რას ნიშნავს უვადო კონტრაქტი ქართულ სისტემაში
ქართულ უმაღლეს განათლებაში აკადემიურ პერსონალთან უვადო ხელშეკრულება არსებობს, მაგრამ შეგნებულად ვიწრო ფორმით. უმაღლესი განათლების შესახებ კანონის 33-ე მუხლის თანახმად, აკადემიური პერსონალი შედგება წამყვანი პროფესორისგან, პროფესორისგან, ასოცირებული პროფესორისგან, ასისტენტ-პროფესორისა და ასისტენტისგან, და უვადო არჩევის შესაძლებლობა კანონით მხოლოდ ამ იერარქიის ზედა საფეხურზე — პროფესორის თანამდებობაზე — არის დაკავშირებული. აქ საჭიროა გამიჯვნა ამერიკულ „tenure“ ინსტიტუტისგან: აშშ-ში გავრცელებული ტენიური სისტემა არაქართული მოდელია, ხოლო საქართველოში უვადო სტატუსის ყველა პირობა ზუსტად უმაღლესი განათლების შესახებ კანონის 35-ე მუხლით განისაზღვრება.
პროფესორის უვადო არჩევა — პირობები
კანონის 35-ე მუხლის მეორე პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პროფესორის თანამდებობაზე უვადოდ შეიძლება აირჩეს პირი, რომელიც აკმაყოფილებს ამავე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით დადგენილ მოთხოვნებს — ანუ ფლობს დოქტორის ან მასთან გათანაბრებულ აკადემიურ ხარისხს და აქვს სამეცნიერო-პედაგოგიური მუშაობის არანაკლებ 6 წლის გამოცდილება — და რომელსაც აქვს განსაკუთრებული პროფესიული მიღწევები ან სამეცნიერო მიღწევები. კანონი ამ მიღწევებს კონკრეტულად აღწერს: წამყვან ადგილობრივ და საერთაშორისო ჟურნალებსა და სხვა გამოცემებში გამოქვეყნებული სამეცნიერო ნაშრომები, მონაწილეობა ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო-კვლევით პროექტებში და სხვა.
როგორც ვხედავთ, უვადო არჩევა ორი დამოუკიდებელი ელემენტის თანაარსებობას მოითხოვს: პირი ჯერ უნდა პასუხობდეს პროფესორის ზოგად კვალიფიკაციურ მოთხოვნებს, და ამას უნდა ერთვოდეს განსაკუთრებული ხასიათის მიღწევები. ეს განსაკუთრებული მიღწევები ინდივიდუალურად ფასდება, ამიტომ კონკურსის მასალების მომზადება და დასაბუთება გადამწყვეტია.
სახელოვნებო უმაღლესის განსაკუთრებული მოდელი
სახელოვნებო-შემოქმედებით უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში კანონი ცალკე მოდელს აწესებს. ასეთ დაწესებულებაში პროფესორის თანამდებობაზე წესდებით განსაზღვრული ვადით შეიძლება აირჩეს დოქტორის ან გათანაბრებული ხარისხის მქონე პირი, რომელსაც აქვს სამეცნიერო ან პედაგოგიური მუშაობის არანაკლებ 8 წლის გამოცდილება. ხოლო არჩეულმა პირმა ეს თანამდებობა აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით შეიძლება უვადოდ დაიკავოს, თუ იგი აკმაყოფილებს შესაბამის მოთხოვნებს და პროფესორის თანამდებობაზე ზედიზედ მესამე ვადით აირჩა ან აქვს განსაკუთრებული პროფესიული, პედაგოგიური ან სამეცნიერო მიღწევები.
სახელოვნებო მიმართულებებისთვის კანონი ვადებსაც სპეციალურად აწესებს: ასოცირებული პროფესორის თანამდებობაზე სახელოვნებო მიმართულებისთვის შეიძლება არჩეულ იქნეს პირი არანაკლებ 4 წლის ვადით, რომელსაც აქვს შესაბამისი სამეცნიერო-პედაგოგიური ან სახელოვნებო მუშაობის არანაკლებ 4 წლის გამოცდილება. ასისტენტ-პროფესორად სახელოვნებო მიმართულებით შეიძლება აირჩეს მაგისტრის აკადემიური ხარისხის მქონე პირი არანაკლებ 4 წლის ვადით, ასისტენტად კი — მაგისტრანტი 2 ან 3 წლის ვადით. ეს ვადები მნიშვნელოვანია იმისთვისაც, რომ საბოლოოდ უვადო სტატუსამდე მისასვლელი გზა სწორედ ამ ვადით არჩევების ჯაჭვით იგება.