წინასასამართლო მოლაპარაკების არსი და სამართლებრივი ბუნება
წინასასამართლო მოლაპარაკება დავის მშვიდობიანი მოგვარების ფორმაა, რომლის სამართლებრივი ჩარჩო საქართველოს მედიაციის შესახებ კანონით განისაზღვრება. ამ კანონის მიხედვით, მედიაცია არის პროცესი, მისი სახელწოდების მიუხედავად, რომლის საშუალებითაც ორი ან რამდენიმე მხარე მედიატორის დახმარებით ცდილობს დავის ურთიერთშეთანხმებით დასრულებას. კანონი განასხვავებს კერძო და სასამართლო მედიაციას: კერძო მედიაცია ხორციელდება მხარეთა ინიციატივით, მედიაციის თაობაზე შეთანხმების საფუძველზე, სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის გარეშე, ხოლო სასამართლო მედიაცია მიმდინარეობს სარჩელის სასამართლოში წარდგენის შემდეგ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის შემთხვევაში.
მონაწილეთა წრე და მედიატორის სტატუსი
მედიაციის მონაწილეები კანონით ზუსტად არის განსაზღვრული: ეს არის მედიატორი, მხარეები, მხარეთა წარმომადგენლები და მესამე პირი. მედიაციის მხარედ შეიძლება გამოვლინდეს როგორც ფიზიკური, ისე იურიდიული პირი, აგრეთვე ორგანიზაცია, რომელიც იურიდიული პირი არ არის — მთავარია, ის მონაწილეობდეს პროცესში მეორე მხარესთან დავის ურთიერთშეთანხმებით დასრულების მიზნით. მესამე პირი მედიაციაში მონაწილეობს მედიაციის თაობაზე შეთანხმებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მედიატორად შეიძლება დასახელდეს მხოლოდ ის ფიზიკური პირი, რომელიც მედიატორთა ერთიან რეესტრში არის რეგისტრირებული, აკმაყოფილებს კანონით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს და თანახმაა, წარმართოს მედიაცია, მიუხედავად მისი სტატუსისა და არჩევის ან დანიშვნის წესისა. მედიატორთა ერთიან რეესტრს წარმოადგენს საქართველოს მედიატორთა ასოციაცია — საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც ამ კანონის საფუძველზეა შექმნილი და ასოციაციის წევრთა საერთო სიას აწარმოებს.
მედიაციის დაწყება და შეთანხმების სამართლებრივი ეფექტი
მედიაციის დაწყების წინაპირობაა მედიაციის თაობაზე შეთანხმება — მხარეთა წერილობითი შეთანხმება მედიაციისათვის მიმართვის თაობაზე დავის წარმოშობის შემთხვევაში — ანდა კანონით გათვალისწინებული საფუძველი, ან მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემა. პროცესი იწყება მხარის ან მხარეების მიერ მედიატორისათვის მიმართვის ან საქმის გადაცემის მომენტიდან და დაწყებულად სწორედ ამ მომენტიდან მიიჩნევა. მხარის მოთხოვნით მედიატორი გასცემს მედიაციის დაწყების დამადასტურებელ დოკუმენტს. თუ მედიაციის თაობაზე შეთანხმებით მხარეები თანხმდებიან, არ მიმართონ სასამართლოს ან არბიტრაჟს განსაზღვრული ვადის ან გარემოების დადგომამდე, სასამართლო ან არბიტრაჟი არ განიხილავს დავას ამ პირობების შესრულებამდე. გამონაკლისია შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელე ადასტურებს, რომ სასამართლოს ან საარბიტრაჟო განხილვის გარეშე მას გამოუსწორებელი ზიანი მიადგება. მოპასუხემ მედიაციის თაობაზე შეთანხმების შესახებ განცხადება შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გააკეთოს. მხარის მიერ სასამართლოსათვის ან არბიტრაჟისათვის მიმართვა არ მიიჩნევა ამ შეთანხმებაზე უარის თქმად ან დაწყებული მედიაციის შეწყვეტად. მხარეს უფლება აქვს, მედიაციის მიმდინარეობის ნებისმიერ ეტაპზე უარი თქვას მასში მონაწილეობაზე, თუ კანონით ან თავად შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ეს კი პროცესის ნებაყოფლობით ხასიათს უზრუნველყოფს.
სამედიაციო მორიგება და მისი შესრულებადობა
მოლაპარაკების წარმატების შემთხვევაში შედეგი ფიქსირდება სამედიაციო მორიგებაში — დავის ურთიერთშეთანხმებით დასრულების შესახებ წერილობით დოკუმენტში, რომლის შესრულება სავალდებულოა. მხარეებ თვითონ აფიქსირებენ შეთანხმების პირობებს და თავისუფლები არიან იმ ფორმის არჩევაში, რომელიც მათ ინტერესებს საუკეთესოდ ემსახურება. კომერციული დავებისათვის კანონი განსაკუთრებულ ინსტრუმენტსაც ითვალისწინებს: საერთაშორისო სამედიაციო მორიგება არის კომერციული დავის მოგვარების მიზნით მიღწეული და დადებული წერილობითი შეთანხმება, რომელიც მედიაციის შედეგად მიღწეული მორიგების შესახებ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენციის შესაბამისად საერთაშორისო შეთანხმებას წარმოადგენს.
მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის შეჩერება
წინასასამართლო მოლაპარაკების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამართლებრივი ეფექტი ხანდაზმულობასთან არის დაკავშირებული. კანონის თანახმად, კერძო მედიაციის დაწყების მომენტიდან ჩერდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა. ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერებულად მიიჩნევა კერძო მედიაციის დასრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს კერძო მედიაციის დაწყებიდან ორი წლისა. თუ კერძო მედიაცია უშედეგოდ დასრულდა, დრო, რომლის განმავლობაშიც ხანდაზმულობის ვადის დენა შეჩერებული იყო, აღნიშნულ ვადაში არ ჩაითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები წინასასამართლო მოლაპარაკებაზე
რა განსხვავებაა კერძო და სასამართლო მედიაციას შორის?
კერძო მედიაცია ხორციელდება მხარეთა ინიციატივით, მედიაციის თაობაზე შეთანხმების საფუძველზე, სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის გარეშე. სასამართლო მედიაცია კი სარჩელის სასამართლოში წარდგენის შემდეგ ხორციელდება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის შემთხვევაში. ორივე ფორმის მიზანი ერთია — დავის ურთიერთშეთანხმებით დასრულება მედიატორის დახმარებით.
შეიძლება თუ არა მედიაციის დროს სასამართლოს მიმართვა?
დიახ. მხარის მიერ სასამართლოსათვის ან არბიტრაჟისათვის მიმართვა არ მიიჩნევა მედიაციის თაობაზე შეთანხმებაზე უარის თქმად ან დაწყებული მედიაციის შეწყვეტად. გარდა ამისა, თუ შეთანხმებით განსაზღვრულია სასამართლოსთვის მიმართვის თავიდან აცილება განსაზღვრული ვადის ან გარემოების დადგომამდე, მოსარჩელისთვის გამონაკლისი მაშინ არსებობს, როდესაც სასამართლო განხილვის გარეშე გამოუსწორებელი ზიანი ემუქრება.
რამდენ ხანს რჩება შეჩერებული ხანდაზმულობის ვადა?
კერძო მედიაციის დაწყების მომენტიდან მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენა ჩერდება და შეჩერებულად მიიჩნევა მედიაციის დასრულებამდე, მაგრამ არაუმეტეს კერძო მედიაციის დაწყებიდან ორი წლისა. მედიაციის უშედეგოდ დასრულებისას შეჩერებული პერიოდი ხანდაზმულობის ვადაში არ ჩაითვლება.
ვინ შეიძლება იყოს მედიაციის მხარე და ვინ მონაწილე?
მხარეა ფიზიკური პირი, იურიდიული პირი ან ორგანიზაცია, რომელიც იურიდიული პირი არ არის და რომელიც მეორე მხარესთან დავის ურთიერთშეთანხმებით დასრულების მიზნით მონაწილეობს მედიაციაში. მონაწილეები არიან მედიატორი, მხარეები, მხარეთა წარმომადგენლები და მესამე პირი. მედიატორი კი მხოლოდ მედიატორთა ერთიან რეესტრში რეგისტრირებული ფიზიკური პირი შეიძლება იყოს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი წინასასამართლო მოლაპარაკების ყველა ეტაპზე დაგეხმარებით: შევაფასებთ თქვენს დავას და მედიაციის შესაბამისობას, მოვამზადებთ მედიაციის თაობაზე შეთანხმების პროექტს, დაგეხმარებით მედიატორის შერჩევაში და სამედიაციო მორიგების პირობების ისე ჩამოყალიბებას, რომ მისი შესრულება სავალდებულო და სანდო იყოს. დაგვიკავშირდით, რომ თქვენი დავა სასამართლო დავის ნაცვლად მშვიდობიანი გზით, დროისა და სახსრების ეკონომიით მოგვარდეს.