საერთაშორისო დავების დროს, კითხვა „სად ვიდავოთ?“ (რომელი ქვეყნის სასამართლოში) ხშირად ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავად დავის შინაარსი. იურისდიქციის განსაზღვრა გულისხმობს იმის დადგენას, თუ რომელი ქვეყნის სასამართლოა უფლებამოსილი განიხილოს კონკრეტული საქმე. არასწორად შერჩეულმა ფორუმმა (სასამართლომ) შეიძლება გამოიწვიოს დავის გაჭიანურება, უზარმაზარი ხარჯები ან ისეთი გადაწყვეტილების მიღება, რომლის აღსრულებაც პრაქტიკულად შეუძლებელია. მხარეებს ხშირად სურთ „ფორუმის შერჩევა“ (Forum Shopping) - დავის გადატანა მათთვის ყველაზე ხელსაყრელ იურისდიქციაში. ეს პროცესი რეგულირდება საერთაშორისო ხელშეკრულებებით და ეროვნული კანონმდებლობით, რაც მოითხოვს კვალიფიციურ იურიდიულ ანალიზს.
იურისდიქციის საკითხები განსაკუთრებით რთულდება, როდესაც დავა ეხება რამდენიმე ქვეყანას (მაგ. ინტერნეტ-ტრანზაქციები, ტრანსსასაზღვრო ზიანი, ოჯახური დავები). საქართველოს სასამართლოებს აქვთ კომპეტენცია განიხილონ საქმე, თუ მოპასუხე საქართველოშია, მაგრამ არსებობს მრავალი გამონაკლისი და სპეციალური წესი (მაგ. უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული ექსკლუზიური იურისდიქცია). Legal.ge-ზე წარმოდგენილი სპეციალისტები გთავაზობენ მომსახურებას იურისდიქციის განსაზღვრის, საპროცესო შეთანხმებების შედგენისა და სასამართლოში იურისდიქციის გასაჩივრების (ან დაცვის) კუთხით.
რას მოიცავს იურისდიქციის განსაზღვრის სერვისი?
- იურისდიქციის კლაუზების (Jurisdiction Clauses) შედგენა: ხელშეკრულებაში ექსკლუზიური ან არაექსკლუზიური იურისდიქციის განსაზღვრა, რათა თავიდან იქნას აცილებული გაურკვევლობა.
- საერთაშორისო ქვემდებარეობის შემოწმება: ანალიზი, აქვს თუ არა საქართველოს (ან სხვა ქვეყნის) სასამართლოს უფლება განიხილოს დავა „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ კანონის მიხედვით.
- Forum Non Conveniens შუამდგომლობები: სასამართლოსთვის მიმართვა საქმის შეწყვეტის მოთხოვნით იმ მოტივით, რომ სხვა ქვეყნის სასამართლო უფრო შესაფერისია დავის განსახილველად.
- Lis Pendens (პარალელური დავები): სტრატეგიის შემუშავება იმ შემთხვევისთვის, როდესაც ერთი და იგივე დავა პარალელურად მიმდინარეობს ორ სხვადასხვა ქვეყანაში.
- ექსკლუზიური იურისდიქცია: იმ შემთხვევების იდენტიფიცირება, როდესაც დავა მხოლოდ ერთ კონკრეტულ ქვეყანაში შეიძლება განიხილოს (მაგ. მიწაზე საკუთრების უფლება).
- მომხმარებელთა დაცვა: იურისდიქციის წესების ანალიზი მომხმარებელთან დადებულ ხელშეკრულებებში, სადაც სუსტი მხარის ინტერესები დაცულია.
ხშირი სცენარები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
ტიპური სცენარია ქართული კომპანიის დავა უცხოელ მიმწოდებელთან. ხელშეკრულებაში არ წერია, სად უნდა მოხდეს დავა. ქართულმა კომპანიამ უნდა გადაწყვიტოს: აღძრას სარჩელი თბილისში თუ მიმწოდებლის ქვეყანაში? თბილისში აღძვრა იაფია, მაგრამ გადაწყვეტილების აღსრულება უცხოეთში შეიძლება გართულდეს. მეორე სცენარია განქორწინება, როდესაც მეუღლეები სხვადასხვა ქვეყნის მოქალაქეები არიან და სხვადასხვა ქვეყანაში ცხოვრობენ. აქ გადამწყვეტია, რომელი ქვეყნის სასამართლო „დაასწრებს“ საქმის მიღებას. მესამე შემთხვევაა ინტერნეტში ცილისწამება, სადაც ზიანი ადგება პირის რეპუტაციას საქართველოში, მაგრამ ინფორმაცია განთავსებულია უცხოურ სერვერზე.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
იურისდიქციის საკითხებს არეგულირებს საქართველოს კანონი „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“, რომელიც ადგენს საქართველოს სასამართლოების საერთაშორისო კომპეტენციას. ზოგადი წესი არის „Actor Sequitur Forum Rei“ (მოსარჩელე მიჰყვება მოპასუხის სასამართლოს), თუმცა არსებობს მრავალი ალტერნატიული იურისდიქცია (მაგ. შესრულების ადგილი, ზიანის მიყენების ადგილი). ასევე მნიშვნელოვანია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი და საერთაშორისო კონვენციები სამართლებრივი ურთიერთდახმარების შესახებ, რომლებიც განსაზღვრავენ სასამართლოებს შორის თანამშრომლობის წესებს.
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
პროცესი იწყება ფაქტების ანალიზით: სად ცხოვრობენ მხარეები, სად შესრულდა ხელშეკრულება, სად არის ქონება. იურისტი ამოწმებს, არსებობს თუ არა წერილობითი შეთანხმება იურისდიქციაზე. თუ დავა ჯერ არ დაწყებულა, ხდება ოპტიმალური ფორუმის შერჩევა სარჩელის შესატანად. თუ დავა უკვე მიმდინარეობს არასასურველ ფორუმში, იურისტი ამზადებს შუამდგომლობას საქმის შეწყვეტის ან გადაცემის მოთხოვნით იურისდიქციის არარსებობის გამო.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
სწორი იურისდიქციის შერჩევა ხშირად ნახევარი გამარჯვებაა. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით სპეციალისტებს, რომლებიც ფლობენ ღრმა ცოდნას საპროცესო საერთაშორისო სამართალში. ისინი დაგეხმარებიან, თავიდან აიცილოთ ძვირადღირებული დავა „არასწორ“ სასამართლოში და უზრუნველყოფენ, რომ თქვენი საქმე განიხილოს კომპეტენტურმა ორგანომ.
განახლდა: ...