წილების გადაცემის პროცედურები ქართულ სამართალში
რეგისტრირებული და დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების გადაცემის პროცედურა საქართველოში „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდება. სწორედ ეს კორპუსი ფიქსირებს საკუთრების გადასვლის მომენტს, განსაზღვრავს ფორმის განშტოებას — რეესტრი თუ ცენტრალური დეპოზიტარი — და აყალიბებს რეგისტრატორის მოვალეობებს, რომლებზედაც გადაცემის ჩაწერა აღსრულებადია. აღსანიშნავია, რომ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წილების გადაცემის წესი — უპირატესი შეძენის უფლება და სარეგისტრაციო ფორმალობები — მოქმედი მეწარმეთა შესახებ კანონით განისაზღვრება, ამიტომ ეს გვერდი ფასიან-ქაღალდობრივი ფორმის გადაცემებზეა ორიენტირებული და ამ საზღვარს აშკარად ასახელებს.
საკუთრების გადასვლის მომენტი
რეგისტრირებული ფასიანი ქაღალდებით გარიგების დადებისას მათზე საკუთრების უფლება წარმოშობილად, შეცვლილად ან შეწყვეტილად ითვლება ამ ფაქტის ფასიანი ქაღალდების რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ხოლო თუ ეს ფასიანი ქაღალდები ნომინალურ მფლობელთანაა — მათი ნომინალური მფლობელის ჩანაწერებში აღრიცხვის მომენტიდან. ეს არის ქართული სამართლის ფუნდამენტური წესი წილობრივი ფასიანი ქაღალდების ტიტულის გადაცემის შესახებ: ხელშეკრულების გაფორმება და გადახდა საკმარისი არ არის — საკუთრება მხოლოდ რეესტრში (ან ნომინალური მფლობელის ჩანაწერებში) ჩაწერის მომენტიდან გადადის. დემატერიალიზებულ ფასიან ქაღალდებზე საკუთრების უფლების წარმოშობა, შეცვლა ან შეწყვეტა დემატერიალიზებული ფასიანი ქაღალდების ფლობის შესახებ საქართველოს კანონის შესაბამისად განისაზღვრება, ხოლო საინვესტიციო ფონდის ერთეულებით გარიგებისას — საინვესტიციო ფონდების შესახებ კანონით. საქართველოს ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია დააზუსტოს საკუთრების წარმოშობის, შეცვლისა და შეწყვეტის პროცედურები და საჯარო ფასიან ქაღალდებზე სააღრიცხვო თარიღის დადგენის მოთხოვნები დააწესოს.
ფორმის განშტოება: რეესტრი თუ ცენტრალური დეპოზიტარი
ერთი და იმავე კლასის ფასიანი ქაღალდები შესაძლებელია საქართველოში გამოშვებულ იქნეს ერთ-ერთი შემდეგი ფორმით: რეგისტრირებული ფორმით, ფასიანი ქაღალდების რეესტრის მეშვეობით; დემატერიალიზებული ფორმით, ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში; ან კანონით განსაზღვრული სხვა ფორმით. ერთი და იმავე კლასის რეგისტრირებული ფასიანი ქაღალდები შესაძლებელია დემატერიალიზებული გახდეს ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში აღრიცხვით. რომელ რეესტრს ან სისტემას მიმართავს გადაცემა, ფასიანი ქაღალდის ფორმა განსაზღვრავს — გადაცემის დაგეგმვისას პირველი კითხვა სწორედ ეს არის. საჯარო ფასიანი ქაღალდი საქართველოში გამოშვებული უნდა იქნეს დემატერიალიზებული ფორმით, ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში, და ემიტენტი ვალდებულია საჯარო ფასიანი ქაღალდები აღრიცხოს ცენტრალური დეპოზიტარის სისტემაში — საჯარო ემიტენტის აქციების გადაცემა ამიტომ ყოველთვის დეპოზიტარული ჩაწერით ხორციელდება.
რეგისტრატორთან დაკავშირებული წესებიც გადაცემის უწყვეტობისთვის მნიშვნელოვანია: ერთ ემიტენტს შეიძლება ჰყავდეს მხოლოდ ერთი ფასიანი ქაღალდების რეგისტრატორი. თუ ემიტენტი, რომელიც რეესტრს რეგისტრატორის მეშვეობით აწარმოებს, მასთან ხელშეკრულებას მოშლის, მან უნდა უზრუნველყოს ახალ რეგისტრატორთან ან ცენტრალურ დეპოზიტართან ხელშეკრულების ამოქმედება არაუგვიანეს წინა ხელშეკრულების მოშლის დღისა, და წინა ხელშეკრულების მოშლის თარიღისთვის შესრულებული უნდა ჰქონდეს ყველა ვალდებულება.