არაკეთილსინდისიერი სავაჭრო პრაქტიკა საქართველოს კანონმდებლობაში
არაკეთილსინდისიერი სავაჭრო პრაქტიკა საქართველოში, პირველ რიგში, კონკურენციის სამართლის ინსტიტუტია: იგი ეყრდნობა კონკურენციის შესახებ საქართველოს კანონს, რომლის შესაბამისი ნორმა ეკონომიკური აგენტების არაკეთილსინდისიერ ქმედებებს პირდაპირ კრძალავს. თქვენ რომ გესმოდეთ ამ გვერდის საზღვრები, აუცილებელია თავიდანვე ითქვას: მომხმარებლებსა და ბიზნესს შორის გაბატონებული ურთიერთობების ცალკელი სამომხმარებლო რეგულატორული რეჟიმი ამ გვერდის სამართლებრივ საფუძველში არ არის შესული, ამიტომ ქვემოთ მოყვანილი ანალიზი სწორედ კონკურენციის კანონის აკრძალვას ემყარება. ასევე მნიშვნელოვანია, რომ ევროკავშირის არაკეთილსინდისიერი სავაჭრო პრაქტიკების შესახებ დირექტივა უცხოური სამართლებრივი ინსტრუმენტია და საქართველოს მიმართ არ გამოიყენება — იგი აქ მხოლოდ შედარებითი კონტექსტისთვის სახელდება და არა როგორც მოქმედი ნორმა.
კანონის მუხლი 3 განმარტავს იმ ძირითად ტერმინებს, რომლებზედაც აკრძალვაა აგებული: ეკონომიკური აგენტი არის ფიზიკური პირი, იურიდიული პირი, სხვა გაერთიანება ან ასოციაცია, რომელიც ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებს რეზიდენტობისა და სამართლებრივი ფორმის განურჩევლად; კონკურენტი ეკონომიკური აგენტი — შესაბამის ბაზარზე მოქმედი ან პოტენციური მოთამაშე; ხოლო შესაბამისი ბაზარი — საქონლის ან მომსახურების მიმოქცევის სფერო განსაზღვრულ ტერიტორიაზე, რომელიც შესაძლოა მოიცავდეს საქართველოს მთელ ტერიტორიას, მის ნაწილს ან სხვა ქვეყნის ტერიტორიის ნაწილთან ერთად. ამავე მუხლი განმარტავს განმცხადებელსა და მომჩივანს — იმ პირთა კატეგორიებს, რომლებსაც სააგენტოსთვის მიმართვის უფლება აქვთ.
აკრძალვის ნორმა და ცნების ორი ელემენტი
კონკურენციის შესახებ კანონის მუხლი 11-3-ის პირველი ნაწილი ამბობს: არაკეთილსინდისიერი კონკურენცია დაუშვებელია. ეს მოკლე, მაგრამ ფართო ფორმულირება განსაზღვრავს მთელ რეგულაციას და მის დარღვევა სანქციებთან არის დაკავშირებული.
ამავე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, არაკეთილსინდისიერ კონკურენციად მიიჩნევა ეკონომიკური აგენტის ისეთი ქმედება, რომელიც ეწინააღმდეგება საქმიანი ეთიკის ნორმებს და ლახავს კონკურენტისა და მომხმარებლის ინტერესებს. ცნება ორ ელემენტს შეიცავს: ერთის მხრივ, ქმედება უნდა ეწინააღმდეგებოდეს საქმიან ეთიკას, მეორეს მხრივ კი — ზიანი უნდა ეყენოდეს როგორც კონკურენტს, ასევე მომხმარებელს. კანონი ქმედებების ჩამონათვალს იძლევა სიტყვით „მაგალითად“, რაც ნიშნავს, რომ აკრძალული ფორმები ჩამონათვალით არ ამოიწურება — მნიშვნელოვანია ცნების ორივე ელემენტის არსებობა.
რომელი ქმედებებია აკრძალული
მუხლი 11-3-ის მეორე ნაწილი შვიდ ტიპურ ფორმად ათავისუფლებს არაკეთილსინდისიერ კონკურენციას. პრაქტიკული თვალსაზრისით, სწორედ ეს ჩამონათვალია ის სამართლებრივი საფუძველი, რომელზედაც სააგენტოში განცხადება ან საჩივარი იწერება:
- კომუნიკაციის ნებისმიერი საშუალებით — მათ შორის არასათანადო, არაკეთილსინდისიერი, არასარწმუნო ან აშკარად ყალბი რეკლამის მეშვეობით — საქონლის ან მომსახურების თაობაზე ისეთი ინფორმაციის გადაცემა, რომელიც მომხმარებელს არასწორ წარმოდგენას უქმნის და გარკვეული ეკონომიკური ქმედებისკენ უბიძგებს;
- მხარის შეცდომაში შესაყვანად გარიგების ნამდვილი მიზნის დამალვა და ამით კონკურენციაში უპირატესობის მოპოვება;
- კონკურენტის რეპუტაციის შელახვა — საწარმოზე, პროდუქციაზე, სამეწარმეო თუ სავაჭრო საქმიანობაზე არასწორი წარმოდგენის შექმნა, მისი უსაფუძვლო კრიტიკა ან დისკრედიტაცია;
- კონკურენტის ან მესამე პირის საქონლის ფორმის, შეფუთვის ან გარეგნული იერსახის მითვისება;
- სამეცნიერო-ტექნიკური, საწარმოო ან სავაჭრო ინფორმაციის ან კომერციული საიდუმლოების მფლობელის თანხმობის გარეშე მიღება, მოპოვება, გამოყენება ან გავრცელება;
- შემსყიდველის, მიმწოდებლის, მისი თანამშრომლის ან გადაწყვეტილების მიღების უფლებამოსილების მქონე პირის მოსყიდვა, რათა მან დამქირავებლის ინტერესების საწინააღმდეგოდ იმოქმედოს ან უგულებელყოს მომხმარებლის ინტერესები;
- ბოიკოტისკენ მოწოდება.
თითოეული ამ ფორმის შემთხვევაში საქმე გაქვთ არა აბსტრაქტულ ზნეობრივ შეფასებასთან, არამედ კონკრეტულ სამართლებრივ აკრძალვასთან, რომლის დარღვევაც სააგენტოს მიერ განსახილველ საკითხად იქცევა. კომერციული საიდუმლოების დაუკვლევლად მიღების ან კონკურენტის დისკრედიტაციის ფაქტები პრაქტიკაში განსაკუთრებით ხშირია, ამიტომ მათი დროული დაფიქსირება და სათანადო მტკიცებულებების შეგროვება გადამწყვეტია.