როდესაც სასამართლო განხილვის ნაცვლად დავა არბიტრაჟს გადაეცემა, გადამწყვეტი კითხვა ის ხდება, როგორ აღისრულება მიღებული გადაწყვეტილება, თუ მოპასუხე მის ნებაყოფლობით შესრულებაზე უარს ამბობს. „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი ამ საკითხს მუხლებით 39 და 44 აწესრიგებს: მუხლი 39 განსაზღვრავს გადაწყვეტილების გამოტანის ვადასა და სავალდებულო ძალას, მუხლი 44 კი — სასამართლოს წინაშე მისი აღსრულების წესს. ამ გვერდზე განვმარტავთ შიდა (საქართველოში გამოტანილი) საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულების სრულ გზას — ვადებიდან დაწყებულ, სააღსრულებო განჩინებით დამთავრებული.
გადაწყვეტილების ვადები და სავალდებულო ძალა (მუხლი 39)
მუხლი 39 ადგენს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილ უნდა იქნეს საარბიტრაჟო განხილვის დაწყებიდან 180 დღის ვადაში, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; აუცილებლობის შემთხვევაში ეს ვადა არბიტრს შეუძლია გააგრძელოს არა უმეტეს 180 დღით. გადაწყვეტილება წერილობით გამოიტანება, მას ხელს აწერს არბიტრი ან — კოლეგიური შემადგენლობის დროს — არბიტრების უმრავლესობა, და მისი შესრულება სავალდებულოა საარბიტრაჟო შეთანხმების მხარეთათვის. გადაწყვეტილებას უნდა ჰქონდეს სამოტივაციო ნაწილი, თუ მხარეები მის არარსებობაზე არ შეთანხმდნენ, და ის ძალაში შედის გამოტანის მომენტიდან. სწორედ ეს სავალდებულო ძალა არის იძულებითი აღსრულების საფუძველი: მხარე ვერ ირჩევს, აღასრულოს თუ არა — შეკითხვა მხოლოდ აღსრულების გზისაა.
კანონი გადაწყვეტილების ფორმის მიმართაც მკაცრია: მასში უნდა აღინიშნოს გადაწყვეტილების გამომტანი არბიტრები, განხილვის მხარეები, გადაწყვეტილების გამოტანის თარიღი და ადგილი; თუ არბიტრი ხელმოწერაზე უარს აცხადებს ან განსხვავებული აზრი აქვს, გაკეთდება შესაბამისი ჩანაწერი. გადაწყვეტილების ხელმოწერილი ასლები გადაეცემა მხარეებს — სწორედ ეს ასლები და საარბიტრაჟო შეთანხმების დედანი ან დამოწმებული ასლი გახდება აღსრულების შუამდგომლობის საბუთობრივი საფუძველი. ამიტომ გადაწყვეტილების მიღების დღესვე გადაამოწმეთ ასლების სრულყოფილება: ხელმოწერები, გამოტანის თარიღი და მოტივები — თუ რომელიმე ელემენტი აკლია, სასამართლოში შუამდგომლობა შეფერხდება; ასეთი შემოწმება წუთებს იღებს, მაგრამ სასამართლო დაგვიანებას თავიდან აირიდებს.
აღსრულების გზა სასამართლოს მეშვეობით (მუხლი 44)
მუხლი 44 განსაზღვრავს: იმ ქვეყნის მიუხედავად, სადაც გამოტანილ იქნა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, იგი შესასრულებლად სავალდებულოა და სასამართლოში წერილობითი შუამდგომლობის წარდგენის შემთხვევაში უნდა აღსრულდეს. საქართველოში გამოტანილ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით უფლებამოსილ სასამართლოდ სააპელაციო სასამართლოები ითვლება — ეს არის ის ფორუმი, სადაც შიდა გადაწყვეტილების აღსრულებაზე შუამდგომლობა შედის; საზღვარგარეთ გამოტანილ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით უფლებამოსილი, იმავე ნორმით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოა. შუამდგომლობისას მხარე წარადგენს გადაწყვეტილების სათანადოდ დამოწმებულ ასლს და საარბიტრაჟო შეთანხმების დედანს ან მის დამოწმებულ ასლს; არაქართულენოვანი საბუთებისთვის სათანადოდ დამოწმებული ქართული თარგმანიც საჭიროა. მხარეს, რომელსაც გადაწყვეტილების აღსრულება დაეკისრა, უფლება აქვს მიმართოს აღსრულების შეჩერების თაობაზე — სასამართლოს შეუძლია შეაჩეროს აღსრულება არა უმეტეს 30 დღით, თუ წარმოდგენილი იქნება შესაბამისი უზრუნველყოფა. აღსრულება ხორციელდება სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ კანონის შესაბამისად.
რა განსხვავდება აღსრულება გაუქმებისგან
მნიშვნელოვანია გამიჯვნა: იძულებითი აღსრულება და გადაწყვეტილების გაუქმება სხვადასხვა სამართლებრივი პროცედურაა. აღსრულება მიმდინარეობს სააპელაციო სასამართლოში და მიზნად ისახავს გადაწყვეტილებით დაკისრებულის რეალურ შესრულებას — თანხის ჩამორთმევას, ქონების გადაცემას, მოქმედების ან შეუძლებლობის დადგენას. გაუქმება კი ცალკე საშუალებაა, რომელიც კანონით გათვალისწინებული საფუძვლების ჩამონათვალზეა დაყრდნობილი და გადაწყვეტილების ძალაში შესვლას ეჭვის ქვეშ აყენებს. ორი გზა ერთმანეთს არ ანაცვლებს: აღსრულების შუამდგომლობა და გაუქმების სარჩელი სხვადასხვა მიზანს ემსახურება, და სწორი სტრატეგია მოითხოვს ორივე კუთხის წინასწარ გათვლას — ისევე, როგორც ვადებისა და უზრუნველყოფის საკითხების გათვალისწინებას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ უპასუხებთ შიდა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
სად შედის შიდა გადაწყვეტილების აღსრულების შუამდგომლობა?
საქართველოში გამოტანილ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით უფლებამოსილ სასამართლოდ სააპელაციო სასამართლოები ითვლება — წერილობითი შუამდგომლობა სწორედ იქ წარდგება.
რა საბუთები ესაჭიროება შუამდგომლობას?
საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების სათანადოდ დამოწმებული ასლი და საარბიტრაჟო შეთანხმების დედანი ან დამოწმებული ასლი; არაქართულენოვანი საბუთებისთვის — სათანადოდ დამოწმებული ქართული თარგმანი.
შეიძლება თუ არა აღსრულების შეჩერება?
დიახ. მხარეს, რომელსაც აღსრულება დაეკისრა, უფლება აქვს ასეთი შუამდგომლობა; სასამართლო აღსრულებას აჩერებს არა უმეტეს 30 დღით, თუ წარმოდგენილია შესაბამისი უზრუნველყოფა.
რამდენ ხანში უნდა გამოიტანოს არბიტრაჟმა გადაწყვეტილება?
განხილვის დაწყებიდან 180 დღის ვადაში, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; აუცილებლობის შემთხვევაში არბიტრს შეუძლია ვადის გაგრძელება არა უმეტეს 180 დღით.
უნდა ჰქონდეს თუ არა გადაწყვეტილებას სამოტივაციო ნაწილი?
დიახ, თუ მხარეები მის არარსებობაზე არ შეთანხმდნენ; გადაწყვეტილება წერილობით გამოიტანება, მას არბიტრი აწერს ხელს და ხელმოწერილი ასლები მხარეებს გადაეცემათ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები აწყობენ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების აღსრულების საქმეებს: ვამზადებთ წერილობით შუამდგომლობას სააპელაციო სასამართლოში, ვადგენთ საბუთების სრულ პაკეტს — დამოწმებულ ასლებსა და თარგმნებს, ვწონით უზრუნველყოფის საჭიროებას შეჩერების ეტაპზე და ვაგრძელებთ დაცვას სააღსრულებო წარმოებაშიც. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს გადაწყვეტილებას, გადავხაზავთ აღსრულების ყველაზე სწრაფ გზას და მოვამზადებთ პოზიციას შეჩერების შუამდგომლობის წინააღმდეგაც.