მარევას აკრძალვა საერთო სამართლის სისტემებში ნიშნავს სასამართლოს გამყინვარებელ ბრძანებას, რომლითაც მოპასუხეს ქონების განკარგვა ეკრძალება საქმის განხილვამდე. საქართველოს კანონმდებლობა ამ დასახელებულ ინსტიტუტს არ იცნობს: გამყინვარების ამოცანას აქ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებები ასრულებს, უწინარეს ყოვლისა — ყადაღა მოპასუხის ქონებაზე, ფასიან ქაღალდებსა თუ ფულად სახსრებზე. ამ გვერდზე ვხსნით, როგორ მუშაობს ეს მექანიზმი კოდექსის 191-ე, 192-ე, 198-ე და 199-ე მუხლებით.
ღონისძიების გამოყენების საფუძვლები
191-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელე სასამართლოს მიმართავს განცხადებით, რომელშიც უნდა მიუთითოს გარემოებები, რომელთა გამოც ღონისძიების გამოუყენებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას, დარღვეული ან სადავო უფლების განხორციელებას, გამოიწვევს გამოუსწორებელ და პირდაპირ ზიანს ან ისეთ ზიანს, რომელიც მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრებით ვერ კომპენსირდება. განცხადება ასევე უნდა შეიცავდეს დასაბუთებას, რომელი ღონისძიება მიაჩნია მოსარჩელეს აუცილებლად.
ღონისძიების გამოყენება ემყარება სასამართლოს ვარაუდს, რომ სარჩელი შეიძლება დაკმაყოფილდეს; ეს ვარაუდი საქმის მატერიალურ და საპროცესო წინაპირობებს წინასწარ არ წყვეტს და საბოლოო გადაწყვეტილებაზე გავლენას არ ახდენს. უძრავ ქონებაზე ყადაღის მოთხოვნისას განცხადებას უნდა დაერთოს საჯარო რეესტრის ცნობა ან საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტი; მისი ან სახელმწიფო ბაჟის ნაკლებობისას სასამართლო ვადას აძლევს ხარვეზის შესავსებად, წინააღმდეგ შემთხვევაში განცხადებას განუხილველად ტოვებს.
გამყინვარებელი ღონისძიებების კატალოგი
198-ე მუხლის მეორე ნაწილით სასამართლო ირჩევს ღონისძიებას მოსარჩელის განცხადების შესაბამისად: ყადაღის დადება მოპასუხის ქონებაზე, ფასიან ქაღალდებსა თუ ფულად სახსრებზე, სადაც არ უნდა იმყოფებოდნენ ისინი — მოპასუხესთან ან სხვა პირთან; მოპასუხისთვის გარკვეული მოქმედების შესრულების აკრძალვა; სეკვესტრი — ქონების იძულებითი მართვა; სხვა პირებისთვის აკრძალვა, მოპასუხეს გადასცენ ქონება ან შეასრულონ ვალდებულება; ყადაღისგან განთავისუფლების სარჩელის აღძვრისას რეალიზაციის შეჩერება; სახელმწიფო ან მუნიციპალური ორგანოს სადავო აქტის მოქმედების შეჩერება.
სეკვესტრთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება: ძალადაკარგულად იქნა ცნობილი „გ" ქვეპუნქტის ის ნორმატიული შინაარსი, რომელიც ღონისძიების გამოყენებას ითვალისწინებდა მაშინ, როცა დაცული სიკეთე არ აღემატება მოწინააღმდეგე მხარისთვის მიყენებულ ზიანს. აუცილებლობის შემთხვევაში სასამართლოს შეუძლია გამოიყენოს სხვა ღონისძიებებიც და დაუშვას სარჩელის უზრუნველყოფის რამდენიმე სახი. საგულისხმოა ზღვარიც: ამ ღონისძიებებს არ ვრცელდება ფინანსური გირავნობის საგანზე, გარკვეულ საპრიზო ფონდზე და სხვა კანონით დაცულ აქტივებზე, ხოლო ეროვნული ბანკის მიმართვის საფუძველზე ბანკის მიმართ ისინი არ გამოიყენება და გამოყენებული ჩერდება რეზოლუციის რეჟიმის ვადაში, რომელიც 90 დღეს არ აღემატება.
განაცხადი სარჩელის აღძვრამდე
192-ე მუხლი გადაუდებელ შემთხვევას ითვალისწინებს: განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ შეიძლება სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე იქნეს შეტანილი. თუ სასამართლომ ის დააკმაყოფილა, სარჩელი შეტანილი უნდა იქნეს განჩინების მიღებიდან 10 დღის ვადაში. ამ ვადაში სარჩელის არაღძვრის შემთხვევაში სასამართლო თავისი ინიციატივით ან მოწინააღმდეგე მხარის შუამდგომლობით გამოიტანს განჩინებას მიღებული ღონისძიებების გაუქმების შესახებ. ასე იბალანსებს კანონი გამყინვარების სისწრაფესა და მოპასუხის ინტერესებს.
მოპასუხის ზარალი და უზრუნველყოფის გარანტია
199-ე მუხლი ქმნის იმ საწინააღმდეგო წონას, რაც საერთო სამართალში ჯარიმით უზრუნველყოფას ჰქვია: თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ ღონისძიებით მოპასუხეს შეიძლება ზარალი მიადგეს, მას შეუძლია ღონისძიების გამოყენება და მოსარჩელისთვის მოპასუხის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების უზრუნველყოფის მოთხოვნა. ასეთ შემთხვევაში მოსარჩელე ვალდებულია ზარალის უზრუნველყოფა მოპასუხისთვის განსაზღვრულ ვადაში უზრუნველყოს, რომელიც 30 დღეს არ უნდა აღემატებოდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო დაუყოვნებლივ გამოიტანს ღონისძიების გაუქმების განჩინებას.
გაუქმების განჩინება საჩივრის ფორმით გასაჩივრდება 5 დღის ვადაში და ეს ვადა გაუგრძელებელია. ხოლო თუ ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა — მაგალითად, მოსარჩელეს სარჩელზე უარი ეთქვა და გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა — ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია მეორე მხარეს ზარალი აუნაზღაუროს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ გამყინვარებელ ღონისძიებებთან დაკავშირებულ ძირითად კითხვებს.
არსებობს თუ არა მარევას აკრძალვა ქართულ სამართალში?
როგორც დასახელებული ინსტიტუტი — არა. გამყინვარების ფუნქციას ასრულებს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება: ყადაღა ქონებაზე, ფასიან ქაღალდებსა და ფულად სახსრებზე, მათ შორის მესამე პირთან მყოფზე.
რა უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ?
რომ ღონისძიების გარეშე გადაწყვეტილების აღსრულება გაძნელდება ან შეუძლებელი გახდება, ან მიყენდება გამოუსწორებელი ზიანი; სასამართლოს ვარაუდი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობაზე საკმარისი საფუძველია.
როდის შეიძლება სარჩელამდე მიმართვა?
გადაუდებელ შემთხვევაში; მაშინ სარჩელი განჩინებიდან 10 დღის ვადაში უნდა იქნეს შეტანილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ღონისძიებები ეუქმება.
ვინ ანაზღაურებს მოპასუხის ზარალს?
სასამართლოს განსაზღვრულ ვადაში მოსარჩელემ მოპასუხის მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურება უნდა უზრუნველყოს; გაუმართლებელი ღონისძიებით მიყენებულ ზარალს კი უზრუნველყოფისგან სარგებლობს მხარე ანაზღაურებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ამზადებს სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადებებს, არჩევს შესაბამის ღონისძიებას და ადგენს დასამტკიცებელ გარემოებებს, რომ გაყინვამ სასამართლოში პირველივე მოთხოვნაზე გაამართლოს.
თუ მოპასუხე ქონებას განასხვისებს ან თქვენ ხართ ის მხარე, რომელზეც ღონისძიებაა გამოყენებული, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — დავგეგმავთ როგორც გამყინვარებას, ისე ზარალისგან დაცვას.