ყადაღის დადების განკარგულება — აქტივების გაყინვის ინსტრუმენტი
აღსრულების სტადიაზე მოვალის აქტივების გაყინვა ნიშნავს მოვალის მიმართ მესამე პირებთან არსებული მოთხოვნების ყადაღის ქვეშ მოქცევას: ბანკში არსებული თანხების, ხელფასის, დავალებული პირის მიერ დასაბრუნებელი ქონების ან სხვა მოთხოვნის განკარგვის უნარის დროებით შეზღუდვას. აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღსრულების შესახებ საქართველოს კანონი ამ მექანიზმს ყადაღის დადების განკარგულების სახით აწესრიგებს, და სწორედ ეს განკარგულება წარმოადგენს კრედიტორის მთავარ ინსტრუმენტს იმისათვის, რომ აღსასრულებელი დავალების ფარგლებში მოხდეს მოთხოვნებზე ყადაღის დადება.
ქვემოთ ვხსნით, როგორ გამოიცემა ეს განკარგულება, რა შინაარსი უნდა ჰქონდეს, როგორ ხდება მისი გადაცემა და რა შედეგები მოჰყვება მოვალის, დავალებული პირისა და კრედიტორისთვის.
განკარგულების გამოცემა და შინაარსი
კანონის 56-ე მუხლის თანახმად, თუ მოთხოვნას ყადაღა უნდა დაედოს, აღსრულების ეროვნული ბიურო კრედიტორის განცხადების საფუძველზე გამოსცემს განკარგულებას მასზე ყადაღის დადების შესახებ. განკარგულებაში აღნიშნული უნდა იყოს კრედიტორის პრეტენზიის საფუძველი, მის მიერ შესასრულებელი მოთხოვნები და ის, თუ ვის წინააღმდეგ არის მიმართული მოვალის მოთხოვნა — ეს პირი დავალებულ პირად იწოდება. ყადაღის დადებასთან ერთად გამოცემული უნდა იქნეს განკარგულება კრედიტორისათვის გადახდის თაობაზე. განკარგულება შეიძლება ეხებოდეს კრედიტორის მოთხოვნის იმ ნაწილსაც, რომელიც მომავალში გახდება აღსასრულებელი, ხოლო ხელფასზე ან მსგავსი რეგულარული შემოსავლისაგან შემდგარ მოთხოვნებზე დადებული ყადაღა ვრცელდება იმ თანხებზეც, რომლებიც გადასახდელია ყადაღის დადების შემდეგ — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რეგულარული შემოსავლის წყაროების მქონე მოვალეებთან დაკავშირებით.
გადაცემა და ყადაღის ქმედითობა
ყადაღის დადების განკარგულება უნდა გადაეცეს დავალებულ პირს — პირს, რომელსაც იძულების წესით აღეწერება მასთან შენახული მოპასუხის ქონება. განკარგულება უნდა გაეგზავნოს კრედიტორსა და მოვალეს. დავალებული პირისათვის განკარგულების გადაცემით ყადაღა ქმედითი ხდება კრედიტორის პრეტენზიის ფარგლებში: მოვალეს აღარ აქვს უფლება განკარგოს მოთხოვნები, დავალებულ პირს კი აღარ აქვს უფლება შეასრულოს ისეთი მოქმედება, რომელიც შეადგენს ვალდებულების შინაარსს — მან ყადაღადადებული თანხა უნდა გადაუხადოს კრედიტორს. სხვა მოქმედება, რომელიც შეადგენს ვალდებულების შინაარსს, უნდა შეასრულოს აღმასრულებელმა.
მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების წესი
40-ე მუხლი განსაზღვრავს ყადაღის დადების საერთო წესს: მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. ბათილია ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება. აღმასრულებელს ყადაღადადებული ფული დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ხოლო ფასიან ქაღალდებსა და ძვირფასეულობას იღებს და ინახავს სპეციალურად გამოყოფილ, დაცულ სათავსში. ყადაღის დადება შეიძლება მოხდეს დალუქვითაც. ყადაღადადებული ქონების მოვალის ან შემნახველის მიერ ნებისმიერი განკარგვა პასუხისმგებლობას იწვევს. მოსავლის მოწევამდე ერთი თვით ადრე ყადაღის დადება არ შეიძლება. თუ მესამე პირი განაცხადებს ქონებაზე თავის უფლებას, იგი მაინც შეიტანება აქტში შესაბამისი აღნიშვნით, და აღმასრულებელი განუმარტავს მას სასამართლოში სარჩელით მიმართვის უფლებას ქონების ყადაღისგან გათავისუფლების მოთხოვნით; საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენისას და კრედიტორის თანხმობის შემთხვევაში აღმასრულებელი უფლებამოსილია ქონება აქტიდან ამორიცხოს.
ყადაღის შედეგები და დავა დავალებულ პირთან
57-ე მუხლის თანახმად, ყადაღის დადების შესახებ განკარგულება უფლებას ანიჭებს კრედიტორს, მოსთხოვოს მესამე პირს ისეთი მოქმედების მის სასარგებლოდ შესრულება, რომელიც მას უნდა შეესრულებინა თავისი მოვალის მიმართ. განკარგულება ძალაშია, თუნდაც ის უმართებულოდ იქნეს გაცემული დავალებული პირის სასარგებლოდ, მოვალის წინააღმდეგ, სანამ იგი არ გაუქმდება და ეს გაუქმება დავალებული პირისათვის არ გახდება ცნობილი. მოვალე ვალდებულია კრედიტორს მისცეს პრეტენზიის აღძვრისათვის საჭირო ინფორმაცია და ამ პრეტენზიის შესახებ არსებული დოკუმენტები. კრედიტორს კი უფლება აქვს მოთხოვნაზე ყადაღის დადების განკარგულების საფუძველზე სასამართლოში შეიტანოს სარჩელი დავალებული პირის წინააღმდეგ.
59-ე მუხლი აწესრიგებს იმ შემთხვევას, როცა ერთსა და იმავე მოთხოვნაზე რამდენიმე კრედიტორი ადებს ყადაღას: მრავალჯერადი ყადაღის დადებისას კრედიტორთა მოთხოვნები დაკმაყოფილდება იმ რიგითობის შესაბამისად, რომლის მიხედვითაც მესამე დავალებულ პირს გადაეცა განკარგულება მოთხოვნაზე ყადაღის დადების შესახებ, ხოლო განცხადებების ერთდროულად წარდგენისას კრედიტორები დაკმაყოფილდებიან მათი მოთხოვნების პროპორციულად. მრავალჯერადი ყადაღის დადებისას დავალებული პირი ვალდებულია გადახდა განახორციელოს აღსრულების ეროვნული ბიუროს მეშვეობით, რომელიც ამოღებულ თანხას ანაწილებს. კრედიტორს ასევე უფლება აქვს უარი თქვას ყადაღის დადების განკარგულების გზით მოპოვებულ მოთხოვნებზე, ისე რომ არ დაირღვეს სააღსრულებო საბუთებში მოცემული მისი უფლებები — ამ დროს განცხადება გადაეცემა ბიუროს და დავალებულ პირს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
ვინ გამოსცემს მოთხოვნაზე ყადაღის დადების განკარგულებას?
აღსრულების ეროვნული ბიურო, კრედიტორის განცხადების საფუძველზე. განკარგულებაში მიეთითება პრეტენზიის საფუძველი, შესასრულებელი მოთხოვნები და დავალებული პირი.
როდის ხდება ყადაღა ქმედითი?
დავალებული პირისათვის განკარგულების გადაცემით, კრედიტორის პრეტენზიის ფარგლებში. ამ მომენტიდან მოვალეს არ შეუძლია მოთხოვნების განკარგვა, დავალებულ პირს კი — მოვალისადმი შესრულება; გადასახდელი თანხა კრედიტორს ერიცხება.
ვრცელდება თუ არა ყადაღა მომავალ თანხებზე?
დიახ. განკარგულება შეიძლება მოთხოვნის მომავალში აღსასრულებელ ნაწილსაც ეხებოდეს, ხოლო ხელფასის ან მსგავსი რეგულარული შემოსავლის შემთხვევაში ყადაღა ვრცელდება ყადაღის დადების შემდეგ გადასახდელ თანხებზეც.
რა ხდება, თუ რამდენიმე კრედიტორი ადებს ყადაღას ერთ მოთხოვნაზე?
კრედიტორები დაკმაყოფილდებიან განკარგულებების გადაცემის რიგითობით, ერთდროული განაცხადის შემთხვევაში — პროპორციულად; გადახდა ხორციელდება ბიუროს მეშვეობით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
მოთხოვნაზე ყადაღის დადება მოითხოვს განცხადების სწორად შედგენას, დავალებული პირის ზუსტ განსაზღვრას და განკარგულების შედეგების გააზრებულ მართვას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ გამოცდილ იურისტს, რომელიც დაგეხმარებით აღსასრულებელ საფუძვლებზე მოთხოვნების ყადაღის დადების პროცესში, დავალებულ პირთან ურთიერთობასა და, საჭიროების შემთხვევაში, სასამართლოში სარჩელის მომზადებაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.