ექსტრადიციის პროცესში დაცვა კანონით დადგენილი გამომრიცხავი საფუძვლების მოძიებასა და დასაბუთებაზეა აგებული: სისხლის სამართლის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობის შესახებ საქართველოს კანონი ზუსტად აწესრიგებს, რომელი დანაშაული ექვემდებარება გადაცემას, რომელ შემთხვევებშია ექსტრადიცია აკრძალული და როგორ წყდება დაკავებისა და გადაწყვეტილების საკითხები. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ წესებს იმისთვის, რომ პირმა და მისმა ადვოკატმა იცოდნენ, რომელ საფუძვლებზეა შესაძლებელი ექსტრადიციაზე უარის მიღება.
რომელი დანაშაული ექვემდებარება ექსტრადიციას
თუ საერთაშორისო ხელშეკრულებით ან ინდივიდუალური შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, პირის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადირება განხორციელდება ისეთი დანაშაულის ჩადენისათვის, რომლებიც როგორც საქართველოს, ისე შესაბამისი უცხო სახელმწიფოს კანონმდებლობით ისჯება სულ მცირე ერთი წლის ვადით თავისუფლების აღკვეთით ან უფრო მკაცრი სასჯელით. მსჯავრდებულის შემთხვევაში ასევე აუცილებელია, რომ მას მისჯილი ჰქონდეს სულ მცირე ოთხი თვით თავისუფლების აღკვეთა. თუ შუამდგომლობა რამდენიმე დანაშაულს ეხება, რომელთაგან ზოგიერთი ვერ აკმაყოფილებს სასჯელის ზომის მოთხოვნას, მაგრამ ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ან ჯარიმით, ექსტრადიცია მაინც შეიძლება; ეს წესი საქართველოში ექსტრადირების შემთხვევასაც ეხება.
პოლიტიკური და სამხედრო დანაშაული, მოქალაქის გადაცემა
ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ დანაშაულს საქართველო მიიჩნევს პოლიტიკურ დანაშაულად ან პოლიტიკურ დანაშაულთან დაკავშირებულ დანაშაულად. პოლიტიკურ დანაშაულად არ განიხილება სახელმწიფო მეთაურის ან მისი ოჯახის წევრის სიცოცხლის ხელყოფა ან ასეთი ხელყოფის მცდელობა, აგრეთვე ყველა ის დანაშაული, რომლის შემთხვევაშიც საქართველოს ექსტრადიციის ვალდებულება აქვს აღებული საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. სამხედრო დანაშაულის შემთხვევაშიც ექსტრადიცია არ განხორციელდება.
საქართველოს მოქალაქის უცხო სახელმწიფოში ექსტრადირება დაუშვებელია, გარდა საერთაშორისო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. სიკვდილით დასჯის წესიც გამომრიცხავია: ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ მომთხოვნი სახელმწიფოს კანონმდებლობით დანაშაულისთვის გათვალისწინებულია სიკვდილით დასჯა.
დაუსწრებლად გამოტანილი განაჩენი, ხანდაზმულობა და განმეორებითი დევნა
პირის ექსტრადირება არ ხორციელდება, თუ მომთხოვნ სახელმწიფოში მის მიმართ დაუსწრებლად იქნა გამოტანილი გამამტყუნებელი განაჩენი და იგი სათანადოდ არ იყო ინფორმირებული სხდომის შესახებ ან ბრალდებულს არ ჰქონდა უზრუნველყოფილი დაცვის მინიმალური უფლებები. ამ შემთხვევაშიც გამონაკლისია: ექსტრადიცია შესაძლებელია, თუ მომთხოვნი სახელმწიფოს ორგანოები წარმოადგენენ საქმის ხელახალი განხილვის გარანტიას, სადაც ექსტრადირებული პირი დაცვის უფლებით იქნება უზრუნველყოფილი.
ექსტრადიცია არ განხორციელდება იმ დანაშაულისთვის, რომლის შემთხვევაშიც საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მიხედვით გასულია ხანდაზმულობის ვადა. ასევე არ განხორციელდება ექსტრადიცია, თუ იმავე დანაშაულთან დაკავშირებით არსებობს ქართული სასამართლოს განაჩენი ან საქართველოს ორგანოებს მიუღიათ საბოლოო გადაწყვეტილება დევნის შეწყვეტის შესახებ — ეს არის განმეორებითი დევნის აკრძალვის პრინციპი.
სხვა გამომრიცხავი გარემოებები
კანონი ასევე კრძალავს ექსტრადიციას, თუ არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი, რომ გადაცემა მოითხოვება იმ მიზნით, რომ პირი დაისაჯოს მისი რასის, ეროვნების, ეთნიკური კუთვნილების, რელიგიური ან პოლიტიკური შეხედულებების გამო; თუ პირის არასრულწლოვანებიდან, ჯანმრთელობიდან ან პიროვნული თვისებებიდან გამომდინარე ექსტრადიცია აშკარად არ შეესაბამება ადამიანური მოპყრობის ძირითად სტანდარტებს; თუ არსებობს საფუძვლიანი ვარაუდი წამების, სასტიკი ან არაადამიანური მოპყრობის რისკის შესახებ; ან თუ ექსტრადიცია ეწინააღმდეგება საქართველოს სუვერენიტეტს, უსაფრთხოებას ან ძირითად ინტერესებს.
დაკავება და გადაწყვეტილების გასაჩივრება
უცხო სახელმწიფოში ექსტრადიციისადმი დაქვემდებარებული პირის დაკავება საქართველოს ტერიტორიაზე შესაძლებელია, თუ წარმოდგენილია ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობა, დროებითი დაპატიმრების შესახებ შუამდგომლობა ან პირი საერთაშორისო დონეზე იძებნება. დაკავებისთანავე ამის თაობაზე ეცნობება შესაბამის პროკურორს, რომელიც დაკავებიდან 48 საათის განმავლობაში მაგისტრატ მოსამართლეს მიმართავს შუამდგომლობით აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების თხოვნით.
ექსტრადიციის შესახებ შუამდგომლობას განიხილავს საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო ან პროკურატურა, რომლებიც ამოწმებენ დოკუმენტაციის შესაბამისობას და საჭიროების შემთხვევაში დამატებით ინფორმაციას გამოითხოვენ. თუ არსებობს ექსტრადიციას აშკარად გამორიცხავი გარემოება, იუსტიციის მინისტრი გამოსცემს ბრძანებას ექსტრადიციის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ; სხვა შემთხვევაში საქმე სასამართლო გზას ადგებს, და გადაწყვეტილების გასაჩივრების წესიც კანონით არის დადგენილი.
დაცვის მიზნით ყველა ეს საფუძველი ერთად უნდა შეისწავლის: კანონი გამომრიცხავ გარემოებათა სრულ ჩამონათვალს იძლევა, და რომელიმე მათგანის დასაბუთება ექსტრადიციას არ ცნობს — ამიტომ საქმის პირველივე დღეს ჩამოყალიბდება, რომელ გზებზე იმოძრავებს დაცვა.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი დანაშაულია ექსტრადირებადი?
ორივე სახელმწიფოს კანონით მინიმუმ ერთი წლით თავისუფლების აღკვეთით დასჯადი; მსჯავრდებულისთვის — მინიმუმ ოთხი თვე მისჯილი.
შეიძლება თუ არა ქართველი მოქალაქის გადაცემა?
არა, გარდა საერთაშორისო ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
რა ხდება დაუსწრებლად გამოტანილი განაჩენისას?
ექსტრადიცია არ განხორციელდება, თუ პირი არ იყო ინფორმირებული სხდომის შესახებ ან დაცვის უფლება არ ჰქონდა — თუ მომთხოვნი სახელმწიფო ხელახალ განხილვას არ იღებს გარანტიად.
რამდენ დღეში მიმართავს პროკურორი მოსამართლეს?
დაკავებიდან 48 საათის განმავლობაში — აღკვეთის ღონისძიების გამოყენების თხოვნით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები ექსტრადიციის საქმეებზე მუშაობენ გამომრიცხავი საფუძვლების სრულ ჩამონათვალზე: ვაანალიზებთ შუამდგომლობის დოკუმენტაციას, ვადგენთ ხანდაზმულობისა და განმეორებითი დევნის საკითხებს, ვასაბუთებთ პოლიტიკური დანაშაულის, დისკრიმინაციული მიზნის ან ადამიანური მოპყრობის სტანდარტების დარღვევის რისკებს და წარმოგვადგენთ თქვენ ყველა ინსტანციაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — დრო აქ კრიტიკულია, და ადრეული რეაგირება პოზიციას განსაზღვრავს.