მორიგების მოლაპარაკების ადგილი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში
მორიგების მოლაპარაკება სამოქალაქო დავის დასრულების ის გზაა, რომლის დროსაც მხარეები სასამართლო გადაწყვეტილების მოლოდინში თვითონ აღწევენ შეთანხმებას დავის საგნის შესახებ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ამ გზას სრულყოფილ სამართლებრივ ჩარჩოს უქმნის: იგი აწესრიგებს როგორც მოსამართლის მხარეთა მორიგების ხელშეწყობის მოვალეობას, ისე სასამართლო ხარჯების განაწილებას მორიგებისას, აგრეთვე მედიაციის შედეგად დადებული შეთანხმების უზრუნველყოფასა და აღსრულებას. მორიგება მხარეებს საშუალებას აძლევს, დავა დასრულდეს ისეთი პირობებით, რომლებიც მათ რეალურ ინტერესებს აკმაყოფილებს, დრო და ხარჯები კი მნიშვნელოვნად შემცირდეს.
მოსამართლის როლი მხარეთა მორიგების ხელშეწყობაში
კოდექსის მე-218 მუხლი სასამართლოს მკაფიო მიმართულებას აძლევს: სასამართლო ყოველნაირად უნდა შეუწყოს ხელი და მიიღოს კანონით გათვალისწინებული ყველა ზომა, რათა მხარეებმა საქმე მორიგებით დაამთავრონ. ამ მიზნით მოსამართლე უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით ან მხარის შუამდგომლობით, სასამართლო სხდომის მიმდინარეობისას გამოაცხადოს შესვენება და სხვა პირთა დასწრების გარეშე მოუსმინოს მხოლოდ მხარეებს ან მხოლოდ მათ წარმომადგენლებს. ნორმა ასევე განსაზღვრავს, რომ მოსამართლეს შეუძლია მიუთითოს დავის გადაწყვეტის შესაძლო შედეგებზე და მხარეებს შესთავაზოს მორიგების პირობები, ხოლო მხარეებს შეუძლია შესთავაზოს დავის შეთანხმებით დასრულების შესაძლებლობა საქმის მედიატორისათვის გადაცემის გზით. საქმის მორიგებით დამთავრებამდე მხარეებმა უნდა წარმოადგინონ ცნობა საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვის შესახებ, რომლითაც დასტურდება, რომ დავის საგანზე — ნივთსა თუ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე — რეგისტრირებული არ არის საჯარო-სამართლებრივი შეზღუდვა და რომელიც შეიცავს მორიგების მომენტისათვის ძალაში მყოფ მონაცემებს.
სასამართლო ხარჯების განაწილება მორიგებისას
მორიგების ერთ-ერთი პრაქტიკული საკითხი ხარჯებია. კოდექსის მე-54 მუხლი აწესრიგებს სასამართლო ხარჯებისა და ადვოკატის დახმარების გამო გადასახდელი ხარჯების განაწილებას სარჩელზე უარის თქმისა და მორიგებისას. თუ მოსარჩელემ უარი თქვა სარჩელზე, მის მიერ გაწეულ ხარჯებს მოპასუხე არ აანაზღაურებს. გამონაკლისია ის შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელემ მხარი არ დაუჭირა თავის მოთხოვნას იმის გამო, რომ მოპასუხემ ნებაყოფლობით დააკმაყოფილა იგი სარჩელის აღძვრის შემდეგ — მაშინ მოსარჩელის თხოვნით სასამართლო მოპასუხეს დააკისრებს მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯებისა და ადვოკატის დახმარების გამო გაწეული ყველა ხარჯის ანაზღაურებას. თუ კი მხარეებმა მორიგების დროს თვითონ გაითვალისწინეს ხარჯების განაწილების წესი, სასამართლო ამ საკითხს მათი შეთანხმების შესაბამისად წყვეტს. შესაბამისად, მორიგების პირობებში ხარჯების საკითხის განზრახვა მხარეთა ინტერესების დაცვის მნიშვნელოვანი ნაწილია.