საერთაშორისო აკრედიტაცია ქართულ საგანმანათლებლო სივრცეში რეალური სამართლებრივი მექანიზმია, და მისი გასაღები ერთი ფორმულით იწერება: უცხოური აკრედიტაცია მაშინ მუშაობს, როცა მას ქართული აღიარების არხი ასცდება. ამ გვერდზე ვხსნით, როგორ შეიძლება უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამის აკრედიტაციის განხორციელება უცხოური ორგანიზაციის მიერ, რა სტანდარტებზეა აგებული აკრედიტაცია და როგორი გადაწყვეტილებები და ვადები შეიძლება ამ პროცესმა გამოიღოს.
აკრედიტაციის შინაარსი და მიზანი
კანონის თანახმად, აკრედიტაციის მიზანია აკრედიტაციის სტანდარტებთან უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების საგანმანათლებლო პროგრამის შესაბამისობის განსაზღვრის გზით განათლების ხარისხის ასამაღლებლად დაწესებულების სისტემატური თვითშეფასების დამკვიდრება და ხარისხის უზრუნველყოფის მექანიზმების განვითარების ხელშეწყობა. სტანდარტებიც კანონშივეა ჩამოწერილი: პროგრამის მიზანი, სწავლის შედეგები და მათთან პროგრამის შესაბამისობა; სწავლების მეთოდოლოგია და ორგანიზება, შეფასების ადეკვატურობა; სტუდენტების მიღწევები და ინდივიდუალური მუშაობა; სწავლების რესურსებით უზრუნველყოფა; ხარისხის განვითარების შესაძლებლობები. აკრედიტაციის ჩატარებას უზრუნველყოფს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი. აკრედიტაცია ასე რომ არ არის ერთჯერადი ადმინისტრაციული ფორმალობა: მისი მიზანია დაწესებულებაში სისტემატური თვითშეფასებისა და ხარისხის უზრუნველყოფის მექანიზმების დამკვიდრება, და სწორედ ეს შიდა სისტემა ხდება გარე შეფასების საგანი — ამიტომ მოსამზადებელი სამუშაო დოკუმენტებით კი არა, დაწესებულების შიდა წესრიგით იწყება.
უცხოური ორგანიზაციის მიერ აკრედიტაცია
საერთაშორისო განზომილების ნორმა კანონში პირდაპირ არის: უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამის — მათ შორის, ერთობლივი პროგრამის — აკრედიტაცია შეიძლება განახორციელოს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ აკრედიტაციის დებულებით დადგენილი წესით აღიარებულმა შესაბამისი კომპეტენციის მქონე უცხოურმა ორგანიზაციამ. ეს ნიშნავს: უცხოური აკრედიტაციული ორგანიზაცია საქართველოში მაშინ მოქმედებს, როცა მას ცენტრი აღიარებს — აკრედიტაციის დებულებით დადგენილი წესით. აქედან გამომდინარე, აშშ-ს რეგიონული აკრედიტაციული ორგანიზაციები და ევროპის უმაღლესი განათლების სივრცის ქსელები — როგორც არაქართული სხეულები — ქართულ ეფექტს მხოლოდ ამ აღიარების არხით ქმნიან: მათი სერთიფიკატი თავისთავად ქართულ სისტემაში ავტომატურად არ მუშაობს. სწორედ ამიტომ საერთაშორისო პარტნიორობა აკრედიტაციის პროცესში ხარისხის დამატებით გარანტად აღიქმება, და დაწესებულებისთვის ეს არგუმენტი პარტნიორებისთვისაც მნიშვნელოვანია.
გადაწყვეტილების სახეები და ვადები
აკრედიტაციის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს აკრედიტაციის საბჭო — აკრედიტაციის დებულების შესაბამისად, ექსპერტთა ჯგუფის დასკვნის საფუძველზე. გადაწყვეტილება ოთხი სახის შეიძლება იყოს: აკრედიტაციის შესახებ, პირობითი აკრედიტაციის შესახებ, აკრედიტაციაზე უარის თქმის შესახებ და აკრედიტაციის გაუქმების შესახებ. ვადებიც კანონითაა: საგანმანათლებლო პროგრამის აკრედიტაციის ვადა 7 წელია, პირობითი აკრედიტაციისა — არაუმეტეს 4 წლისა; პირობითი აკრედიტაციის გადაწყვეტილება ზედიზედ ორჯერ არ შეიძლება მიღებულ იქნეს. აკრედიტაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღება, თუ პროგრამა სრულად ან/და მეტწილად აკმაყოფილებს სტანდარტებს; პირობითი — თუ ნაწილობრივ აკმაყოფილებს.
შედეგები სტუდენტებისთვის და დაწესებულებისთვის
აკრედიტაციის შედეგები კანონში დეტალურად არის გაწერილი. უარის ან გაუქმების შემთხვევაში დაწესებულებას ეზღუდება იმ პროგრამაზე სტუდენტების, აბიტურიენტების, მაგისტრანტობისა და დოქტორანტობის კანდიდატების მიღების უფლება. სახელმწიფო დაფინანსებით მსწავლელ სტუდენტს შეუძლია სწავლა გააგრძელოს იმავე პროგრამაზე ან მობილობის უფლებით გადავიდეს სხვა აკრედიტებულ პროგრამაზე დარჩენილი დაფინანსების გადატანით. სტუდენტის სტატუსი ეჩერდება 5 წლის ვადით მობილობის უფლებითურთ. ვადის ამოწურვის შემთხვევაშიც სტუდენტს უფლება აქვს მიმდინარე სემესტრის დასრულებამდე გააგრძელოს სწავლა. ცალკე აღვნიშნავთ: ქართულ ენაში მომზადების საგანმანათლებლო პროგრამის განხორციელება მხოლოდ აკრედიტაციის გავლის შემთხვევაშია შესაძლებელი, და ავტორიზაციის ვადის გასვლის ან გაუქმების შემთხვევაში აკრედიტაცია უქმდება.
ერთობლივი პროგრამები და თვითშეფასება
აკრედიტაციის მიზნიდან პრაქტიკული დასკვნა გამომდინარეობს: პროცესის ცენტრში არა ერთჯერადი შემოწმება, არამედ დაწესებულების სისტემატური თვითშეფასება დგას, და სწორედ ეს ნიშნავს, რომ მოსამზადებელი საქმე აკრედიტაციის ციკლამდე იწყება. სტანდარტების ჩამონათვალი — მიზნებიდან და შედეგებიდან რესურსებამდე — თვითშეფასების ჩარჩოსაც წარმოადგენს: პროგრამა, რომელიც ამ ჩარჩოში წერილობით არ არის განხილული, ექსპერტთა ჯგუფისთვის მიუთითებელ მასალას ვერ ქმნის. ერთობლივი პროგრამების შემთხვევაში კი კანონი პირდაპირ აწერს, რომ მათი აკრედიტაციაც შეიძლება აღიარებულმა უცხოურმა ორგანიზაციამ განახორციელოს — ეს გზა საერთაშორისო პარტნიორობის ფორმატებს ერთდროულად ხსნის და აღიარების არხის მოთხოვნას უყენებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ საერთაშორისო აკრედიტაციასთან დაკავშირებულ ყველაზე გავრცელებულ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა აკრედიტაცია უცხოურმა ორგანიზაციამ ჩაატაროს?
დიახ — თუ ის განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ, აკრედიტაციის დებულებით დადგენილი წესით არის აღიარებული და შესაბამისი კომპეტენციის მქონეა.
რამდენ ხნით გაიცემა აკრედიტაცია?
7 წლით; პირობითი აკრედიტაცია — არაუმეტეს 4 წლისა და ზედიზედ ორჯერ დაუშვებელია.
რა ხდება აკრედიტაციის გაუქმებისას?
პროგრამაზე მიღების უფლება ეზღუდება დაწესებულებას; სტუდენტებს რჩებათ გაგრძელების ან მობილობის უფლება, სტატუსი 5 წლით ეჩერდება.
ავტომატურად მუშაობს უცხოური აკრედიტაცია?
არა — ქართული ეფექტი მხოლოდ ცენტრის აღიარების არხით იქმნება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი აფასებს თქვენი პროგრამისა და პარტნიორ ორგანიზაციის პოზიციას აღიარების არხთან მიმართებაში, ამზადებს აკრედიტაციის სტანდარტებთან შესაბამისობის დასაბუთებას და გეგმავს პროცესს ვადების კალენდრით. წერილობითი კონსულტაციის ფარგლებში მიიღებთ შეფასებას რეალური ნაბიჯებით. მოგვმართეთ Legal.ge-ის საიტზე.