პროგრამის ავტორის უფლება არის ინტელექტუალური საკუთრების სამართლის ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდი და მნიშვნელოვანი მიმართულება თანამედროვე საქართველოში. ინფორმაციული ტექნოლოგიების სექტორის განვითარებასთან ერთად, სულ უფრო მეტი ქართველი დეველოპერი, სტარტაპი და IT კომპანია ქმნის უნიკალურ პროგრამულ უზრუნველყოფას, აპლიკაციებსა და კომპიუტერულ კოდს. ამ არამატერიალური აქტივების დაცვა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ბიზნესის მდგრადობისა და კონკურენტუნარიანობისთვის. პროგრამული უზრუნველყოფის საავტორო უფლებებით დაცვა გულისხმობს კომპიუტერული პროგრამის, როგორც ლიტერატურული ნაწარმოების, სამართლებრივ აღიარებას და მის დაცვას უნებართვო კოპირებისგან, გავრცელებისგან ან მოდიფიკაციისგან. საქართველოში პროგრამული კოდი ავტომატურად არის დაცული შექმნის მომენტიდან, თუმცა მისი ფორმალური რეგისტრაცია (დეპონირება) და უფლებების სწორი მართვა გადამწყვეტ როლს თამაშობს სასამართლო დავების დროს და ინვესტიციების მოზიდვის პროცესში. ეს სერვისი განკუთვნილია როგორც ინდივიდუალური პროგრამისტებისთვის, ასევე IT კომპანიებისთვის, რომლებსაც სურთ თავიანთი ინტელექტუალური შრომის შედეგების სამართლებრივი იმუნიტეტი.
რას მოიცავს პროგრამის ავტორის უფლების მომსახურება?
პროგრამული უზრუნველყოფის სამართლებრივი დაცვა კომპლექსური პროცესია, რომელიც სცდება მხოლოდ კოდის რეგისტრაციას. კვალიფიციური იურისტები დაგეხმარებიან შემდეგ საკითხებში:
- წყაროს კოდის (Source Code) და ობიექტური კოდის დაცვა: პროგრამის ძირითადი ტექსტისა და მანქანური ენის დაცვა უნებართვო რეპროდუცირებისგან.
- საავტორო უფლებების დეპონირება საქპატენტში: ნაწარმოების (პროგრამის) ოფიციალური რეგისტრაცია ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრში, რაც წარმოადგენს საავტორო უფლების არსებობის პრეზუმფციას დავების დროს.
- სალიცენზიო ხელშეკრულებების (EULA, SaaS) შედგენა: მომხმარებლებთან ურთიერთობის სამართლებრივი ჩარჩოს შექმნა, სადაც გაწერილია პროგრამის გამოყენების პირობები და შეზღუდვები.
- უფლებების გადაცემის ხელშეკრულებები: დეველოპერებსა და დამკვეთებს, ან დამსაქმებლებსა და დასაქმებულებს შორის უფლებების სწორი გადანაწილება (ვის ეკუთვნის კოდი).
- ღია კოდის (Open Source) აუდიტი: პროგრამაში გამოყენებული ღია ლიცენზიების (GPL, MIT და ა.შ.) თავსებადობის შემოწმება საკუთრების უფლებებთან.
- ინტელექტუალური საკუთრების დარღვევის პრევენცია და დავა: ინტერნეტ სივრცეში პროგრამის არალეგალური გავრცელების (პირატობის) წინააღმდეგ ბრძოლა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.
რეალური სიტუაციები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
პროგრამული უზრუნველყოფის სამართლებრივი დაცვა ხშირად კრიტიკული ხდება შემდეგ შემთხვევებში:
- IT კომპანია და დასაქმებული დეველოპერი: კომპანიამ დაიქირავა პროგრამისტი აპლიკაციის შესაქმნელად, მაგრამ ხელშეკრულებაში არ გაიწერა, რომ შექმნილი კოდი კომპანიის საკუთრებაა. პროგრამისტმა წასვლის შემდეგ კოდი კონკურენტს მიჰყიდა.
- სტარტაპის ინვესტირება: ინვესტორი ითხოვს გარანტიას, რომ სტარტაპი ფლობს სრულ უფლებებს მის მიერ შექმნილ პლატფორმაზე და კოდი არ არის მოპარული ან არასწორად ლიცენზირებული.
- პროგრამის უკანონო კოპირება: აღმოაჩინეთ, რომ თქვენი პროგრამის ინტერფეისი და ფუნქციონალი სრულად გადააკოპირა სხვა კომპანიამ და ყიდის მას საკუთარი სახელით.
- SaaS მომსახურების გაწევა: ქმნით ღრუბლოვან სერვისს და გჭირდებათ მომსახურების პირობების (Terms of Service) შედგენა, რათა დაიცვათ თავი მომხმარებლის მიერ სერვისის ბოროტად გამოყენებისგან.
- ფრილანსერის დაქირავება: უკვეთავთ ვებ-გვერდს ან პროგრამას ფრილანსერს და გსურთ დარწმუნდეთ, რომ გადახდის შემდეგ სრული საავტორო უფლებები თქვენზე გადმოვა.
საქართველოს კანონმდებლობა და რეგულაციები
პროგრამული უზრუნველყოფის დაცვა საქართველოში რეგულირდება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად. მთავარი მარეგულირებელი აქტია საქართველოს კანონი „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“. ამ კანონის მიხედვით, კომპიუტერული პროგრამა დაცულია ისევე, როგორც ლიტერატურული ნაწარმოები. კანონი განმარტავს, რომ დაცვა ვრცელდება ნებისმიერ პროგრამაზე, გამოხატულს ნებისმიერ ენაზე და ფორმით, მათ შორის საწყის ტექსტსა და ობიექტურ კოდზე. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ საავტორო უფლება არ იცავს პროგრამის საფუძველში არსებულ იდეებს, პრინციპებსა და ალგორითმებს, არამედ მხოლოდ მათი გამოხატვის ფორმას (კოდს). ასევე, მნიშვნელოვანია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, რომელიც არეგულირებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებს პროგრამის შეკვეთისა და ლიცენზირების დროს. საქპატენტის მიერ დადგენილი წესები განსაზღვრავს ნაწარმოების დეპონირების პროცედურებს, რაც ავტორს აძლევს დამატებით მტკიცებულებას უფლების დასადასტურებლად.
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
სპეციალისტთან მუშაობა პროგრამის უფლებების დასაცავად ჩვეულებრივ მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
- პირველადი კონსულტაცია და აუდიტი: იურისტი ეცნობა თქვენს პროგრამულ პროდუქტს, აფასებს მის დაცვისუნარიანობას და განსაზღვრავს რისკებს.
- უფლებების იდენტიფიცირება: დგინდება ვინ არის პროგრამის რეალური ავტორი და უფლებამფლობელი (მაგ. სამსახურებრივი ნაწარმოების შემთხვევაში).
- დოკუმენტაციის მომზადება: მზადდება განაცხადი საქპატენტში დეპონირებისთვის, ასევე საჭირო ხელშეკრულებები (შრომითი, სალიცენზიო).
- რეგისტრაცია (დეპონირება): პროგრამის კოდის ან მისი ნაწილის დეპონირება საქპატენტში და შესაბამისი მოწმობის მიღება.
- მუდმივი მხარდაჭერა: საჭიროების შემთხვევაში, დარღვევების მონიტორინგი და სამართლებრივი რეაგირება (გაფრთხილების წერილის გაგზავნა, სარჩელი).
რატომ უნდა აირჩიოთ Legal.ge?
Legal.ge არის საქართველოში ყველაზე სანდო პლატფორმა ინტელექტუალური საკუთრების სფეროში მოღვაწე იურისტების მოსაძიებლად. ჩვენი პლატფორმა გაძლევთ საშუალებას დაუკავშირდეთ სპეციალისტებს, რომლებსაც აქვთ გამოცდილება სწორედ IT სამართლისა და პროგრამული უზრუნველყოფის დაცვის კუთხით. Legal.ge-ზე წარმოდგენილი ადვოკატები დაგეხმარებიან არა მხოლოდ ფორმალურ რეგისტრაციაში, არამედ შეგინარჩუნებენ კონკურენტულ უპირატესობას თქვენი ტექნოლოგიური აქტივების საიმედო სამართლებრივი დაცვით.
განახლდა: ...