ადვოკატი და საადვოკატო საქმიანობა
საქართველოში საადვოკატო საქმიანობას ახორციელებს ადვოკატი — თავისუფალი პროფესიის პირი, რომელიც ემორჩილება მხოლოდ კანონსა და პროფესიული ეთიკის ნორმებს და გაწევრიანებულია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციაში. საადვოკატო საქმიანობა მოიცავს იურიდიული რჩევის მიცემას იმ პირისთვის, რომელმაც დახმარებისთვის მიმართა ადვოკატს (კლიენტს), კლიენტის წარმომადგენლობას საკონსტიტუციო დავის, სისხლის, სამოქალაქო ან ადმინისტრაციული სამართლის საქმეზე — სასამართლოში, არბიტრაჟში, დაკავებისა და გამოძიების ორგანოებში, ასევე მესამე პირის მიმართ სამართლებრივი დოკუმენტების მომზადებას და კლიენტის სახელით ნებისმიერი დოკუმენტაციის წარდგენას. საქმიანობას მიეკუთვნება ისეთი იურიდიული დახმარების გაწევაც, რომელიც არ უკავშირდება მესამე პირის წინაშე წარმომადგენლობას. ამრიგად, ადვოკატის ფუნქცია ბევრად უფრო ფართოა, ვიდრე მხოლოდ სასამართლო დარბაზში გამოსვლა: ის კონსულტაციით, დოკუმენტის მომზადებითა და წარმომადგენლობით უზრუნველყოფს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირის უფლებების ეფექტიან დაცვას ყველა იმ ინსტანციაში, სადაც მისი ინტერესები ეხება.
საადვოკატო საქმიანობის პრინციპები
კანონი ადვოკატურის საფუძვლად ადგენს იმ პრინციპებს, რომლებიც ერთობლიობაში განსაზღვრავს პროფესიის ხასიათს და რომლებზე დაყრდნობითაც უნდა მოიქცეს თითოეული ადვოკატი ყოველდღიურ სამუშაოში:
- კანონიერება;
- სამართლის უზენაესობა და მართლმსაჯულების სამართლიანად განხორციელება;
- პროფესიული კომპეტენტურობა;
- ადვოკატის კეთილსინდისიერება, კარგი რეპუტაცია და იურიდიული პროფესიის პატივისცემა;
- საადვოკატო საქმიანობის თავისუფლება და დამოუკიდებლობა;
- ადვოკატთა თანასწორობა და მათი დისკრიმინაციის დაუშვებლობა;
- საადვოკატო საქმიანობაში ჩაურევლობა;
- ადვოკატის მიერ კლიენტის უფლებებისა და თავისუფლებების პატივისცემა და დაცვა;
- დაცვის უფლების განხორციელებაზე უარის თქმის დაუშვებლობა, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა;
- პროფესიული საიდუმლოების დაცვა;
- პროფესიული ეთიკის ნორმების დაცვა.
მოთხოვნები ადვოკატობის მსურველისადმი
ადვოკატი შეიძლება იყოს საქართველოს მოქალაქე, რომელსაც აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლება, ჩაბარებული აქვს ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდა კანონით დადგენილი წესით ან ჩაბარებული აქვს მოსამართლეობის/პროკურატურის საკვალიფიკაციო გამოცდა და გავლილი აქვს საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს მიერ დამტკიცებული პროფესიული ადაპტაციის პროგრამა, რომელიც 1-წლიანია და შედგება თეორიული ნაწილისა და სტაჟირებისგან. ამავდროულად, კანონი თუმცადგენს შეზღუდვებს: ადვოკატი არ შეიძლება იყოს განზრახ მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის ნასამართლევი პირი, თუ ნასამართლობა არა აქვს მოხსნილი ან გაქარწყლებული საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ადვოკატი ვერ იქნება იმავდროულად კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის შესახებ კანონით განსაზღვრული თანამდებობის პირი ან სხვა პირი, რომელსაც საქართველოს კანონმდებლობით ეკრძალება საადვოკატო საქმიანობის განხორციელება. განსაკუთრებული შეღავათი ეხება სასამართლო სისტემის ვეტერანებს: პირს, რომელსაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლედ, საერთო სასამართლოების სისტემის მოსამართლედ ან/და პროკურორად მუშაობის არანაკლებ 3 წლის გამოცდილება აქვს, მოეთხოვება მხოლოდ პროფესიული ადაპტაციის პროგრამის 3-თვიანი თეორიული ნაწილის გავლა — სტაჟირების გარეშე.
ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდა
ადვოკატთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარების უფლება აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლების მქონე ნებისმიერ პირს. გამოცდა წელიწადში არანაკლებ ორჯერ ტარდება; ჩატარების წესს, საგამოცდო პროგრამას, თარიღსა და ადგილს ადგენს საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭო. გამოცდა შეიძლება იყოს საერთო ან სპეციალიზაციის მიხედვით, ხოლო სპეციალიზაცია ხდება სამოქალაქო სამართლისა და სისხლის სამართლის დარგებში. საერთო ტესტირება ტარდება შემდეგ საგნებში:
- საკონსტიტუციო სამართალი;
- ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალი, მათ შორის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი;
- ადმინისტრაციული სამართალი;
- ადმინისტრაციული სამართლის პროცესი;
- სისხლის სამართალი;
- სისხლის სამართლის პროცესი;
- სამოქალაქო სამართალი;
- სამოქალაქო სამართლის პროცესი.
სპეციალიზაციის მქონე ადვოკატებისთვის სია შესაბამისად იცვლება: სამოქალაქო სამართლის სპეციალიზაციის შემთხვევაში ტესტირება კეთდება საკონსტიტუციო სამართალში, ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართალში ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის ჩათვლით, ადმინისტრაციულ სამართალსა და მის პროცესში, სამოქალაქო სამართალსა და მის პროცესში, ხოლო სისხლის სამართლის სპეციალიზაციისას — საკონსტიტუციო და ადმინისტრაციული სამართლის საგნებთან ერთად სისხლის სამართალსა და სისხლის სამართლის პროცესში. აღსანიშნავია, რომ აღმასრულებელი საბჭო უფლებამოსილია საგამოცდო პროგრამაში შეიტანოს ისეთი საკითხიც, რომელიც ამ საგნებიდან არ გამომდინარეობს.
სტაჟიორი, თანაშემწე და საქმიანობის ორგანიზაციული ფორმა
გამოცდის ჩაბარების შემდეგ მომართული პირი გადის სტაჟირებას: საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციას მან უნდა მიმართოს განცხადებით, რომელშიც მითითებული იქნება სტაჟირების ხელმძღვანელი ადვოკატის შესახებ ინფორმაცია. სტაჟიორი შეირჩევა აღმასრულებელი საბჭოს მიერ დამტკიცებული პროფესიული ადაპტაციის პროგრამით განსაზღვრული წესით, ამასთან გარანტირებულია ადვოკატობის მსურველის მიერ ხელმძღვანელი ადვოკატის თავისუფლად არჩევის უფლება. საადვოკატო სტაჟირების პერიოდი ითვლება როგორც შრომის საერთო სტაჟში, ისე პროფესიული საქმიანობის სტაჟში. სტაჟიორი ხელმძღვანელი ადვოკატის დავალებით და კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში ახორციელებს მის უფლებამოსილებებს, თუმცა ვერ დაიკითხება მოწმედ იმ საკითხზე, რომელიც მისთვის პროფესიული საქმიანობის განხორციელების პროცესში გახდა ცნობილი, და მასზე ვრცელდება პროფესიული საიდუმლოების დაცვის ვალდებულება. ტექნიკური ან სხვა სახის დახმარებისთვის ადვოკატს შეუძლია თანაშემწის აყვანა: თანაშემწე არ სარგებლობს ადვოკატის უფლებებით და არ დაიშვება სამართალწარმოებაში, თუმცა შესაბამისი ადვოკატის თანდასწრებით ან მისი დავალებით, ადვოკატის მიერ ხელმოწერილი და დამოწმებული ნებართვის საფუძველზე, შეუძლია გაეცნოს საქმის მასალებს. თანაშემწესაც ვერ დაიკითხავენ მოწმედ პროფესიული საქმიანობის შედეგად ცნობილ საკითხებზე და მასზეც ვრცელდება საიდუმლოების ვალდებულება.
ორგანიზაციულ-სამართლებრივი თვალსაზრისით ადვოკატს უფლება აქვს იმუშაოს ინდივიდუალურად ან სხვა ადვოკატებთან ან პირებთან ერთად შექმნას საადვოკატო ბიურო ამხანაგობის ან მეწარმეთა შესახებ კანონით განსაზღვრული სამეწარმეო იურიდიული პირის სახით. ბიუროს შექმნის შესახებ ინფორმაცია — მისამართი, საკონტაქტო ტელეფონი, ელექტრონული ფოსტა, გაერთიანებული ადვოკატების ვინაობა და სამართლის დარგი — ასოციაციის აღმასრულებელ საბჭოს უნდა წარედგინოს შექმნიდან 10 დღის ვადაში. ბიუროს ორგანიზაციისა და მუშაობის წესს თვითონ განსაზღვრავს, მაგრამ ბიუროს სახელით კლიენტთან ურთიერთობისას წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებებს ახორციელებს მხოლოდ ადვოკატი. საქმიანობის განხორციელების საფუძველია ხელშეკრულება: გამოძიების ორგანოებში ან სასამართლოში ადვოკატი ვალდებულია საადვოკატო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელ მოწმობასთან ერთად წარადგინოს კლიენტის მიერ გაცემული მინდობილობა ან ორდერი. არასამეწარმეო იურიდიულ პირს, რომელიც საწესდებო მიზნების მისაღწევად უფასო იურიდიული დახმარების საგრანტო ან სახელმწიფო პროგრამას ახორციელებს, უფლება აქვს ადვოკატთან ხელშეკრულების საფუძველზე გასცეს ორდერი. ორდერის ნიმუშს შეიმუშავებს და ამტკიცებს აღმასრულებელი საბჭო.
ასოციაციაში გაწევრიანება და ადვოკატის ფიცი
გაწევრიანებისთვის პირი ასოციაციას განცხადებით მიმართავს და წარადგინებს სახელს, გვარს, დაბადების თარიღს, საცხოვრებელი ადგილისა და საადვოკატო ბიუროს მისამართებს, საკონტაქტო ტელეფონს და, სპეციალიზაციის გამოცდის ჩაბარების შემთხვევაში, სპეციალიზაციას. აღმასრულებელი საბჭო განცხადების მიღებიდან 1 თვის ვადაში იღებს გადაწყვეტილებას გაწევრიანების ან უარის თქმის შესახებ, ხოლო წარმოდგენილი მონაცემების ცვლილების შესახებ პირი ასოციაციას აცნობებს ცვლილების წარმოშობიდან 2 კვირის ვადაში. გაწევრიანებისთვის პირი ვალდებულია დადოს ფიცი: „ვფიცავ, ვიყო სამართლიანობის იდეების ერთგული, კეთილსინდისიერად და პირნათლად შევასრულო ადვოკატის მოვალეობები, დავიცვა საქართველოს კონსტიტუცია და კანონები, ადვოკატთა პროფესიული ეთიკის კოდექსი, ადამიანის უფლებები და თავისუფლებები!“. თუ პირი თავისი მსოფლმხედველობიდან გამომდინარე უარს ამბობს ფიცის დადებაზე, ის ფიცის ნაცვლად წერს განცხადებას, რომლითაც ადასტურებს, რომ კეთილსინდისიერად შეასრულებს ადვოკატის მოვალეობებს. ფიცის ან განცხადების ტექსტს პირი ხელს აწერს და იგი ინახება მის პირად საქმეში. ფიცის დადების შემდეგ პირი იძენს ადვოკატის სტატუსს და იღებს საადვოკატო საქმიანობის უფლების დამადასტურებელ მოწმობას, რომლითაც ახორციელებს საქმიანობას.
წევრობის შეჩერება, შეწყვეტა და გარდამავალი პერიოდი
ადვოკატს ასოციაციის წევრობა შეეჩერება აღმასრულებელი საბჭოს გადაწყვეტილებით — პირადი განცხადების საფუძველზე, საადვოკატო საქმიანობის უფლების ჩამორთმევის შემთხვევაში ან მაშინ, როცა ის თანამდებობის პირია, რომელსაც კანონი უკრძალავს ადვოკატობას. წევრობა შეუწყდება ადვოკატს პირადი განცხადების საფუძველზე, ეთიკის კომისიის ან/და სასამართლოს გადაწყვეტილებით, თუ სასამართლომ ის ცნო შეზღუდულქმედუნარიანად ან მხარდაჭერის მიმღებ პირად, აღიარა უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ან გამოაცხადა გარდაცვლილად, თუ მის მიმართ ძალაში შევიდა გამამტყუნებელი განაჩენი განზრახ მძიმე დანაშაულისთვის, თუ ცნობილი გახდა, რომ ის არ აკმაყოფილებდა მოთხოვნებს, რისი დროულად აღმოჩენაც გაწევრიანებაზე უარის მიზეზი იქნებოდა, თუ არ იხდის საწევრო გადასახადს, აგრეთვე გარდაცვალების შემთხვევაში. ცალკე რეგულირება ეხება გარდამავალ პერიოდს: ასოციაციის შექმნამდე ადვოკატთა ტესტირებას უზრუნველყოფს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭო, საკვალიფიკაციო კომისიის არანაკლებ ნახევარს კი შეადგენენ ადვოკატთა და იურისტთა სხვა გაერთიანებების წარმომადგენლები. პირებს, რომლებსაც ტესტირება გავლილი არ აქვთ და შესაბამისი მოწმობა არ აქვთ, ეკრძალებათ წარმომადგენლობა სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციების სასამართლოებში, გარდა სახელმწიფო ხელისუფლების ორგანოს, მუნიციპალიტეტის ორგანოებისა და ორგანიზაციების თანამშრომლებისა — ამ ორგანოებისა და ორგანიზაციების საქმეებზე.