დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძვლები და ვადები
ადვოკატს დისციპლინური პასუხისმგებლობა დაეკისრება კანონით დადგენილ მოვალეობათა შეუსრულებლობისთვის — ეს გულისხმობს როგორც ზოგად მოვალეობებს, ისე კლიენტის ინტერესების დაცვის, პროფესიული საიდუმლოების, ინტერესთა შეუთავსებლობისა და დაზღვევის წესებს — და ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსის დარღვევისთვის. ამასთან, კანონი ადგენს დროით ზღვარს: ადვოკატის მიმართ დისციპლინური წარმოება შეწყდება, თუ მის მიერ სადავო ქმედების ჩადენიდან საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისიისთვის მიმართვამდე გასულია 5 წელი. ეს ნიშნავს, რომ მოვალეობის დარღვევის ფაქტი თავისთავად არ კმარა — მას დროულად უნდა მიება საჩივარი ან სხვა ინფორმაცია ეთიკის კომისიისთვის.
დისციპლინური დევნის აღძვრა
ადვოკატის მიმართ დისციპლინურ დევნას აღძრავს საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის ეთიკის კომისია. კომისია შესაბამისი ინფორმაციის მიღებიდან 2 თვის ვადაში იღებს გადაწყვეტილებას დისციპლინური დევნის აღძვრის ან აღძვრაზე უარის თქმის შესახებ. ამრიგად, გადაწყვეტილების მიღება დროით შეზღუდულია და საქმე განუსაზღვრელი ხანით გადადებული ვერ იქნება.
დისციპლინური სახდელის სახეები და ზემოქმედების ღონისძიებები
კანონი განასხვავებს დისციპლინური სახდელის სახეებს და დისციპლინური ზემოქმედების ღონისძიებებს. ადვოკატის დისციპლინური სახდელის სახეებია:
- გაფრთხილება;
- საადვოკატო საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა 6 თვიდან 3 წლამდე ვადით;
- საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის წევრობის შეწყვეტა.
დისციპლინური ზემოქმედების ღონისძიებებია კერძო სარეკომენდაციო ბარათით მიმართვა და ადვოკატთა ასოციაციის, აღმასრულებელი საბჭოს, ეთიკის კომისიისა და სარევიზიო კომისიის წევრის უფლებამოსილების შეწყვეტა. სხდელის განმხილველი შემადგენლობა და მსგავსი ღონისძიების გამოყენება საქმის გარემოებებზეა დამოკიდებული, თუმცა კანონი მკაფიოდ აცალკევებს სახდელს ზემოქმედებისგან: სახდელი სანქციაა, ზემოქმედების ღონისძიება კი სასჯელის ალტერნატივად გათვალისწინებული საშუალება.
სახდელის დადების წესი
დისციპლინური სახდელის დადების საკითხს ეთიკის კომისია თავის სხდომაზე განიხილავს კოლეგიურად, 3 წევრის შემადგენლობით, და გადაწყვეტილებას იღებს ხმათა უმრავლესობით. საადვოკატო საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის ან ასოციაციის წევრობის შეწყვეტის საკითხს კი კომისია განიხილავს არანაკლებ 10 წევრის შემადგენლობით, და ამ საკითხებზე გადაწყვეტილების მისაღებად საჭიროა კომისიის არანაკლებ 8 წევრის ხმა. განსხვავებული აზრის არსებობის შემთხვევაში იგი დაერთვის გადაწყვეტილებას.
გადაწყვეტილების მიღებამდე ადვოკატს უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, ზეპირად ან წერილობით გამოთქვას აზრი, გამოითხოვოს და წარადგინოს მტკიცებულებები და სრულად ისარგებლოს დაცვის უფლებით — დაუსაბუთებელი სახდელი კანონიერი ვერ იქნება. ეთიკის კომისიის სხდომა დახურულია, თუმცა ორივე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე კომისია უფლებამოსილია ჩაატაროს საჯარო სხდომა; გადაწყვეტილება საჯაროდ ცხადდება, და მხარეებს უფლება აქვთ მიიღონ დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ადვოკატის საპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობისას საქმის განხილვა გადაიდება არანაკლებ 10 და არაუმეტეს 30 დღის ვადით, და ადვოკატი ვალდებულია მიუთითოს განხილვისთვის მისთვის მისაღები 3 თარიღი. არასაპატიო მიზეზით ხელმეორედ გამოუცხადებლობა საქმის განხილვას აღარ აბრკოლებს. კომისიის დასაბუთებული გადაწყვეტილება უნდა მომზადდეს და მხარეებს გაეგზავნოს მისი საჯაროდ გამოცხადებიდან 30 დღის ვადაში.
სახდელის გასაჩივრება და საჩივრის განხილვა
ადვოკატს შეუძლია სახდელის დადების შესახებ ეთიკის კომისიის გადაწყვეტილება მისთვის გადაცემიდან 1 თვის ვადაში გაასაჩივროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სადისციპლინო პალატაში. საჩივარი შეიტანება ეთიკის კომისიაში, და მისი მიღებიდან 1 კვირის ვადაში კომისიის თავმჯდომარე დისციპლინურ საქმეს საჩივართან ერთად გადასცემს სადისციპლინო პალატას და ატყობინებს მხარეებს. პალატა საჩივარს იხილავს საერთო სასამართლოების შესახებ ორგანული კანონით დადგენილი საპროცესო წესით, ამ კანონის დებულებების გათვალისწინებით. დისციპლინური საქმის წარმოების მხარეები არიან საჯარო სამართლის იურიდიული პირი — საქართველოს ადვოკატთა ასოციაცია — და ადვოკატი, რომელსაც სახდელი დაედო. წარმოების პროცესი კონფიდენციალურია და პალატის სხდომა დახურულია, ორივე მხარის მოთხოვნის შემთხვევაში კი სხდომა საჯაროდ უნდა ჩატარდეს. სხდომაზე დგება ოქმი, რომელსაც ხელს აწერენ პალატის თავმჯდომარე და სხდომის მდივანი; ოქმში აღინიშნება სხდომის თარიღი, დაწყებისა და დამთავრების დრო, პალატის შემადგენლობა და მდივანი, საქმის დასახელება და რეგისტრაციის ნომერი, კომისიის გადაწყვეტილების მიღების თარიღი, წარმოდგენილი მხარეებისა და სხვა პირების შესახებ ინფორმაცია, შუამდგომლობების არსი და განხილვის შედეგები, მხარეთა პოზიციები, მტკიცებულებები და არგუმენტები, გადაწყვეტილების შინაარსი.
ეთიკის კომისია — შემადგენლობა და უფლებამოსილება
ეთიკის კომისია შედგება 15 წევრისგან, რომელთაგან არანაკლებ 12 წევრი ადვოკატია. წევრებს 4 წლის ვადით ირჩევს ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრება წესდებით დადგენილი წესით, და წევრად არჩეულად ითვლება ის კანდიდატები, რომლებიც სხვა კანდიდატებზე მეტ ხმას იღებენ. კომისიის ადვოკატი წევრი უნდა იყოს 30 წელს მიღწეული პირი, რომელსაც აქვს არანაკლებ 5 წლის პროფესიული გამოცდილება — ამგვარად, დისციპლინურ საქმეებს წყვეტენ დაძველებული პროფესიონალები. კომისია საქმიანობას ახორციელებს დამოუკიდებლად, კანონის შესაბამისად და პროფესიული ეთიკის ნორმების საფუძველზე. კომისია თავის შემადგენლობიდან ფარული კენჭისყრით, სიითი შემადგენლობის უმრავლესობით, 2 წლის ვადით ირჩევს თავმჯდომარეს, რომელიც ადვოკატთა ასოციაციის წევრი უნდა იყოს და ზედიზედ მხოლოდ ორჯერ შეიძლება აირჩეს. საერთო კრება კომისიის წევრებთან ერთად ირჩევს არაუმეტეს 6 სათადარიგო წევრს — იმ კანდიდატთაგან, რომლებმაც სხვებზე მეტი ხმა მიიღეს, მაგრამ შემადგენლობაში ვერ მოხვდნენ; წევრის უფლებამოსილების ვადაზე ადრე შეწყვეტისას მის ადგილს სიაში რიგით მომდევნო სათადარიგო წევრი იკავებს. ამრიგად, კომისია ყოველთვის სრული შემადგენლობით არის უზრუნველყოფილი და მისი გადაწყვეტილებები ლეგიტიმურია.