მშობლის გეგმა და ბავშვთან დაკავშირებული საკითხების მოწესრიგება მედიაციის გზით საქართველოში ეფუძნება „მედიაციის შესახებ“ საქართველოს კანონს. ბავშვის ინტერესების დაცვის თვალსაზრისით ამ კანონიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მუხლი 10, რომელიც კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულებას და მის გამონაკლისებს ადგენს, და მუხლი 12, რომელიც კერძო მედიაციის დროს მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენას აჩერებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მოქმედებს ეს ნორმები მშობლების მიერ მედიაციაში მოლაპარაკებების დროს და რას უნდა ელოდოს თქვენ, თუ ბავშვთან ურთიერთობის, რჩენის ან შენახვის საკითხებს მედიატორის მონაწილეობით წყვეტთ.
კონფიდენციალურობის ვალდებულება და ბავშვის ინტერესები (მუხლი 10)
მუხლი 10 ადგენს, რომ მედიაციის პროცესი კონფიდენციალურია. კონფიდენციალურია ასევე ინფორმაცია, რომელიც ცნობილი გახდა მედიაციის პროცესის მიმდინარეობისას ან არსებითად გამომდინარეობს მედიაციის პროცესიდან. მედიაციის მონაწილეებს ამ ინფორმაციის გამოყენება სასამართლო ან საარბიტრაჟო განხილვის დროს, ისევე როგორც დავის განხილვის ნებისმიერი სხვა საშუალებით, არ შეუძლიათ. მედიატორს უფლება არ აქვს, მხარეს მიაწოდოს მეორე მხარის მიერ ინდივიდუალური კომუნიკაციის დროს გამჟღავნებული ინფორმაცია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მედიატორს მეორე მხარისგან მიღებული აქვს აშკარა თანხმობა ამ ინფორმაციის მიწოდებაზე. კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულება მოქმედებს მედიაციის დასრულების შემდეგაც, თუ მხარეებსა და მედიატორს შორის დადებული წერილობითი შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ბავშვის ინტერესებისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მუხლის მე-4 პუნქტს: კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულება არ გამოიყენება მაშინ, როდესაც აუცილებელია პირის სიცოცხლის ან ჯანმრთელობის დაცვა, თავისუფლების უზრუნველყოფა ანდა არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების დაცვა. ასეთ შემთხვევაში ინფორმაციის გამჟღავნება დასაშვებია მხოლოდ კანონიერი მიზნის ადეკვატური და პროპორციული მოცულობით, ისე, რომ მაქსიმალურად იყოს დაცული აღნიშნული ინფორმაცია მესამე პირისგან. ეს ნიშნავს, რომ მშობლის გეგმის განხილვისას მიღებული ინფორმაცია მხოლოდ მაშინ შეიძლება გამჟღავნდეს, როდესაც ეს ბავშვის საუკეთესო ინტერესების დაცვისთვის აუცილებელია.
მშობლის გეგმა — პრაქტიკული ფორმა მორიგების შიგნით
„მშობლის გეგმა“ ქართულ კანონმდებლობაში ცალკე სტატუტურ ინსტიტუტად არ არის განმარტებული — „მედიაციის შესახებ“ კანონი ამ ტერმინს არ იყენებს და მშობლის გეგმის სპეციალურ წესებს არ ადგენს. პრაქტიკაში მშობლის გეგმა არის შეთანხმების ისეთი სტრუქტურა, რომელშიც მშობლები წინასწარ თანხმდებიან ბავშვთან ურთიერთობის, რჩენის, შენახვის, განათლებისა და ჯანმრთელობის საკითხებზე. მედიაცია მხარეებს საშუალებას აძლევს, საკუთარი გადაწყვეტილებით ჩამოაყალიბონ შეთანხმების ასეთი შინაარსი — კანონი მორიგების დეტალებს მხარეთა თვითგამორკვევას უტოვებს. ამასთან, ოჯახური დავების სასამართლო მედიაციაზე გადაგზავნის წესი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით არის დადგენილი და მასში ცალკე კატეგორიებია გამორიცხული — მაგალითად, შვილად აყვანასთან და მშობლის უფლებების შეზღუდვასთან დაკავშირებული საქმეები სასამართლო მედიაციას არ ექვემდებარება. ამიტომ, სანამ მედიაციას დაიწყებთ, მნიშვნელოვანია გაირკვეს, ექვემდებარება თუ არა თქვენი დავა ამ წესს.
ხანდაზმულობის შეჩერება მედიაციის დროს (მუხლი 12)
მუხლი 12 განსაზღვრავს, რომ კერძო მედიაციის დაწყების მომენტიდან ჩერდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა. დენა შეჩერებულად მიიჩნევა კერძო მედიაციის დასრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს კერძო მედიაციის დაწყებიდან 2 წლისა. კერძო მედიაციის უშედეგოდ დასრულების შემთხვევაში დრო, რომლის განმავლობაშიც ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერებული იყო, აღნიშნულ ვადაში არ ჩაითვლება. ბავშვის შენახვისა და სხვა მოთხოვნების მხრივ ეს იმას ნიშნავს, რომ მშობელს მედიაციაში მონაწილეობის გამო მოთხოვნა ხანდაზმულობის გამო არ ეკარგება — მედიაციის დროს ვადა არ მიდის, ხოლო მედიაციის დასრულების შემდეგ მისი დარჩენილი ნაწილი ისევ განახლდება.
ხშირად დასმული კითხვები
წარმოგიდგენთ კითხვებს, რომლებიც ბავშვის ინტერესებისა და მშობლის გეგმის მედიაციასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის მშობლებისგან.
შეიძლება თუ არა მედიაციაში მიღებული ინფორმაციის გამოყენება შემდგომ სასამართლო დავაში?
არა. მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, მედიაციის მონაწილეებს კონფიდენციალური ინფორმაციის გამოყენება სასამართლო ან საარბიტრაჟო განხილვის დროს ან დავის განხილვის ნებისმიერი სხვა საშუალებით არ შეუძლიათ, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. გამონაკლისები მუხლის მე-4 პუნქტით განისაზღვრება და მათ შორის ბავშვის საუკეთესო ინტერესების დაცვის შემთხვევაც შედის.
როდის შეიძლება მედიაციის ინფორმაციის გამჟღავნება ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე?
მუხლის მე-4 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, კონფიდენციალურობის დაცვის ვალდებულება არ გამოიყენება მაშინ, როდესაც აუცილებელია არასრულწლოვნის საუკეთესო ინტერესების დაცვა. გამჟღავნება მხოლოდ კანონიერი მიზნის ადეკვატური და პროპორციული მოცულობით უნდა მოხდეს, ისე, რომ მაქსიმალურად დაცული იყოს ინფორმაცია მესამე პირისგან, ხოლო მისი მიმღები პირი ვალდებულია დაიცვას ის გავრცელებისგან.
არეგულირებს თუ არა „მედიაციის შესახებ“ კანონი მშობლის გეგმას ცალკეული ნორმებით?
არა. კანონი მშობლის გეგმის სპეციალურ წესებს არ შეიცავს — ეს ტერმინი მასში საერთოდ არ გამოიყენება. მშობლის გეგმა პრაქტიკული სტრუქტურაა, რომლითაც მხარეები მორიგებაში თანხმდებიან ბავშვთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ამ დროს მედიაციის ზოგადი ნორმები — მათ შორის კონფიდენციალურობის დაცვა და ხანდაზმულობის დენის შეჩერება — ჩვეულებრივი წესით მოქმედებს.
რამდენი ხნით ჩერდება ხანდაზმულობის ვადის დენა კერძო მედიაციის დროს?
დენა შეჩერებულად მიიჩნევა კერძო მედიაციის დასრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს კერძო მედიაციის დაწყებიდან 2 წლისა. თუ კერძო მედიაცია უშედეგოდ დასრულდა, დრო, რომლის განმავლობაშიც ვადის დენა შეჩერებული იყო, ხანდაზმულობის ვადაში არ ჩაითვლება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება მშობლებს მედიაციის მომზადებაში: განვმარტავთ კონფიდენციალურობის ვალდებულების ფარგლებს და ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე გამონაკლისებს, შეგვიძლია შევაფასოთ, შესაძლებელია თუ არა თქვენი დავის მედიაციით გადაწყვეტა, დაგეხმარებით მშობლის გეგმის პროექტის ჩამოყალიბებაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — განვიხილავთ თქვენს ვითარებას, გავცემთ პრაქტიკულ რჩევებს და გადავხაზავთ შემდგომ ნაბიჯებს, რომ ბავშვის ინტერესები დაცული იყოს და მოლაპარაკებები სწორ საფუძველზე აწარმოოთ.