ყადაღის დადების განკარგულება — აქტივების გაყინვის ინსტრუმენტი
აღსრულების სტადიაზე მოვალის აქტივების გაყინვა ნიშნავს მოვალის მიმართ მესამე პირებთან არსებული მოთხოვნების ყადაღის ქვეშ მოქცევას: ბანკში არსებული თანხების, ხელფასის, დავალებული პირის მიერ დასაბრუნებელი ქონების ან სხვა მოთხოვნის განკარგვის უნარის დროებით შეზღუდვას. აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღსრულების შესახებ საქართველოს კანონი ამ მექანიზმს ყადაღის დადების განკარგულების სახით აწესრიგებს, და სწორედ ეს განკარგულება წარმოადგენს კრედიტორის მთავარ ინსტრუმენტს იმისათვის, რომ აღსასრულებელი დავალების ფარგლებში მოხდეს მოთხოვნებზე ყადაღის დადება.
ქვემოთ ვხსნით, როგორ გამოიცემა ეს განკარგულება, რა შინაარსი უნდა ჰქონდეს, როგორ ხდება მისი გადაცემა და რა შედეგები მოჰყვება მოვალის, დავალებული პირისა და კრედიტორისთვის.
განკარგულების გამოცემა და შინაარსი
კანონის 56-ე მუხლის თანახმად, თუ მოთხოვნას ყადაღა უნდა დაედოს, აღსრულების ეროვნული ბიურო კრედიტორის განცხადების საფუძველზე გამოსცემს განკარგულებას მასზე ყადაღის დადების შესახებ. განკარგულებაში აღნიშნული უნდა იყოს კრედიტორის პრეტენზიის საფუძველი, მის მიერ შესასრულებელი მოთხოვნები და ის, თუ ვის წინააღმდეგ არის მიმართული მოვალის მოთხოვნა — ეს პირი დავალებულ პირად იწოდება. ყადაღის დადებასთან ერთად გამოცემული უნდა იქნეს განკარგულება კრედიტორისათვის გადახდის თაობაზე. განკარგულება შეიძლება ეხებოდეს კრედიტორის მოთხოვნის იმ ნაწილსაც, რომელიც მომავალში გახდება აღსასრულებელი, ხოლო ხელფასზე ან მსგავსი რეგულარული შემოსავლისაგან შემდგარ მოთხოვნებზე დადებული ყადაღა ვრცელდება იმ თანხებზეც, რომლებიც გადასახდელია ყადაღის დადების შემდეგ — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეგულარული შემოსავლის წყაროების მქონე მოვალეებთან დაკავშირებით.
გადაცემა და ყადაღის ქმედითობა
ყადაღის დადების განკარგულება უნდა გადაეცეს დავალებულ პირს — პირს, რომელსაც იძულების წესით აღეწერება მასთან შენახული მოპასუხის ქონება. განკარგულება უნდა გაეგზავნოს კრედიტორსა და მოვალეს. დავალებული პირისათვის განკარგულების გადაცემით ყადაღა ქმედითი ხდება კრედიტორის პრეტენზიის ფარგლებში: მოვალეს აღარ აქვს უფლება განკარგოს მოთხოვნები, დავალებულ პირს კი აღარ აქვს უფლება შეასრულოს ისეთი მოქმედება, რომელიც შეადგენს ვალდებულების შინაარსს — მან ყადაღადადებული თანხა უნდა გადაუხადოს კრედიტორს. სხვა მოქმედება, რომელიც შეადგენს ვალდებულების შინაარსს, უნდა შეასრულოს აღმასრულებელმა.
მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების წესი
40-ე მუხლი განსაზღვრავს ყადაღის დადების საერთო წესს: მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. ბათილია ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება. აღმასრულებელს ყადაღადადებული ფული დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ხოლო ფასიან ქაღალდებსა და ძვირფასეულობას იღებს და ინახავს სპეციალურად გამოყოფილ, დაცულ სათავსში. ყადაღის დადება შეიძლება მოხდეს დალუქვითაც. ყადაღადადებული ქონების მოვალის ან შემნახველის მიერ ნებისმიერი განკარგვა პასუხისმგებლობას იწვევს. მოსავლის მოწევამდე ერთი თვით ადრე ყადაღის დადება არ შეიძლება. თუ მესამე პირი განაცხადებს ქონებაზე თავის უფლებას, იგი მაინც შეიტანება აქტში შესაბამისი აღნიშვნით, და აღმასრულებელი განუმარტავს მას სასამართლოში სარჩელით მიმართვის უფლებას ქონების ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით; საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენისას და კრედიტორის თანხმობის შემთხვევაში აღმასრულებელი უფლებამოსილია ქონება აქტიდან ამორიცხოს.