არბიტრთა რაოდენობა და შემადგენლობა
საქართველოს კანონი „არბიტრაჟის შესახებ“ არბიტრაჟს განსაზღვრავს როგორც ერთი ან რამდენიმე არბიტრისგან შემდგარ ორგანოს, და რაოდენობის საკითხს მხარეებს ანდობს: არბიტრთა რაოდენობას და მათი დანიშვნის წესს განსაზღვრავენ მხარეები. ჩვეულებრივ მხარეები ნიშნავენ თანაბარი რაოდენობის არბიტრებს, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ორი განსაკუთრებული წესი: თუ საარბიტრაჟო შეთანხმებით არბიტრთა რაოდენობა ლუწი რიცხვით არის განსაზღვრული, უკვე დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან 10 დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი არბიტრი, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. თუ კი არბიტრთა რაოდენობა მხარეთა შეთანხმებით საერთოდ არ იქნება განსაზღვრული, არბიტრაჟი უნდა შეიქმნას სამი არბიტრის შემადგენლობით. დათქმაში რაოდენობის განსაზღვრა, მაშასადამე, პროცესის სტრუქტურას წინასწარ აწყობს.
დანიშვნის პროცედურა: წერილობითი თანხმობა და რეზერვული მექანიზმი
კანონის ერთ-ერთი ფუნდამენტური წესი: დაუშვებელია პირის არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე, და არბიტრობაზე თანხმობა პირმა წერილობით უნდა განაცხადოს. არბიტრის, არბიტრების და არბიტრაჟის თავმჯდომარის დანიშვნის პროცედურა დგინდება მხარეთა შეთანხმებით.
როდესაც მხარეთა შეთანხმება არ არსებობს ან შეთანხმებული პროცედურის განხორციელება შეუძლებელია, მოქმედებს კანონის რეზერვული მექანიზმი: სამი არბიტრისგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში თითოეული მხარე ნიშნავს ერთ არბიტრს და ამ წესით დანიშნული ორი არბიტრი ნიშნავს არბიტრაჟის თავმჯდომარეს. თუ ერთ-ერთი მხარე არ დანიშნავს არბიტრს მეორე მხარის მოთხოვნის მიღებიდან 30 დღის ვადაში, ან ორი არბიტრი მათი დანიშვნიდან 30 დღის ვადაში ვერ შეთანხმდება მესამე არბიტრის დანიშვნაზე, ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნის საფუძველზე არბიტრს ნიშნავს სასამართლო — განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 30 დღის ვადაში. ერთი არბიტრისგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში, თუ მხარეები ვერ შეთანხმდებიან, იმავე წესით არბიტრს ნიშნავს სასამართლო. ამ მექანიზმით სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება — ასე კანონი გამორიცხავს დავის ჩიხში მოხვედრას დანიშვნის ეტაპზე.
კვალიფიკაცია, ინფორმაციის წარდგენა და აკრძალვები
მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ არბიტრის საკვალიფიკაციო მოთხოვნებზე, და არბიტრის დანიშვნისას სასამართლომ ან სხვა დაწესებულებამ, რომელიც ნიშნავს არბიტრს, უნდა გაითვალისწინოს ეს მოთხოვნები დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელი არბიტრის დანიშვნის უზრუნველსაყოფად. გარდა ამისა, პირი, რომელიც უნდა დაინიშნოს არბიტრად, ვალდებულია არბიტრის მოვალეობის შესრულების დაწყებამდე — მხარეებისა და არბიტრაჟის მოთხოვნის შემთხვევაში — წარუდგინოს მათ წერილობითი ინფორმაცია განათლებისა და არბიტრად მუშაობის გამოცდილების შესახებ.
კანონი ასევე ადგენს, რომ პირს აეკრძალება არბიტრად დანიშვნა გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ის არის: შეზღუდულქმედუნარიანი ან მხარდაჭერის მიმღები, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული; სახელმწიფო მოსამსახურე, სახელმწიფო-პოლიტიკური თანამდებობის პირი, პოლიტიკური თანამდებობის პირი ან საჯარო მოსამსახურე; მსჯავრდებული დანაშაულის ჩადენისთვის, რომელსაც მოხსნილი ან გაქარწყლებული არ აქვს ნასამართლობა; ან პირი, რომელიც იყო მედიატორი იმავე საქმეზე ან ამ საქმესთან არსებითად დაკავშირებულ სხვა საქმეზე. ეს აკრძალვები დამოუკიდებლობის გარანტიაა, და მათი შემოწმება კანდიდატის შერჩევისას აუცილებელია.
არბიტრის აცილება: ვადები, წესი და სასამართლოს როლი
მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ არბიტრის აცილების პროცედურაზე. შეთანხმების არარსებობისას მოქმედებს კანონის წესი: მხარე, რომელსაც განზრახული აქვს აცილების გამოცხადება, ვალდებულია არბიტრაჟს წერილობითი განცხადება წარუდგინოს იმ დღიდან 15 დღის ვადაში, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა არბიტრის დანიშვნა ან აცილების რომელიმე საფუძველი. განცხადებაში უნდა მიეთითოს აცილების საფუძველი და მოტივები. თუ არბიტრი თვითაცილებას არ გამოაცხადებს და მეორე მხარეც არ დაეთანხმება აცილებას განცხადების წარდგენიდან 30 დღის ვადაში, აცილების საკითხს წყვეტს არბიტრაჟი ამ ვადის გასვლიდან 30 დღეში.
თუ არბიტრაჟი აცილების განცხადებას არ დააკმაყოფილებს, მხარეს უფლება აქვს უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან 30 დღის ვადაში მიმართოს სასამართლოს. ერთი არბიტრისგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში მხარეს უფლება აქვს არბიტრის დანიშვნიდან ან აცილების საფუძვლის გაცნობიდან 30 დღის ვადაში პირდაპირ სასამართლოს მიმართოს. სასამართლო ეს საკითხები წყვეტს განცხადების წარმოებაში მიღებიდან 14 დღის ვადაში, და გადაწყვეტილება საბოლოოა. სასამართლოს გადაწყვეტილებამდე არბიტრაჟს არ შეუძლია განაგრძოს განხილვა იმ არბიტრის მონაწილეობით, რომლის აცილებასაც ითხოვს მხარე, და გადაწყვეტილება გამოიტანოს. აცილების საფუძვლის არსებობისას არბიტრი თვითონვე არის ვალდებული განაცხადოს თვითაცილება.
უფლებამოსილების შეწყვეტა და ახალი არბიტრის დანიშვნა
როდესაც არბიტრის უფლებამოსილება შეწყდება — მათ შორის, აცილების ან სხვა გარემოების გამო — ახალი არბიტრი დაინიშნება იმ წესების დაცვით, რომლებიც გამოყენებულ იქნა წინა არბიტრის დანიშვნისას. ეს წესი პროცესს უწყვეტობას უნარჩუნებს: ხელახლა დანიშვნა იმავე გზით მოხდება, როგორც წინა არბიტრისას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — პასუხები არბიტრის დანიშვნასა და აცილებასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებზე.
რამდენი არბიტრი უნდა იყოს არბიტრაჟში?
არბიტრთა რაოდენობას განსაზღვრავენ მხარეები. თუ რაოდენობა ლუწია, დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან 10 დღის ვადაში კიდევ ერთი არბიტრი დანიშნონ. თუ რაოდენობა არ არის განსაზღვრული, არბიტრაჟი უნდა შეიქმნას სამი არბიტრით.
შეიძლება თუ არა ვინმეს არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე?
არა. დაუშვებელია პირის არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე, და თანხმობა წერილობითი ფორმით გამოითხოვება.
როდის ნიშნავს არბიტრს სასამართლო?
როდესაც შეთანხმება არ არსებობს ან შეთანხმებული პროცედურა შეუძლებელია. სასამართლო არბიტრს ნიშნავს განცხადების მიღებიდან 30 დღის ვადაში, საბოლოოდ.
რა ვადებში შეიძლება არბიტრის აცილება?
წერილობითი განცხადება არბიტრაჟს უნდა წარედგინოს დანიშვნის ან საფუძვლის გაცნობიდან 15 დღის ვადაში. თუ არბიტრაჟი აცილებას არ დააკმაყოფილებს, სასამართლოს მიმართვა შეიძლება გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან 30 დღეში; სასამართლო საქმეს 14 დღეში წყვეტს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მხარეებს ეხმარება არბიტრის დანიშვნის პროცედურის გააზრებულ ჩაწერაში დათქმაში, კანდიდატის შემოწმებაში — მისი კვალიფიკაციისა და აკრძალვების ჩათვლით — და აცილების განცხადების მომზადებაში ვადების დაურღვევლად. თუ განხილვაში არბიტრის დანიშვნის ან აცილების საკითხი დგას, დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს სიტუაციას და დავგეგმავთ კონკრეტულ ნაბიჯებს.