ 2 კალენდარული წლის განმავლობაში არ წარუდგენს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს ან ზედიზედ 2 კალენდარული წლის განმავლობაში წარდგენილ ყველა ასეთ დეკლარაციაში ასახული ყველა შემოსავალი და ხარჯი ნულის ტოლია, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო გენერალური აუდიტორის მიმართვის საფუძველზე აუქმებს აღნიშნული პარტიის რეგისტრაციას, ხოლო რეგისტრაციის გაუქმების შემდეგ დარჩენილი ქონება საქართველოს კანონმდებლობის მოთხოვნების დაცვით სახელმწიფო ხაზინას გადაეცემა.
საქართველოს კანონმდებლობით აკრძალული შემოწირულების ან საწევრო შენატანის მიღება ან/და დამალვა იწვევს ამ შემოწირულების ან საწევრო შენატანის სახელმწიფო ბიუჯეტში ჩარიცხვას და პარტიის, საარჩევნო სუბიექტის ან განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირის დაჯარიმებას აღნიშნული შემოწირულების ან საწევრო შენატანის ორმაგი ოდენობით. თუ შემოწირულების მიღებით ან საწევრო შენატანის განხორციელებით ირღვევა კანონით დადგენილი მოთხოვნები, პარტია ვალდებულია თანხა საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხვიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში დაუბრუნოს შემომწირველს ან შენატანის განმახორციელებელ პირს; ამ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადაირიცხება. თუ პარტიამ არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა შემოწირულების უკანონობის შესახებ, თანხის დაბრუნების ვალდებულება წარმოიშობა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ მოთხოვნის მომენტიდან.
ნებაყოფლობითი გამოკითხვა და გამოსაკითხი პირის უფლებები
ფიზიკურ პირს, რომელსაც შესაძლებელია ჰქონდეს პარტიის, პარტიის წევრის, საარჩევნო სუბიექტის ან განცხადებული პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირის ფინანსური საქმიანობის მონიტორინგის განსახორციელებლად საჭირო ინფორმაცია, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური შეიძლება გამოჰკითხავს მხოლოდ ნებაყოფლობით. დაუშვებელია გამოსაკითხი პირის იძულება — წარადგინოს მტკიცებულება ან გასცეს ინფორმაცია.
გამოსაკითხ პირს უფლება აქვს, თავისი ხარჯით ისარგებლოს ადვოკატის მომსახურებით, აგრეთვე არ გასცეს ინფორმაცია საკუთარი თავის ან/და თავისი ახლო ნათესავის წინააღმდეგ. ახლო ნათესავად მიიჩნევა გამოსაკითხი პირის მშობელი, მშვილებელი, შვილი, მინდობით აღსაზრდელი, პაპა, ბებია, შვილიშვილი, და, ძმა და მეუღლე. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა ეს უფლებები გამოსაკითხ პირს გამოკითხვის დაწყებამდე უნდა განუმარტოს. გამოკითხვის დაწყებამდე დგინდება პირის ვინაობა და სხვა აუცილებელი ინფორმაცია, რაც ოქმში აღინიშნება; სამსახური ვალდებულია განუმარტოს, რომ გამოკითხვა ნებაყოფლობითია, რომ პირი ვალდებულია მიაწოდოს სწორი ინფორმაცია, რომ იგი წერილობით გააფრთხილებს ცრუ ინფორმაციის მიწოდებისთვის მოსალოდნელი პასუხისმგებლობის თაობაზე და რომ პირი შეიძლება მაგისტრატ მოსამართლის წინაშე დასაკითხად იქნეს დაბარებული — ყველა ეს განმარტება ოქმში აღინიშნება. გამოკითხვისას დასაშვებია ხმის ან/და გამოსახულების ჩამწერი ტექნიკური საშუალების გამოყენება, რის შესახებაც პირს წინასწარ ეცნობება; გამოკითხვა შეიძლება დისტანციურად, ელექტრონული საშუალების გამოყენებითაც.
სარეგისტრაციო მონაცემები და ცვლილებები
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ამოწმებს წარდგენილი დოკუმენტების სისწორეს და პარტიის რეგისტრაციის საკითხს წყვეტს მათი წარდგენიდან ერთი თვის ვადაში: პარტია ან დარეგისტრირდება, ან ეთქმევა უარი რეგისტრაციაზე. რეგისტრაციის შემთხვევაში სარეგისტრაციო მოწმობა გაიცემა გადაწყვეტილების მიღებიდან 7 დღის ვადაში. პარტიას შეიძლება უარი ეთქვას რეგისტრაციაზე, თუ მისი წესდება ან სარეგისტრაციოდ წარდგენილი სხვა დოკუმენტები ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას ან ამ კანონს. პარტია აგრეთვე ვალდებულია წესდებაში ან/და მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების (პარტიების) რეესტრში რეგისტრაციისადმი დაქვემდებარებულ მონაცემებში — იურიდიულ მისამართ, ტელეფონსა თუ სიმბოლიკაში — ცვლილების შეტანის შემთხვევაში ამის თაობაზე 10 დღის ვადაში აცნობოს სააგენტოს და წარუდგინოს მას შესაბამისი დოკუმენტი.