მაინინგი საგადასახადო სამართალში — საწარმო და გადამხდელი
საქართველოში კრიპტო მაინინგის დაგეგმვა საგადასახადო კოდექსის ორი საწყისი კონსტრუქციიდან იწყება. პირველი — საწარმო: კოდექსი საწარმოდ მოიაზრებს ეკონომიკურ საქმიანობას ან მის განსახორციელებლად შექმნილ წარმონაქმნებს — ქართული კანონმდებლობით შექმნილ იურიდიულ პირებს, უცხოურ ფორმებს და მათ მუდმივ დაწესებულებებს, გაერთიანებებს. მეორე — გადამხდელი: მოგების გადასახადის გადამხდელია რეზიდენტი საწარმო, აგრეთვე არარეზიდენტი საწარმო, რომელიც საქართველოში საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ახორციელებს ან/და შემოსავალს საქართველოში არსებული წყაროდან იღებს. ამიტომ ფორმის არჩევანი — უცხოური ჯგუფის წევრი კომპანია, ადგილობრივი იურიდიული პირი თუ უცხოური სტრუქტურის მუდმივი დაწესებულება — პირდაპირ წყვეტს, ვინ და როგორ ანგარიშვალდებულდება მოგების გადასახადის წინაშე.
მაინინგური ოპერაციის სეტაპი ასევე გულისხმობს საწარმოს რეგისტრაციასა და ბუღალტრულ აღრიცხვას: აღრიცხვა საგადასახადო კოდექსით დადგენილი წესით წარმართება, და მისი დეტალური მოთხოვნები შესაბამის ნორმატიულ აქტებშია. აპარატურის შესყიდვა, ელექტროენერგიის ხარჯი და მიღებული კრიპტოვალუტა აღრიცხვაში ერთმანეთისგან უნდა გამიჯნოს — სწორედ ეს გამიჯვნა ხდის შემდგომ დაბეგვრას გამჭვირვალე.
მოგების გადასახადი და შეღავათების სია
მოგების გადასახადისგან გათავისუფლების ნუსხა კოდექსის მუხლი 99-შია ჩამოწერილი, და მასში მაინინგისთვის განკუთვნილი ცალკე ნორმა არ არსებობს. იმ ქვეპუნქტებს, რომლებიც რეგულარულად განიხილება კრიპტო კონტექსტში, შორისაა ვირტუალური ზონის იურიდიული პირის მიერ შექმნილი საინფორმაციო ტექნოლოგიების საქართველოს ფარგლების გარეთ მიწოდებით მიღებული მოგების გათავისუფლება — მაგრამ ეს ფორმულირება თავად პროგრამული პროდუქტის შექმნასა და მიწოდებას გულისხმობს. მაინინგი — გამოთვლითი სიმძლავრით კრიპტოვალუტის მიღება — ამ აღწერაში, როგორც წესი, ვერ ტევა: მიღებული მონეტა საინფორმაციო ტექნოლოგიის მიწოდების ობიექტი არ არის.
აქედან გამომდინარე, მაინინგური მოგების დაბეგვრა ზოგადი წესით ხდება, და შეღავათის მოლოდინში დარჩენა რისკიანია: სტატუსის არასწორი გამოყენება გადაუხდელი გადასახადის, დარიცხვადი ჯარიმების და ხარჯების არაჩათვლის რისკს ქმნის. გადამწყვეტი ანგარიშგებაში საქმიანობის რეალური შინაარსია, არა ფორმალური ლეიბლი. თუ ჯგუფი აერთიანებს როგორც მაინინგს, ისე IT-მომსახურებას, სწორი გადაწყვეტილება ის არის, რომ ეს საქმიანობები ცალკე სუბიექტებში გაიმიჯნოს და თითოეული სუბიექტი საკუთარ რეჟიმში ანგარიშვალდებულდეს.
ელექტროენერგია და დღგ — კოდექსის მიდგომა
ელექტროენერგია მაინინგის მთავარი საწარმოო დეტალია, და კოდექსი მასზე მკაფიო პოზიციას იკავებს: მუხლი 160-ის თანახმად, ელექტროენერგია, გაზი, წყალი, თბოენერგია, გაგრილების ენერგია და სხვა მსგავსი ქონება მატერიალურ ქონებად, ანუ საქონლად განიხილება. ეს ნიშნავს, რომ ელექტროენერგიის მიწოდება საქონლის მიწოდების რეჟიმში ექვემდებარება შეფასებას, და მაინინგური კომპანიისთვის ეს შესყიდვების დღგ-საკითხია, რომლის დეტალური წესიც კოდექსის შესაბამისი დებულებებით წერია.
კრიპტოვალუტის მხრივ სურათი სხვაგვარია: ფული და კრიპტოგრაფიული ვალუტა (კრიპტოაქტივი) საქონლად არ განიხილება, ხოლო მათზე საკუთრების უფლების გადაცემა მომსახურების გაწევადაც არ მოიაზრება. ამიტომ მონეტების გაცვლა, როგორც ასეთი, ამ ობიექტებში არ შედის. აღრიცხვაში ეს ისე უნდა აისახოს, რომ გამოთვლითი სიმძლავრის ხარჯი (ელექტროენერგია) და შედეგად მიღებული აქტივი ცალ-ცალკე დგეს — შეფასებისა და გაცვლის მომენტების ზუსტი ფიქსაციით.
სეტაპის ორგანიზება — პრაქტიკული ნაბიჯები
მაინინგური პროექტის გაშვება რამდენიმე ეტაპად წარიმართება. პირველი — სამართლებრივი ფორმის არჩევანი და რეგისტრაცია: საწარმო იქმნება იმ ფორმით, რომელიც მოგების გადასახადის გადამხდელობის სწორ კონტურს ქმნის. მეორე — ადგილმდებარეობა და დაკავშირებული ელექტროენერგიის მომწოდებლებთან ხელშეკრულებები: მიწოდება საქონლის მიწოდებაა და ამიტომ აღრიცხვასა და დოკუმენტბრუნვაში შესაბამისად განიხილება. მესამე — აპარატურის იმპორტი და საბაჟო პროცედურები, რომლებიც თავის წესს სხვა ნორმატიული აქტებით იღებს.
მეოთხე — აღრიცხვის და ანგარიშგების წესი: კრიპტოვალუტის მიღების, შენახვისა და გაცვლის ყოველი ოპერაცია დათარიღებულად და დოკუმენტირებულად ფიქსირდება. მეხუთე — საგადასახადო კალენდრის მოწესრიგება: მოგების გადასახადის ანგარიშგება და სხვა დეკლარაციები დადგენილი ვადებით წარიდგენა. ეს კალენდარი თითოეული სუბიექტისთვის ცალკე შედგება და შიდა კონტროლს ექვემდებარება. თუ პროექტი მაინინგს IT-ბიზნესთან აერთიანებს, ორი მიმდინარეობა ცალკე სუბიექტებად გაიმიჯნება — ამის გარეშე ვერც შეღავათების სწორი გამოყენება მოხდება და ვერც ხარჯების სწორი განაწილება.
ხშირად დასმული კითხვები
არსებობს თუ არა მაინინგისთვის სპეციალური გადასახადო შეღავათა?
მუხლი 99-ის გათავისუფლებათა ნუსხაში მაინინგისთვის განკუთვნილი ცალკე ნორმა არ არის. ვირტუალური ზონის შეღავათა ფარავს შექმნილი საინფორმაციო ტექნოლოგიების გარეთ მიწოდებას, და მონეტის მოპოვება ამ აღწერას, როგორც წესი, ვერ აკმაყოფილებს.
ვინ არის მოგების გადასახადის გადამხდელი?
რეზიდენტი საწარმო, აგრეთვე არარეზიდენტი საწარმო, თუ ის მუდმივი დაწესებულებით მოქმედებს ან საქართველოში არსებული წყაროდან იღებს შემოსავალს.
როგორ განიხილება ელექტროენერგია დღგ-სთვის?
ელექტროენერგია მატერიალური ქონება — საქონელი — არის, ამიტომ მისი მიწოდება შესაბამის რეჟიმში ფასდება; დეტალური წესი კოდექსის შესაბამისი დებულებებითაა დადგენილი.
დაიბეგრება თუ არა მოპოვებული კრიპტოვალუტის გაცვლა?
კრიპტოგრაფიული ვალუტა საქონელი არ არის და მასზე საკუთრების გადაცემა მომსახურებაც არ არის — გაცვლა, როგორც ასეთი, ამ ობიექტებში არ შედის; შედეგად მიღებული შემოსავლის დაბეგვრა კი საგადასახადო წესით ზოგადად ფასდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge თანხმლებს მაინინგურ პროექტებს სეტაპის ყველა ეტაპზე: ვარჩევინებთ სამართლებრივ ფორმას და ვაწყობთ რეგისტრაციას, ვამზადებთ ელექტროენერგიის მიწოდების ხელშეკრულებების სამართლებრივ შეფასებას, ვაწყობთ კრიპტოვალუტის ოპერაციების აღრიცხვას და საგადასახადო კალენდარს, და მაინინგისა და IT-საქმიანობის გამიჯვნით ვამცირებთ საგადასახადო რისკებს. დაგვიკავშირდით — თქვენი პროექტი გაშვებამდე სრულად მოწესრიგდება.