საკასაციო გასაჩივრების არსი
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება საქართველოს უზენაეს სასამართლოში — კასაცია — არა მესამე ფაქტობრივი ინსტანცია, არამედ სამართლის ერთგვაროვანი გამოყენების კონტროლის სპეციალური ინსტანციაა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებები მხარეებსა და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირებს შეუძლიათ კანონით დადგენილ ვადაში გაასაჩივრონ საკასაციო სასამართლოში. საჩივარი შეტანილი უნდა იქნეს იმ სასამართლოში, რომელმაც შესაბამისი გადაწყვეტილება გამოიტანა. საჩივარი უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებული ფორმის ნიმუშს და შედგენილი უნდა იყოს ამ ნიმუშში მითითებული წესების დაცვით, წერილობითი ფორმით, როგორც წესი, ნაბეჭდი სახით. კასატორის მოსაზრებები საჩივარში სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული.
დასაშვებობის პირობები
კასაცია ყველა საქმეზე არ არის დასაშვები. არაქონებრივ-სამართლებრივ დავებში საკასაციო საჩივარი დასაშვებია სიტყვისა და გამოხიტვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ დავებზე. ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე საჩივარი მაშინ არის დასაშვები, თუ კასატორი დაასაბუთებს მუხლით გათვალისწინებულ გარემოებათაგან ერთ-ერთს: საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; უზენაეს სასამართლოს მსგავს სამართლებრივ საკითხზე მანამდე გადაწყვეტილება არ მიუღია; საქმეზე სავარაუდოა არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან; სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა შედეგზე; გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან მის დამატებით ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ან გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საჩივრის საგნის ღირებულება განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების რა ზომით შეცვლაზეა შეტანილი საჩივარი, და ეჭვის შემთხვევაში კასატორმა ის სარწმუნოდ უნდა დაადასტუროს.
მნიშვნელოვანია ვადებიც: სამოქალაქო საქმეზე საკასაციო საჩივრის მიღებისა და გადაწყვეტილების გამოტანის საერთო ვადაა 6 თვე, ხოლო უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ საქმეზე — 2 თვე.
საფუძვლები — მხოლოდ კანონის დარღვევა
393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. საჩივარში შესაძლებელია მიეთითოს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციისა და მისი დამატებითი ოქმების ნორმები და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტები, რომლებიც, კასატორის აზრით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არის დარღვეული. კანონი დარღვეულად მიიჩნევა, თუ სასამართლომ ვერ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; ან არასწორად განმარტა კანონი, მათ შორის ისეთი განმარტებით, რომელიც ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან შეუსაბამობით გამოიხატება. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა კი მხოლოდ მაშინ ხდება გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილებაა გამოტანილი. კასაციაში ფაქტები ხელახლა არ ინიხლება — გადაწყვეტილების სიმართლე არა ფაქტობრივი, არამედ სამართლებრივი კუთხით შემოწმდება.