უცხოური გადაწყვეტილების აღსრულების გზა
უცხო სახელმწიფოს სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების საქართველოში აღსრულება ორ ეტაპად ხდება: ჯერ გადაწყვეტილება ცნობილი უნდა იყოს საერთაშორისო კერძო სამართლისა და სახელმწიფოთა შორის სამართლებრივი ურთიერთდახმარების შესახებ დადებული ხელშეკრულებების შესაბამისად, საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, და საქართველოს კომპეტენტურმა სასამართლომ უნდა ამოწეროს სააღსრულებო ფურცელი; შემდეგ კი გადაწყვეტილება და ფურცელი საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მეშვეობით აღსასრულებლად ეგზავნება აღსრულების ეროვნულ ბიუროს. ამ მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების აღსრულება ხდება აღსრულების შესახებ კანონით დადგენილი წესით — ეს ნიშნავს, რომ ცნობილი უცხოური გადაწყვეტილება შიდა გადაწყვეტილების იმავე მექანიზმით აღსრულდება: იმავე ღონისძიებით, იმავე საფასურით და იმავე წესებით. ამდენად, კრედიტორის პრაქტიკული ამოცანა ორია: უზრუნველყოს გადაწყვეტილების ცნობა ხელშეკრულებითი საფუძვლის შესაბამისად და სწორად მოიპოვოს სააღსრულებო ფურცელი — შემდეგ უკვე აღსრულების შიდა სისტემა მუშაობს იმავე ლოგიკით, რომლითაც ქართული გადაწყვეტილებების დროს. მნიშვნელოვანია ხელშეკრულებითი საფუძველი: ცნობის პირობები ხელშეკრულებებთანაა მიბმული, ამიტომ სხვადასხვა სახელმწიფოს გადაწყვეტილებები სხვადასხვა პროცედურულ გზას მოითხოვს — არასწორი შეფასება უარყოფას იწვევს ცნობის ეტაპზევე.
უცხოური გადაწყვეტილებების ადგილი აღსრულებად აქტების კატალოგში
კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ კატალოგში უცხოურ ელემენტებს მკაფიო ადგილი უკავიათ: აღსრულებას ექვემდებარება უცხო ქვეყნის სასამართლოს, აგრეთვე სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც გათვალისწინებულია საქართველოს კანონმდებლობით; არბიტრაჟის გადაწყვეტილება და უცხო ქვეყნის არბიტრაჟის ან საერთაშორისო არბიტრაჟის გადაწყვეტილება, რომლის აღსრულებაც გათვალისწინებულია საერთაშორისო ხელშეკრულებებით; ასევე „ბავშვის სასარგებლოდ ალიმენტის საერთაშორისო გადახდევინებისა და ოჯახის რჩენის სხვა ფორმების შესახებ“ ჰააგის 2007 წლის კონვენციის ფარგლებში მიღებული გადაწყვეტილებები და დამოწმებული შეთანხმებები, რომლებზედაც უფლებამოსილმა სასამართლომ ცნობისა და აღსრულების გადაწყვეტილება გამოიტანა. კატალოგი ასევე მოიცავს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომელიც კონვენციის თანახმად საქართველოსთვის სავალდებულოა — მისი აღსრულება განსაკუთრებულ, უფურცლო რეჟიმში ხდება.
კატალოგი ამასთანავე აჩვენებს, რომ უცხოური გადაწყვეტილება იმავე ჩამონათვალშია, რომელშიც შიდა სასამართლო გადაწყვეტილებები, გამამტყუნებელი განაჩენი ჯარიმის, ქონების ჩამორთმევის ან დაზარალებულის კომპენსაციის თაობაზე, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის დადგენილება, სანოტარო აქტი და სამედიაციო მორიგება. აღსრულებადობა წყდება ამ ერთიანი კატალოგის შესაბამისად.
სააღსრულებო ფურცლის მოთხოვნა და მისი გამონაკლისები
როგორც კანონის მე-20 მუხლიდან გამომდინარეობს, სააღსრულებო წარმოება არ დაიშვება სააღსრულებო ფურცლის გარეშე — სწორედ ამიტომ ცნობის შემდეგ კომპეტენტური სასამართლოს მიერ ფურცლის ამოწერა გადაწყვეტილების ბიუროში მიღების წინაპირობაა. ფურცელი გაიცემა იმ გადაწყვეტილებაზე, რომელიც ამ კანონით ექვემდებარება აღსრულებას, და კრედიტორზე გაიცემა. გამონაკლისთა წრე ვიწროა: ფურცლის გარეშე აღსრულდება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება, გირავნობის და ლიზინგის მოწმობები, დავალიანების გადახდევინების შესახებ ბრძანება, აღსრულების შესახებ ბრძანება და თავდაცვის კოდექსით გათვალისწინებული ჯარიმის დაკისრების შესახებ ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.
დეტალებიც მნიშვნელოვანია: სასამართლოს განჩინება, რომელიც სააღსრულებო წარმოების პროცესში მიიღება და აღსრულებას ექვემდებარება, აღსრულდება ფურცლის გარეშე; აღსრულების შეწყვეტაც შესაძლებელია ფურცლის გარეშე, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე. უცხოური გადაწყვეტილების შემთხვევაში სწორედ ფურცლის ამოწერა აკავშირებს ცნობილ გადაწყვეტილებას ბიუროსთან.
საფასური და ხარჯები
აღსრულების საფასური აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გაწეული მომსახურებისათვის კანონმდებლობით დადგენილი სავალდებულო გადასახდელია — დამატებული ღირებულების გადასახადის ჩათვლით — რომელიც ბიუროს ანგარიშზე ირიცხება; მისი ოდენობასა და გადახდის წესს განსაზღვრავს იუსტიციის მინისტრის ბრძანება, ხოლო გადახდა ეკისრება მოვალეს. თანხის გადახდევინებასთან დაკავშირებულ საქმეზე საფასური აღსასრულებელ მოთხოვნასთან ერთად ამოიღება და ზოგადად არ უნდა აღემატებოდეს მოთხოვნის 7%-ს, არ უნდა იყოს 50 ლარზე ნაკლები.
სახელმწიფო ბაჟის, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი წესით დაკისრებული ჯარიმის, ზიანის ანაზღაურების ან საურავის აღსრულებაზე მოქმედებს შრეობრივი სქემა: 100 ლარამდე თანხისას — თანხის 25%, მაგრამ არანაკლებ 20 ლარისა; 100 ლარიდან 200 ლარამდე — 20%, მაგრამ არანაკლებ 30 ლარისა; 200 ლარიდან 500 ლარამდე — 10%, მაგრამ არანაკლებ 40 ლარისა; 500 ლარი ან მეტისას — 7%, მაგრამ არანაკლებ 50 ლარისა. კრედიტორის მიერ ფურცლის ბიუროში შეტანისას წინასწარ გადასახდელი საფასური არ უნდა აღემატებოდეს მოთხოვნის 2%-ს და არ უნდა იყოს 50 ლარზე ნაკლები, ხოლო მოთხოვნის ამოღებისას ეს თანხა კრედიტორს პროპორციულად უბრუნდება. საფასურის გადახდისაგან თავისუფლდება სოციალურად დაუცველ ოჯახთა ბაზაში რეგისტრირებული პირი და სასამართლოს გადაწყვეტილებით გათავისუფლებული კრედიტორი; სახელმწიფო ორგანოებისთვის და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებულ საქმეებზე საფასური არ გადაიხდევინება. მოთხოვნის არასრულად დაკმაყოფილებისას პირველ რიგში იფარება აღსრულების ხარჯი, შემდეგ — საფასური და ამის შემდეგ თანხა.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ ხდება უცხოური გადაწყვეტილების ბიუროში მიღება?
ცნობილი გადაწყვეტილება და კომპეტენტური სასამართლოს მიერ ამოწერილი სააღსრულებო ფურცელი იუსტიციის სამინისტროს მეშვეობით ეგზავნება აღსრულების ეროვნულ ბიუროს.
რომელი წესით აღსრულდება ცნობილი გადაწყვეტილება?
აღსრულების შესახებ კანონით დადგენილი წესით — იმავე მექანიზმით, რომლითაც შიდა გადაწყვეტილებები აღსრულდება.
მოითხოვს თუ არა აღსრულება სააღსრულებო ფურცელს?
დიახ, გარდა გამონაკლისებისა — მათ შორის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებისა, გირავნობისა და ლიზინგის მოწმობებისა და დავალიანების გადახდევინების შესახებ ბრძანებისა.
რამდენია აღსრულების საფასური და ვინ იხდის?
საფასურს იხდის მოვალე. ზოგადად ის არ აღემატება აღსასრულებელი მოთხოვნის 7%-ს და არ არის 50 ლარზე ნაკლები; ბაჟის, ჯარიმის, ზიანისა და საურავის აღსრულებაზე მოქმედებს შრეობრივი წესი — თანხის ზომის მიხედვით 25%-დან 7%-მდე, მინიმალური 20-დან 50 ლარამდე.
შესაძლებელია თუ არა აღსრულების შეწყვეტა ფურცლის გარეშე?
დიახ — სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საერთო ჯამში, უცხოური გადაწყვეტილების აღსრულება კარგად დაგეგმილ პროცესია, სადაც ხელშეკრულებითი საფუძველი ცნობის გზას განსაზღვრავს, ფურცელი — ბიუროში მიღების შესაძლებლობას, ხოლო საფასურის წესები — ხარჯების საბოლოო განაწილებას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ გამოცდილ იურისტს, რომელიც დაგეხმარებით ხელშეკრულებითი საფუძვლის შეფასებაში, ცნობისა და ფურცლის ამოწერაში და ბიუროსთან ურთიერთობაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.