მორიგების მოლაპარაკების ადგილი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში
მორიგების მოლაპარაკება სამოქალაქო დავის დასრულების ის გზაა, რომლის დროსაც მხარეები სასამართლო გადაწყვეტილების მოლოდინში თვითონ აღწევენ შეთანხმებას დავის საგნის შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ამ გზას სრულყოფილ სამართლებრივ ჩარჩოს უქმნის: იგი აწესრიგებს როგორც მოსამართლის მხარეთა მორიგების ხელშეწყობის მოვალეობას, ისე სასამართლო ხარჯების განაწილებას მორიგებისას, აგრეთვე მედიაციის შედეგად დადებული შეთანხმების უზრუნველყოფასა და აღსრულებას. მორიგება მხარეებს საშუალებას აძლევს, დავა დასრულდეს ისეთი პირობებით, რომლებიც მათ რეალურ ინტერესებს აკმაყოფილებს, დრო და ხარჯები კი მნიშვნელოვნად შემცირდეს.
მოსამართლის როლი მხარეთა მორიგების ხელშეწყობაში
კოდექსის მე-218 მუხლი სასამართლოს მკაფიო მიმართულებას აძლევს: სასამართლო ყოველნაირად უნდა შეუწყოს ხელი და მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა, რათა მხარეებმა საქმე მორიგებით დაამთავრონ. ამ მიზნით მოსამართლე უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით, სასამართლო სხდომის მიმდინარეობისას გამოაცხადოს შესვენება და სხვა პირთა დასწრების გარეშე მოუსმინოს მხოლოდ მხარეებს ან მხოლოდ მათ წარმომადგენლებს. ნორმა ასევე განსაზღვრავს, რომ მოსამართლეს შეუძლია მიუთითოს დავის გადაწყვეტის შესაძლო შედეგებზე და მხარეებს შესთავაზოს მორიგების პირობები, ხოლო მხარეებს შეუძლია შესთავაზოს დავის შეთანხმებით დასრულების შესაძლებლობა საქმის მედიატორისათვის გადაცემის გზით. საქმის მორიგებით დამთავრებამდე მხარეებმა უნდა წარმოადგინონ ცნობა საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის შესახებ, რომლითაც დასტურდება, რომ დავის საგანზე — ნივთსა თუ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე — რეგისტრირებული არ არის საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვა და რომელიც შეიცავს მორიგების მომენტისათვის ძალაში მყოფ მონაცემებს.
სასამართლო ხარჯების განაწილება მორიგებისას
მორიგების ერთ-ერთი პრაქტიკული საკითხი ხარჯებია. კოდექსის მე-54 მუხლი აწესრიგებს სასამართლო ხარჯებისა და ადვოკატის დახმარების გამო გადასახდელი ხარჯების განაწილებას სარჩელზე უარის თქმისა და მორიგებისას. თუ მოსარჩელემ უარი თქვა სარჩელზე, მის მიერ გაწეულ ხარჯებს მოპასუხე არ აანაზღაურებს. გამონაკლისია ის შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელემ მხარი არ დაუჭირა თავის მოთხოვნას იმის გამო, რომ მოპასუხემ ნებაყოფლობით დააკმაყოფილა იგი სარჩელის აღძვრის შემდეგ — მაშინ მოსარჩელის თხოვნით სასამართლო მოპასუხეს დააკისრებს მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯებისა და ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ყველა ხარჯის ანაზღაურებას. თუ კი მხარეებმა მორიგების დროს თვითონ გაითვალისწინეს ხარჯების განაწილების წესი, სასამართლო ამ საკითხს მათი შეთანხმების შესაბამისად წყვეტს. შესაბამისად, მორიგების პირობებში ხარჯების საკითხის განზრახვა მხარეთა ინტერესების დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.
სამედიაციო მორიგების უზრუნველყოფა და აღსრულება
მედიაციასთან დაკავშირებული საპროცესო ნორმები მხარეს შესაძლებლობას აძლევს, სასამართლო მედიაციის ან კერძო მედიაციის დაწყებამდე ან პროცესის მიმდინარეობისას მიმართოს სასამართლოს სამედიაციო მორიგების უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით. ასეთი ღონისძიება ძალაში რჩება მხოლოდ მედიაციასთან დაკავშირებული ვადების დაცვის პირობით: თუ განაცხადის დაკმაყოფილებიდან 10 დღის ვადაში მხარე არ მიმართავს მედიაციას და არ წარუდგენს სასამართლოს დამადასტურებელ დოკუმენტს, ან მედიაციის დასრულებიდან 10 დღის ვადაში სარჩელს ან საქმის წარმოების განახლების მოთხოვნას არ წარუდგენს, სასამართლო ღონისძიების გაუქმების შესახებ განჩინებას გამოიტანს. მედიაციის დასრულებიდან 10 დღის ვადაში სასამართლოსთვის მიმართვის შემთხვევაში კი სამედიაციო მორიგების უზრუნველყოფის ღონისძიება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებად გარდაიქმნება. კერძო მედიაციის შედეგად შედგენილი სამედიაციო მორიგების აღსრულების საკითხს ერთ-ერთი ან ორივე მხარის განაცხადის საფუძველზე განიხილავს რაიონული სასამართლო განმცხადებლის საცხოვრებელი ადგილის ან იურიდიული მისამართის მიხედვით. მხარემ უნდა წარადგინოს მორიგების დედანი ან სათანადოდ დამოწმებული ასლი და მედიაციის თაობაზე შეთანხმება. საკითხი განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე, განაცხადის მიღებიდან 10 დღის ვადაში; თუ სასამართლო ზეპირ განხილვას დანიშნავს, ვადა 30 დღეა. სასამართლო მორიგების აღსრულებაზე უარს იტყვის, თუ მისი შინაარსი ან პირობები კანონმდებლობას ან საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგება ან აღსრულება შეუძლებელია. დადებითი გადაწყვეტილება განჩინების ფორმით იღება, მხარეს ეძლევა სააღსრულებო ფურცელი, და ეს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება, ხოლო აღსრულებაზე უარის თქმის განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდება. საარბიტრაჟო ტრიბუნალის მიერ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებად დამტკიცებული მორიგება აღსრულდება არბიტრაჟის შესახებ კანონით დადგენილი წესით.
ხშირად დასმული კითხვები მორიგების მოლაპარაკებაზე
ვალდებულია თუ არა მოსამართლე მხარეებს მორიგებისკენ მიაპყროს?
სასამართლო ყოველნაირად უნდა შეუწყოს ხელი მხარეებს და კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა უნდა მიიღოს, რათა საქმე მორიგებით დასრულდეს. მაგრამ თავად გადაწყვეტილება — დაემთავრებიან თუ არა მხარეები საქმეს შეთანხმებით — მხარეთა უფლებაა, რადგან მორიგება ნებაყოფლობითი ინსტიტუტია.
ვინ ანაზღაურებს ხარჯებს, თუ საქმე მორიგებით დასრულდა?
თუ მოსარჩელემ სარჩელზე უარი თქვა და მოპასუხემ მოთხოვნა სარჩელის აღძვრის შემდეგ ნებაყოფლობით დააკმაყოფილა, მოსარჩელის თხოვნით სასამართლო მოპასუხეს დააკისრებს მოსარჩელის ხარჯებისა და ადვოკატის გამო გაწეული ყველა ხარჯის ანაზღაურებას. ხოლო თუ მხარეებმა მორიგების დროს თვითონ დაინიშნეს ხარჯების განაწილების წესი, სასამართლო მათივე შეთანხმების შესაბამისად გადაწყვეტს.
რა ხდება მედიაციის შედეგად დადებულ მორიგებასთან აღსრულებაზე უარის თქმისას?
სასამართლო კერძო მედიაციის შედეგად შედგენილი მორიგების აღსრულებაზე უარს იტყვის, თუ მისი შინაარსი ან პირობები კანონმდებლობას ან საჯარო წესრიგს ეწინააღმდეგება, ან თუ შინაარსიდან გამომდინარე მისი აღსრულება შეუძლებელია. ასეთი უარის შესახებ განჩინება კერძო საჩივრით გასაჩივრდება.
რამდენ ხანში განიხილება კერძო მედიაციის მორიგების აღსრულების საკითხი?
საკითხი განიხილება ზეპირი მოსმენის გარეშე, განაცხადის მიღებიდან 10 დღის ვადაში. თუ სასამართლო დაადგენს ზეპირ განხილვას, იმის თაობაზე, თუ ეს ხელს შეუწყობს გარემოებათა გამორკვევას, საკითხი განაცხადის მიღებიდან 30 დღის ვადაში უნდა განიხილოს. მხარეთა გამოუცხადებლობა განხილვას ვერ დააბრკოლებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები მორიგების მოლაპარაკების ყველა ეტაპზე გიხმარებენ: შევაფასებთ, რამდენად შეესაბამება მორიგება თქვენს ინტერესებს, მოვამზადებთ მოლაპარაკების პოზიციას და მორიგების პირობების პროექტს, წარგვაძღვიანებთ ხარჯების განაწილების საკითხში და დავიზღვევთ, რომ შედეგად მიღწეული შეთანხმება სასამართლოსთვის წარდგენისას კანონიერი და აღსრულებადი იქნება. დაგვიკავშირდით, რომ თქვენი დავა დასრულდეს თქვენთვის სასარგებლო პირობებით.