გასხვისების სამართლებრივი საფუძველი
სახელმწიფო აუცილებლობისთვის ქონების გასხვისება ერთადერთი გამონაკლისია, რომლითაც სახელმწიფოს შეუძლია მესაკუთრისგან ქონების ჩამორთმევა. კანონი ამ ინსტიტუტს მკაცრ ფორმალურ ჩარჩოში სვამს: საქართველოს კონსტიტუციის შესაბამისად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ ექსპროპრიაციის გზით. ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭება ხორციელდება მინისტრის ბრძანებისა და სასამართლოს გადაწყვეტილებით. მინისტრის ბრძანებით განისაზღვრება აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის ექსპროპრიაციის გარდაუვალობა და სუბიექტი, რომელსაც შეიძლება მიენიჭოს ექსპროპრიაციის უფლება, ხოლო ექსპროპრიაციის შესახებ გადაწყვეტილებას საბოლოოდ იღებს სასამართლო.
სასამართლოს გადაწყვეტილებით დგინდება სახელმწიფო ორგანო ან მუნიციპალიტეტი ანდა საჯარო ან კერძო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც ენიჭება ექსპროპრიაციის უფლება. გადაწყვეტილება აგრეთვე უნდა შეიცავდეს საექსპროპრიაციო ქონების დეტალურ აღწერას და შესაბამის მითითებას მესაკუთრის წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით უზრუნველყოფის თაობაზე. ეს მოთხოვნები ქმნის გარანტიას, რომ ჩამორთმევა გაუმჭვირვლობის პირობებში ვერ მოხდება და მესაკუთრე კომპენსაციის გარეშე ვერ დარჩება.
მესაკუთრეთა ინფორმირება და საჯარო გამოქვეყნება
კანონი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს მესაკუთრეთა ინფორმირებას. ყველა მესაკუთრეს, რომელთა ქონება ექვემდებარება ექსპროპრიაციას, მინისტრის შესაბამისი ბრძანების გამოქვეყნების შემდეგ ექსპროპრიაციის უფლების მოპოვებით დაინტერესებული პირი აწვდის ინფორმაციას, რომელიც ქვეყნდება ცენტრალურ და შესაბამის ადგილობრივ პრესაში. ინფორმაცია უნდა შეიცავდეს პროექტისა და მისი განხორციელების ფარგლების, აგრეთვე ტერიტორიისა და, სავარაუდოდ, საექსპროპრიაციო ქონების მოკლე აღწერას. ამასთან, ყველა მესაკუთრეს უნდა ეცნობოს სასამართლოში განცხადების შეტანისა და სასამართლოს მიერ განცხადების განხილვის თარიღი. ასეთი ორმაგი ინფორმირება მესაკუთრეს დროს აძლევს მოსამზადებლად.
განცხადების განხილვა რაიონულ სასამართლოში
ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების საკითხს განიხილავს რაიონული, ანუ საქალაქო, სასამართლო. დაინტერესებული პირი მას მიმართავს განცხადებით, რომელშიც უნდა აღინიშნოს სასამართლოს დასახელება, განმცხადებლის სახელწოდება და იურიდიული მისამართი, წარმომადგენლის მონაცემები, თუ განცხადებას წარმომადგენელი შეაქვს, განმცხადებლის მოთხოვნა, გარემოებები, რომლებზედაც იგი თავის მოთხოვნას აგებს, ამ გარემოებებს დამადასტურებელი მტკიცებულებები და დართული საბუთების ნუსხა.
განცხადებას აგრეთვე უნდა დაერთოს პროექტის დეტალური აღწერა, რომლის განსახორციელებლადაც მოითხოვება ექსპროპრიაციის უფლება, მინისტრის შესაბამისი ბრძანება, საექსპროპრიაციო ქონების დეტალური აღწერა და კანონით გათვალისწინებული ინფორმაციის გამოქვეყნების დამადასტურებელი საბუთი. სასამართლო განცხადებას განიხილავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრულ ვადებში და დადგენილი წესით, ხოლო მისი გადაწყვეტილება აღსრულდება დაუყოვნებლივ აღსასრულებელი გადაწყვეტილების აღსრულების წესით. დროის ფაქტორი ამ პროცესში გადამწყვეტია და მესაკუთრის მოსამზადებელი მოქმედებები თავიდანვე უნდა იყოს ორგანიზებული.