შრომითი მედიაცია დასაქმებულსა და დამსაქმებელს საშუალებას აძლევს, შრომითი ურთიერთობიდან წარმოშობილი უთანხმოება მედიატორის დახმარებით, სასამართლო განხილვის გარეშე დაასრულოს. საქართველოში ეს პროცესი „მედიაციის შესახებ“ კანონით რეგულირდება, რომლის მუხლი 1 განსაზღვრავს მოქმედების სფეროს, მუხლი 7 — მედიაციის დაწყების წესს, ხოლო მუხლი 12 — მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენის შეჩერებას კერძო მედიაციის დროს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს ნორმები შრომითი დავის დროს, რომელი შრომითი დავები მოდის ამ რეჟიმზე და რას უნდა ელოდოს თქვენ, თუ ურთიერთობა კონფლიქტამდე აღწევს.
კანონის მოქმედების სფერო შრომით დავებზე (მუხლი 1)
„მედიაციის შესახებ“ კანონი განსაზღვრავს მედიაციის წარმართვის პრინციპებს, მედიატორთა პროფესიული გაერთიანების ორგანიზებისა და საქმიანობის წესებს, მედიატორის უფლებამოსილებებს და საერთაშორისო სამედიაციო მორიგების ცნობისა და აღსრულების წესებს. კანონის მოქმედება ვრცელდება მედიაციის თაობაზე შეთანხმების საფუძველზე წარმართულ მედიაციაზე, აგრეთვე სასამართლო მედიაციაზე, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსითაა განსაზღვრული. ამასთან, მნიშვნელოვანია ზღვარი: კანონის მოქმედება არ ვრცელდება სანოტარო მედიაციაზე, არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების კოდექსით გათვალისწინებულ მედიაციაზე და — შრომითი დავებისთვის გადამწყვეტი — კოლექტიური დავის განხილვისა და გადაწყვეტის მიზნით შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ მედიაციაზე. ეს ნიშნავს, რომ ინდივიდუალური შრომითი დავები ამ კანონის ზოგად რეჟიმს ექვემდებარება, ხოლო კოლექტიური შრომითი დავა სპეციალურ, შრომის კანონში ასახულ შემათანხმებელ პროცედურებს მიჰყვება.
მედიაციის დაწყება და სასამართლოს როლი (მუხლი 7)
მუხლი 7-ის პირველი პუნქტის მიხედვით, მედიაციის დაწყების წინაპირობაა მედიაციის თაობაზე შეთანხმება ანდა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით ან მხარეთა შუამდგომლობით სასამართლოს ან სხვა უფლებამოსილი ორგანოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემა. მედიაცია იწყება მხარეთა ან ერთ-ერთი მხარის მიერ მედიატორისათვის მიმართვის საფუძველზე ანდა სასამართლოს მიერ საქმის მედიატორისათვის გადაცემის შედეგად, დაწყებულად მიიჩნევა ამ მომენტიდანვე. მხარის მოთხოვნით მედიატორი გასცემს მედიაციის დაწყების დამადასტურებელ დოკუმენტს — შრომითი დავის დროს ეს დოკუმენტი ხშირად საჭიროა სასამართლოსთან ან დამსაქმებელთან თანამშრომლობის დასადასტურებლად. თუ მხარეები მედიაციის თაობაზე შეთანხმებით ვალდებულობას იღებენ, სასამართლომდე ან არბიტრაჟამდე მიმართვამდე განსაზღვრული პირობების შესრულებამდე სასამართლო ან არბიტრაჟი დავას არ განიხილავს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მოსარჩელე ადასტურებს, რომ განხილვის გარეშე მას გამოუსწორებელი ზიანი მიადგება. მხარეს უფლება აქვს, მედიაციის მიმდინარეობის ნებისმიერ ეტაპზე უარი თქვას მასში მონაწილეობაზე.
შრომითი ურთიერთობისთვის კიდევ ერთი გარემოებაა მნიშვნელოვანი: თუ მხარეები მედიაციის თაობაზე შეთანხმებაში წინასწარ ერთმანეთს ივალდებულებენ, სასამართლოს ან არბიტრაჟს განსაზღვრული ვადის ან გარემოების დადგომამდე არ მიმართონ, ეს პირობა პროცესზე რეალურად მუშაობს — მოპასუხემ ასეთი შეთანხმების შესახებ განცხადება შესაგებლის წარდგენის ვადის გასვლამდე უნდა გააკეთოს. დასაქმებულისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ დავის დაწყებამდე დაწერილი მედიაციის დებულება შრომით ხელშეკრულებაში ან ცალკე შეთანხმებაში მოქმედებს და მისი არსებობა მხარეთა ქცევას კანონით განსაზღვრულად აწესრიგებს.