ადვოკატის უფლებები
ადვოკატს უფლება აქვს წარმოადგინოს და დაიცვას კლიენტი, მისი უფლებები და თავისუფლებები საკონსტიტუციო, უზენაეს და საერთო სასამართლოებში, არბიტრაჟში და გამოძიების ორგანოებში, ასევე სხვა ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან ურთიერთობაში. კლიენტის ინტერესების დაცვის მიზნით ადვოკატს შეუძლია კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოითხოვოს და მიიღოს საადვოკატო საქმიანობისთვის საჭირო დოკუმენტები, ცნობები და სხვა ფაქტობრივი მონაცემები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაკავებულ ან დაპატიმრებულ პირთან ურთიერთობის გარანტია: ადვოკატს უფლება აქვს დაუბრკოლებლად, ნებისმიერ დროს და კონტროლის გარეშე, სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით, პირისპირ შეხვდეს თავისუფლების შეზღუდვის ადგილებში მოთავსებულ პირს და იქონიოს მასთან მიმოწერა. კანონი ადვოკატს აძლევს უფლებას, აცნობოს პოლიციას ან სხვა უფლებამოსილ ორგანოებს ქალთა მიმართ ძალადობის ან ოჯახში ძალადობის შესაძლო ჩადენის ფაქტზე, თუ არსებობს ძალადობის განმეორების საშიშროება. ამასთან, ადვოკატი სარგებლობს საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლებებითაც, ხოლო მისი საქმიანობა შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით — არცერთი სხვა აქტი ან პირი ვერ შეზღუდავს მას უფლებამოსილების ფარგლებში.
ადვოკატის მოვალეობები
უფლებებთან ერთად კანონი ადვოკატზე აკისრებს მკაცრ მოვალეობებს, რომთაგან ზოგი კლიენტის, ზოგი კი საზოგადოებრივი ინტერესის დაცვას ემსახურება:
- კეთილსინდისიერად შეასრულოს პროფესიული ფუნქციები;
- ზუსტად და განუხრელად დაიცვას პროფესიული ეთიკის ნორმები;
- არ შელახოს სასამართლოს და პროცესის სხვა მონაწილეთა უფლებები;
- დაიცვას პროფესიული საიდუმლოება;
- შეასრულოს საპროცესო კანონმდებლობით დაკისრებული მოვალეობები და ინტერესთა შეუთავსებლობის შემთხვევაში კლიენტს დაუყოვნებლივ აცნობოს ამის შესახებ;
- შეასრულოს საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს მიერ დამტკიცებული განგრძობადი სავალდებულო იურიდიული განათლების პროგრამის მოთხოვნები;
- ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის შესახებ კანონით გათვალისწინებული გარიგების თაობაზე ინფორმაცია მიაწოდოს საქართველოს ფინანსური მონიტორინგის სამსახურს ან ადვოკატთა ასოციაციას, რომელიც უზრუნველყოფს შესაბამისი ცნობის დადგენილი ფორმითა და წესით წარდგენას.
კლიენტის ინტერესების დაცვა
ადვოკატს უფლება აქვს კლიენტის ინტერესების დასაცავად გამოიყენოს ყველა საშუალება, რომელიც აკრძალული არ არის კანონმდებლობით ან პროფესიული ეთიკის ნორმებით — ეს განსაზღვრავს დაცვის მაქსიმალური ეფექტიანობის პრინციპს. ამავდროულად, ადვოკატი ვალდებულია დროულად მიაწოდოს კლიენტს ყველა ინფორმაცია საქმის შესახებ და განუმარტოს ყველა შესაძლო ფინანსური ვალდებულება, რომელიც დაკავშირებულია საქმის წარმოებასთან. კლიენტი ამრიგად არის ინფორმირებული როგორც საქმის მდგომარეობის, ისე მოსალოდნელ ხარჯებთან დაკავშირებით, რაც ურთიერთობას გამჭვირვალე ხდის.
პროფესიული საიდუმლოება — შინაარსი და ზღვრები
პროფესიული საიდუმლოება ადვოკატის საქმიანობის ქვაკუთხედია. ადვოკატი ვალდებულია დაიცვას ის გასული დროის მიუხედავად — ვალდებულება არ ქრება დავის ან ურთიერთობის დასრულების შემდეგაც. კლიენტის თანხმობის გარეშე ადვოკატს არ უფლება გაამჟღავნოს საადვოკატო საქმიანობის განხორციელების პროცესში მისგან მიღებული ან მის საქმესთან დაკავშირებული ინფორმაცია (კონფიდენციალური ინფორმაცია). ამასთან, ადვოკატს არ შეუძლია გაამჟღავნოს კლიენტის ვინაობაც კი, თუ ეს კლიენტმა წინასწარ წერილობით მოითხოვა. კონფიდენციალურია ნებისმიერი ინფორმაცია, რომელიც ადვოკატმა მიიღო კლიენტისგან ან იურიდიული რჩევის მიღების სხვა მსურველისგან. საიდუმლოების დარღვევა იწვევს კანონითა და ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას.
კანონი ზუსტად განსაზღვრავს იმ გამონაკლისებს, როცა ადვოკატს შეუძლია კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნება: კლიენტის თანხმობით; იმ შემთხვევაში, თუ ამ ინფორმაციის გამოყენება წარმომადგენლობის ან დაცვის პროცესში აუცილებელია კლიენტის ინტერესებიდან გამომდინარე და კლიენტს მისი გამჟღავნება წინასწარ არ აუკრძალავს; და მაშინ, როცა ეს აუცილებელია ადვოკატის მიერ მისთვის წაყენებული ბრალდებისგან ან მოთხოვნისგან თავის დასაცავად ან მის მიერ მიუღებელი ჰონორარის თაობაზე სასამართლო დავის არსებობისას. ფულის გათეთრების საწინააღმდეგო კანონით გათვალისწინებული გარიგების თაობაზე ანგარიშგების ფორმას ადვოკატი გაგზავნის მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება მისი საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობით განსაზღვრულ პროფესიული საიდუმლოების დაცვის პრინციპს.
ინტერესთა შეუთავსებლობა და ადვოკატის დაზღვევა
ადვოკატი ვალდებულია არ განახორციელოს ისეთი ქმედება და არ დაამყაროს ისეთი ურთიერთობა, რომელიც საფრთხეს შეუქმნის კლიენტის ინტერესებს, ადვოკატის პროფესიულ საქმიანობას ან დამოუკიდებლობას. ადვოკატს არ აქვს უფლება შეასრულოს პროფესიული ფუნქციები, თუ იმავე საქმეზე უკვე განახორციელა საადვოკატო საქმიანობა მეორე მხარის სასარგებლოდ — ეს არის კლიენტისადმი ერთგულების პრინციპის პირდაპირი გამოხატულება. დაუშვებელია ადვოკატის მიერ პროფესიული ფუნქციების შესრულება იმ საქმეზეც, რომელზედაც მან უკვე მონაწილეობა მიიღო სხვა სტატუსით, კერძოდ:
- მოსამართლის, პროკურორის, გამომძიებლის;
- მედიატორის, არბიტრის, აღმასრულებლის;
- მოსამართლის თანაშემწის, სასამართლო სხდომის მდივნის;
- თარჯიმნის, დამსწრის, მოწმის;
- ექსპერტის, სპეციალისტის;
- საჯარო მოსამსახურის ან ნოტარიუსის სტატუსით, აგრეთვე საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა უფლებამოსილებით.
კლიენტისთვის შესაძლო მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით ადვოკატი ვალდებულია კანონით დადგენილი წესით და გათვალისწინებულ შემთხვევებში დააზღვიოს თავისი პროფესიული პასუხისმგებლობა — ეს მექანიზმი კლიენტს დამატებით ფინანსურ გარანტიას აძლევს.
პასუხისმგებლობა, სამართლებრივი დაცვა და მანტია
სამართალდარღვევის ჩადენისთვის ადვოკატს პასუხისმგებლობა ეკისრება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი საერთო წესით, ხოლო წარმატებული საქმიანობისთვის ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრებას აღმასრულებელი საბჭოს წარდგინებით შეუძლია დაადგინოს წახალისების ფორმები და წესი. ადვოკატი საქმიანობას დამოუკიდებლად ახორციელებს: დაუშვებელია მის საქმიანობაში არამართლზომიერი ჩარევა, ხელის შეშლა, სახელმწიფო ორგანოს ან სხვა პირის არასათანადო ზემოქმედება, დაშინება, შევიწროება, იძულება, დევნა, ზეწოლა, მორალური ან მატერიალური ზიანის მიყენება, ძალადობა ან ძალადობის მუქარა — და ნებისმიერი სხვა ქმედება, რომელმაც შეიძლება ხელყოს ადვოკატის დამოუკიდებლობა. ადვოკატები კანონის წინაშე თანასწორნი არიან. ადვოკატი ვერ დაიკითხება მოწმედ იმ საქმეზე, რომელშიც ის მონაწილეობდა დამცველის ან წარმომადგენლის რანგში. ადვოკატს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა იმ განცხადებებისთვის, რომელიც მან ზეპირად ან წერილობით წარუდგინა სასამართლოს ან ადმინისტრაციულ ორგანოს კლიენტის ინტერესებიდან გამომდინარე — ეს იცავს პროცესუალურ პოზიციას და არ ახდენს თავდაცვის ინსტრუმენტების დევნას. ადვოკატსა და კლიენტს შორის საუბრის მიყურადება და ჩაწერა დაუშვებელია, მათ შორის მიმოწერა კი ხელშეუხებელია. ადვოკატის წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე განხილულ უნდა იქნეს რაიონული (საქალაქო) სასამართლოს მიერ განსჯადობის მიხედვით. ბოლოს, ადვოკატთა ასოციაციის საერთო კრების გადაწყვეტილებით საკონსტიტუციო და საერთო იურისდიქციის სასამართლოებში საქმის განხილვისას ადვოკატისთვის შეიძლება შემოღებულ იქნეს განსაკუთრებული ჩაცმულობა — მანტია, რომლის ფორმასაც საერთო კრება ამტკიცებს აღმასრულებელი საბჭოს წარდგინებით.