საერთაშორისო ხელშეკრულებებში ერთ-ერთი ყველაზე კრიტიკული და ხშირად უგულებელყოფილი საკითხია „გამოსაყენებელი სამართლის“ (Governing Law) შერჩევა. როდესაც ქართული კომპანია დებს კონტრაქტს უცხოელ პარტნიორთან, ჩნდება კითხვა: რომელი ქვეყნის კანონებით განიმარტება ეს ხელშეკრულება დავის შემთხვევაში? პასუხმა შეიძლება რადიკალურად შეცვალოს დავის შედეგი, რადგან სხვადასხვა ქვეყნის სამართლებრივი სისტემები (მაგ. ინგლისური საერთო სამართალი vs. გერმანული სამოქალაქო სამართალი) განსხვავებულად უდგებიან ისეთ საკითხებს, როგორიცაა პირგასამტეხლო, ფორს-მაჟორი, ზიანის ანაზღაურება და ხანდაზმულობის ვადები. არასწორად შერჩეულმა სამართალმა შეიძლება მხარეს დააკისროს მოულოდნელი ვალდებულებები ან წაართვას დაცვის მექანიზმები.
გამოსაყენებელი სამართლის შერჩევა რეგულირდება კოლიზიური ნორმებით, რომლებიც განსაზღვრავს, თუ რომელი ქვეყნის კანონი უნდა იქნეს გამოყენებული კონკრეტულ სიტუაციაში. საქართველოში ამ სფეროს არეგულირებს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“. მხარეებს აქვთ ავტონომია, თავად აირჩიონ სამართალი, მაგრამ ეს თავისუფლება არ არის შეუზღუდავი (მაგალითად, ვერ აუვლიან გვერდს იმპერატიულ ნორმებს, როგორიცაა შრომითი უფლებები ან მომხმარებელთა დაცვა). Legal.ge-ზე წარმოდგენილი სპეციალისტები დაგეხმარებიან კონტრაქტში ოპტიმალური სამართლის ჩაწერაში, კოლიზიური ნორმების ანალიზსა და უცხოური სამართლის შინაარსის დადგენაში.
რას მოიცავს გამოსაყენებელი სამართლის სერვისი?
- სამართლის არჩევის კლაუზის (Choice of Law Clause) შედგენა: ხელშეკრულებაში მკაფიო და აღსრულებადი მუხლის ჩაწერა, რომელიც განსაზღვრავს მატერიალურ სამართალს (და არა საპროცესო ნორმებს).
- კოლიზიური ნორმების ანალიზი: იმის დადგენა, თუ რომელი ქვეყნის სამართალი გავრცელდება ავტომატურად, თუ მხარეებმა არ გააკეთეს არჩევანი (მაგ. „უახლოესი კავშირის“ პრინციპი).
- უცხოური სამართლის კვლევა: სამართლებრივი დასკვნის (Legal Opinion) მომზადება იმაზე, თუ როგორ გადაწყდება კონკრეტული საკითხი არჩეული უცხოური სამართლის მიხედვით.
- იმპერატიული ნორმების შემოწმება: რისკების შეფასება, ხომ არ ეწინააღმდეგება არჩეული სამართალი საქართველოს „საჯარო წესრიგს“ (Public Policy) ან სავალდებულო ნორმებს.
- დე-პესაჟი (Dépeçage): რთული კონტრაქტებისთვის სხვადასხვა ნაწილზე სხვადასხვა სამართლის გავრცელების შესაძლებლობის ანალიზი.
- სამართლის დადგენა სასამართლოში: დავის დროს უცხოური სამართლის ნორმების არსებობისა და შინაარსის მტკიცება ქართული სასამართლოს წინაშე.
ხშირი სცენარები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
ტიპური სცენარია ქართული კომპანიის მიერ სესხის აღება საერთაშორისო ბანკისგან, სადაც ბანკი ითხოვს ინგლისური სამართლის გამოყენებას. ქართულმა მხარემ უნდა იცოდეს, რას ნიშნავს ეს ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში. მეორე სცენარია საერთაშორისო ნასყიდობა, სადაც მხარეებს დაავიწყდათ სამართლის მითითება. დავის დროს დგება საკითხი: გამოიყენება გამყიდველის ქვეყნის სამართალი თუ მყიდველის? მესამე შემთხვევაა შრომითი კონტრაქტი უცხოელ დამსაქმებელთან, რომელიც ცდილობს უცხოური სამართლით შეზღუდოს დასაქმებულის უფლებები საქართველოში, რაც ქართული კანონმდებლობით დაუშვებელია.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
მთავარი მარეგულირებელი დოკუმენტია საქართველოს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“. კანონი აღიარებს მხარეთა ნების ავტონომიას, აირჩიონ სამართალი სახელშეკრულებო ურთიერთობებისთვის. თუმცა, კანონი ასევე ადგენს სპეციალურ წესებს არასახელშეკრულებო ვალდებულებებისთვის (მაგ. დელიქტი - ზიანის მიყენება), საოჯახო და მემკვიდრეობითი საქმეებისთვის. გარდა ამისა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი განსაზღვრავს, თუ როგორ უნდა მოხდეს უცხოური სამართლის დადგენა სასამართლო პროცესზე. საერთაშორისო კონტექსტში მნიშვნელოვანია რომი I და რომი II რეგულაციების პრინციპების ცოდნა, რადგან ევროპელ პარტნიორებთან ურთიერთობისას ხშირად სწორედ ეს სტანდარტებია რელევანტური.
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
პროცესი იწყება ტრანზაქციის ანალიზით. იურისტი აფასებს, რომელი სამართალია კლიენტისთვის უფრო ხელსაყრელი (მაგ. გამყიდველისთვის ხშირად სასურველია ინგლისური სამართალი, მყიდველისთვის - კონტინენტური). შემდეგ ხდება შესაბამისი კლაუზის ფორმულირება. დავის ეტაპზე, თუ სამართალი არ არის არჩეული, იურისტი აანალიზებს კოლიზიურ ნორმებს, რათა დაადგინოს „lex causae“ (საქმეზე გამოსაყენებელი სამართალი) და სასამართლოს წარუდგინოს ექსპერტული დასკვნა უცხოური ნორმების შინაარსზე.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
გამოსაყენებელი სამართალი არის „უხილავი ფუნდამენტი“, რომელზეც დგას მთელი კონტრაქტი. შეცდომა ამ ეტაპზე შეიძლება ნიშნავდეს წაგებულ დავას მომავალში. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით საერთაშორისო კერძო სამართლის ექსპერტებს, რომლებსაც შეუძლიათ გაიარონ ლაბირინთი სხვადასხვა ქვეყნის იურისდიქციებს შორის და შეგირჩიონ თქვენთვის ყველაზე უსაფრთხო სამართლებრივი რეჟიმი.
განახლდა: ...