რეგისტრაცია და მისი ცხოვრების ციკლი
საჰაერო ხომალდის სამართლებრივი ცხოვრება რეგისტრაციით იწყება და რეესტრიდან ამოღებით სრულდება. საქართველოს საჰაერო კოდექსის მე-22 მუხლის თანახმად, ფრენისათვის ვარგისი ყველა საჰაერო ხომალდი ექვემდებარება სავალდებულო სახელმწიფო რეგისტრირებას სათანადო სერტიფიკატის გაცემით: სამოქალაქო ხომალდი — სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში ან ზემსუბუქი ხომალდების რეესტრში, სახელმწიფო ხომალდი — სახელმწიფო საჰაერო ხომალდების რეესტრში, რომლებსაც თავდაცვის სამინისტრო აწარმოებს. რეგისტრაციის, აღრიცხვისა და რეესტრიდან ამოღების წესებს სამოქალაქო ხომალდებისთვის სააგენტო ადგენს. სახელმწიფო რეესტრში ჩაიწერება მხოლოდ ფრენის ვარგისობის სერტიფიკატის მქონე ხომალდები. ექსპერიმენტული საჰაერო ხომალდები სახელმწიფო რეესტრში არ რეგისტრირდება — ისინი აღირიცხება იმ ორგანიზაციებში, სადაც საცდელ-საკონსტრუქტორო ან სამეცნიერო-კვლევით ფრენას ახორციელებენ. არასამრეწველო ხერხით დამზადებული, არაუმეტეს 1 000 კილოგრამი მასის ხომალდისთვის საავიაციო სპორტის შესაბამის უწყებაში რეგისტრაცია სავალდებულოა.
რეგისტრაციის ცხოვრების ციკლის გაგება პრაქტიკულადაც არის მნიშვნელოვანი: ხომალდის გაყიდვა, ჩამოწერა, უკვალოდ დაკარგვად გამოცხადება, დანიშნულების შეცვლა ან უცხო სახელმწიფოზე გადაცემა ყოველთვის რეესტრის ჩანაწერზე აისახება, და ჩანაწერის არასწორი მდგომარეობა სერტიფიკატის ძალასაც ეხება. ამიტომ ხომალდთან დაკავშირებული ყოველი გარიგებისას პირველი ნაბიჯი რეესტრის მონაცემების გადამოწმებაა, ხოლო მეორე — ჩანაწერის შესაბამისად განახლება.
რეესტრიდან ამოღების საფუძვლები
ამოღების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საერთაშორისო გარიგებებისთვის: ხელშემკვრელ მხარეთა შეთანხმება და ვადიან სარგებლობაში უცხო სახელმწიფოსთან ან მის იურიდიულ და ფიზიკურ პირებთან გადაცემა კანონით პირდაპირ ამოღების საფუძვლებად არის დასახელებული. ეს ნიშნავს, რომ ხომალდის საზღვარგარეთ გატანა ან ლიზინგით გადაცემა ყოველთვის საქართველოს რეესტრის ჩანაწერის ცვლილებასთან არის დაკავშირებული, ხოლო შესაბამისი სახელმწიფოს რეესტრში ახალი ჩანაწერის გარეშე ხომალდი ფრენის კანონიერ საფუძველს კარგავს. კოდექსის მე-23 მუხლი ჩამოთვლის შემთხვევებს, როდესაც საჰაერო ხომალდი სახელმწიფო რეესტრიდან ამოიღება:
- ფრენისათვის უვარგისობის გამო ჩამოწერისას;
- უფლებამოსილი პირის მოთხოვნის შემთხვევაში;
- ხომალდის უკვალოდ დაკარგულად გამოცხადებისას;
- ხელშემკვრელ მხარეთა შეთანხმებით, აგრეთვე ვადიან სარგებლობაში უცხო სახელმწიფოს ან მის პირებზე გადაცემისას;
- ხომალდის დანიშნულების შეცვლის შემთხვევაში.
რეესტრიდან ამოღებისას ხომალდზე გაცემული სარეგისტრაციო სერტიფიკატი კარგავს იურიდიულ ძალას — ეს წესი ამოღების რომელიმე საფუძველზე კრიტიკულია, რადგან სერტიფიკატის არსებობა ფორმალურად აღარ განამართლებს ფრენას.