არაფულადი სოციალური დახმარება და სპეციალიზებულ დაწესებულებაში მოთავსება

რეინტეგრაციის შემწეობა — ოჯახურ გარემოში დაბრუნების მხარდაჭერა

რეინტეგრაციის შემწეობა არის ფულადი სოციალური დახმარება, რომელიც ეძლევა სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირის ბიოლოგიურ ოჯახს ან მეურვეს — მზრუნველს — იმ შემთხვევაში, როცა ის ამ პირს სპეციალიზებული დაწესებულებიდან გაიყვანს ოჯახურ გარემოში საცხოვრებლად და გაუწევს მას სათანადო მზრუნველობას. ამ შემწეობის აზრი იმაშია, რომ სახელმწიფო ფულადი მხარდაჭერით აისახავს იმ დანახარებსა და ძალისხმევას, რომელიც ოჯახს ახალ წევრთან ერთად ცხოვრებას უკავშირდება. მისი მოთხოვნის უფლება ოჯახს აქვს. რეინტეგრაციის შემწეობის ოდენობას განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა, ხოლო დანიშვნის, შეჩერების, განახლებისა და შეწყვეტის წესი და პირობები, აგრეთვე მის გაცემასთან დაკავშირებული სხვა ურთიერთობები რეგულირდება მინისტრის ბრძანებით — კანონი ამ დეტალებს პირდაპირ არ ადგენს და ისინი სწორედ ამ აქტით უნდა გადაამოწმოთ.

მინდობით აღზრდის ანაზღაურება

მინდობით აღზრდის ანაზღაურება არის ფულადი სოციალური დახმარება, რომელიც მიეცემა მინდობით აღმზრდელს მინდობით აღსაზრდელის მოსავლელად და აღსაზრდელად. აქ საუბარია იმ დედობილსა ან მამობილზე, რომელიც სახელმწიფოსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე უზრუნველყოფს სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე იმ პირის თავისთან ცხოვრებას და მასზე ზრუნვას, რომელიც მისი ოჯახის წევრი არ არის. მინდობით აღსაზრდელი სწორედ ის პირია, რომელიც ამ ხელშეკრულების საფუძველზეა მინდობით აღმზრდელს გადაცემული. სახელმწიფო ზრუნვის ეს ფორმა ოჯახურ ზრუნვასთან არის მიახლოებული და მიზნად ისახავს ბავშვის ოჯახურ გარემოში აღზრდას — ანაზღაურება კი მინდობით აღმზრდელის ამ ფუნქციის შესრულებას უკავშირდება.

სრულწლოვანზე ოჯახური მზრუნველობის ანაზღაურება

სრულწლოვანზე ოჯახური მზრუნველობის ანაზღაურება არის ფულადი სოციალური დახმარება, რომელიც ეძლევა პირს, რომელიც სრულწლოვანს — ზრდასრულ პირს — სპეციალიზებული დაწესებულებიდან გაიყვანს ოჯახურ გარემოში საცხოვრებლად და გაუწევს მას სათანადო მზრუნველობას. ეს ინსტრუმენტი სრულწლოვანებზეც ადრეული დეინსტიტუციონალიზაციის — დაწესებულებიდან ოჯახში დაბრუნების — პოლიტიკის ნაწილია. ამ ანაზღაურების ოდენობასა და გაცემის პერიოდულობას განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა, ხოლო დანიშვნის, შეჩერების, განახლებისა და შეწყვეტის წესი და პირობები, აგრეთვე გაცემასთან დაკავშირებული სხვა ურთიერთობები რეგულირდება მინისტრის ბრძანებით.

არაფულადი სოციალური დახმარება და სოციალური პაკეტი

სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირი შეიძლება იყოს არაფულადი სოციალური დახმარების მიმღები. პრევენციისა და რეინტეგრაციის მიზნით არაფულადი დახმარება შეიძლება გაეწიოს აგრეთვე ბავშვს ან და მის ოჯახს, როდესაც ოჯახში არსებული მდგომარეობა ბავშვის მზრუნველობამოკლებულად ცნობის დასაბუთებული წინაპირობაა, ან მზრუნველობამოკლებულ ბავშვს მისი ოჯახურ გარემოში ცხოვრების უზრუნველსაყოფად. არაფულადი სოციალური მომსახურების სახეებს, აგრეთვე ოჯახში არსებული მდგომარეობის შეფასების კრიტერიუმებს — რომლების მეშვეობითაც დგინდება ბავშვის მზრუნველობამოკლებულად ცნობის რისკის მაჩვენებელი — განსაზღვრავს მინისტრის ბრძანება.

სოციალური პაკეტი კი არის ყოველთვიური ფულადი სარგებელი ან სარგებლების — ფულადი და არაფულადი — ერთობლიობა. მის ოდენობას, მიმღებ პირთა წრეს, გაცემის წესსა და პირობებს განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობის დადგენილება. სოციალური პაკეტის დანიშვნის საფუძვლები კანონით ზუსტად არის დასახელებული: ეს არის შეზღუდული შესაძლებლობის სტატუსის დადგენა და მარჩენალის გარდაცვალება. სხვა გარემოება პაკეტის დანიშვნის საფუძვლად ვერ იქნება — მიმღებთა წრე და მოცულობა სწორედ მთავრობის დადგენილებით დეტალიზდება.

სპეციალიზებული დაწესებულება და მასთან დაკავშირებული მოთხოვნები

სპეციალიზებული დაწესებულება არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც სპეციალური მზრუნველობის საჭიროების მქონე პირებს უწევს სოციალურ მომსახურებას მთელი დღე-ღამის განმავლობაში ან დღე-ღამის განსაზღვრულ პერიოდში. გამოყვანილია პანსიონური მომსახურების მქონე ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება — ის ამ განმარტებას არ ექვემდებარება. სპეციალიზებულ დაწესებულებასთან მიმართებაში კანონი განსაკუთრებულ მოთხოვნასაც აყენებს: სპეციალიზებული დაწესებულება და მისი თანამშრომელი ვერ იქნება ის პირი, რომელიც ნასამართლევია სქესობრივი თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ მიმართულ დანაშაულის ჩადენისთვის — მიუხედავად ნასამართლობის მოხსნისა ან გაქარწყლებისა. ეს აკრძალვა დაურღვეველია და დაცულ პირთა უსაფრთხოებას ემსახურება.

მოთავსების წესი და დაფინანსების წყაროები

სპეციალიზებულ დაწესებულებაში სრულ სახელმწიფო კმაყოფაზე ან თანადაფინანსებით პირის მოთავსების, აგრეთვე სადღეღამისო სპეციალიზებულ დაწესებულებაში არასრულწლოვნის მოთავსების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს კომპეტენტური ორგანო. ეს ნიშნავს, რომ მოთავსება პირდაპირი მოთხოვნით ან დაწესებულებასთან შეთანხმებით არ ხდება — გადაწყვეტილების უფლებამოსილება კანონით განსაზღვრულ ორგანოს გადაეცემა და მისი გადაწყვეტილება სწორედ იმ ფორმით — სრული სახელმწიფო კმაყოფით თუ თანადაფინანსებით — განსაზღვრავს მომსახურების ფინანსურ მხარეს.

სპეციალიზებული დაწესებულების დაფინანსების წყაროები შეიძლება იყოს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტი, აფხაზეთისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკების ბიუჯეტები, მუნიციპალიტეტების ბიუჯეტები ან საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა წყაროები. დაფინანსების ეს მრავალსადგურიანი სტრუქტურა განსაზღვრავს, რომ მომსახურების ორგანიზება სხვადასხვა დონის ბიუჯეტის რესურსზე შეიძლება იყოს დამოკიდებული, და კონკრეტული დაწესებულების დაფინანსების წყარო ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში განისაზღვრება კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

როგორ დავგეგმოთ მიმართვა

ამ სფეროში მიმართვისას გაითვალისწინეთ მარტივი, მაგრამ გადამწყვეტი სამი წესი. პირველი: ყველა ფულადი შემწეობის — რეინტეგრაციისა და ოჯახური მზრუნველობის — ოდენობას ან ოდენობასა და პერიოდულობას განსაზღვრავს საქართველოს მთავრობა, ამიტომ მიმდინარე თანხებისთვის ოფიციალურ წყაროებს მიმართეთ. მეორე: დანიშვნის, შეჩერების, განახლებისა და შეწყვეტის წესები მინისტრის ბრძანებითაა დადგენილი — მათი არ ცოდნა უფლებებს არ გაძლევთ, ამიტომ მიმართვამდე ამ წესებთან გაცნობა აუცილებელია. მესამე: მოთავსების გადაწყვეტილებას კომპეტენტური ორგანო იღებს, და მისი გადაწყვეტილების წინააღმდეგ ბრძოლის გზები საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ ზოგად წესებს ემყარება. ამ სამივე წესის დაცვა თქვენს მიმართვას ხელს შეუწყობს და უაზრო უარყოფის რისკს შეამცირებს.