მრავალი სამოქალაქო დავა სასამართლომდე საერთოდ არ აღწევს ან სასამართლოშივე მშვიდობიან ფინალს პოულობს — ამის ერთ-ერთი ინსტრუმენტია სასამართლოს მიერ საქმის მედიაციაზე გადაგზავნა. საქართველოს „მედიაციის შესახებ“ კანონი ამ მექანიზმს მუხლებით 2, 4 და 7 აწესრიგებს: მუხლი 2 განმარტავს, რა არის სასამართლო მედიაცია, მუხლი 4 — როგორ ირჩევენ მედიატორს სასამართლო მედიაციის დროს, და მუხლი 7 — რა არის მედიაციის დაწყების წინაპირობა და მომენტი. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ ჯაჭვს და გაჩვენებთ, სად ერთვის სასამართლო პროცესი მედიაციას და რა ხდება მედიაციის შემდეგ.
რა არის სასამართლო მედიაცია (მუხლი 2)
მუხლი 2-ის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო მედიაცია არის მედიაცია, რომელიც ხორციელდება სარჩელის სასამართლოში წარდგენის შემდეგ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით, სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის შემთხვევაში. ეს განმარტება სამ მნიშვნელოვან ნიშანს შეიცავს: სარჩელი უკვე სასამართლოშია, გადაცემას ახდენს სასამართლო და წესს საპროცესო კანონმდებლობა ადგენს — ანუ სასამართლო მედიაცია სასამართლო პროცესის იმავე საქმეზე გაგრძელებაა, ოღონც განხილვა მედიატორზეა გადატანილი. ამასთან, კანონი განასხვავებს სასამართლო მედიაციას კერძო მედიაციისგან, რომელიც მხარეთა ინიციატივით, სასამართლოს მიერ საქმის გადაცემის გარეშე მიდის; მედიაციის მონაწილეები კი მედიატორი, მხარეები, მხარეთა წარმომადგენლები და მესამე პირი არიან.
მედიატორის არჩევა სასამართლო მედიაციის დროს (მუხლი 4)
მუხლი 4 განსაზღვრავს მედიატორის შერჩევის მექანიზმს. მედიაცია შეიძლება ერთდროულად ერთმა ან რამდენიმე მედიატორმა წარმართოს, ხოლო მედიატორის არჩევაზე თანხმდებიან მხარეები, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. სასამართლო მედიაციის დროს მხარეები მედიატორს ირჩევენ სასამართლოს მიერ მედიატორთა ერთიანი რეესტრის საფუძველზე შედგენილი და მხარეებისათვის შეთავაზებული კანდიდატურების სიიდან, მედიატორის საქმიანობის არეალის გათვალისწინებით. კანონი ამასთან უშვებს, რომ მედიატორთა ასოციაციამ დამატებითი მოთხოვნები — ასაკი, სტაჟი ან/და უმაღლესი განათლება — განსაზღვროს. თუ სიის შეთავაზებიდან 3 დღის განმავლობაში მხარეები ვერ შეთანხმდებიან, ასოციაციის უფლებამოსილი პირი ან ორგანო სასამართლოს მიმართვის საფუძველზე, მისი მიღებიდან 3 დღის ვადაში, მედიატორად ნიშნავს რეესტრში რეგისტრირებულ მომდევნო პირს. ეს ნიშნავს, რომ მხარეთა შეუთანხმებლობა პროცესს არ აჩერებს — ფოლბეკ-მექანიზმი მედიაციას მაინც იწყებს.
კერძო მედიაციისთვის კანონი სხვა წესს ითვალისწინებს: მხარეები მედიატორად ირჩევენ ერთიან რეესტრში რეგისტრირებულ მედიატორს, ხოლო შეუთანხმებლობის შემთხვევაში მედიატორთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭო მხარეთა მიმართვის საფუძველზე ნიშნავს მედიატორს რეესტრიდან, თუ მხარეებს დანიშვნის სხვა წესი არ აქვთ განსაზღვრული. პრაქტიკული რჩევა: სანამ სიიდან აირჩევთ, გაითვალისწინეთ მედიატორის საქმიანობის არეალი და ასოციაციის დამატებითი მოთხოვნები — ეს ორივე პარამეტრი კანონით პირდაპირ არის ნაგულისხმევი და შერჩევის ხარისხს განსაზღვრავს.