კერძო საარბიტრაჟო განხილვის არსი და გამოყენების სფერო
კერძო საარბიტრაჟო განხილვა დავის სასამართლოს გარეთ, მხარეთა შეთანხმებით შექმნილი არბიტრაჟით განხილვის ფორმაა. საარბიტრაჟო წარმოების შესახებ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი ადგენს არბიტრაჟის შექმნის, საარბიტრაჟო წარმოების, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების, აგრეთვე საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების წესებს. არბიტრაჟი უფლებამოსილია განიხილოს პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ის ქონებრივი დავა, რომლის მოწესრიგებაც მხარეებს შეუძლიათ ერთმანეთს შორის, აგრეთვე საჯარო და კერძო თანამშრომლობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დავა. ასეთი განხილვა მხარეებს სასამართლო პროცესისგან განსხვავებულ მოქნილობას აძლევს: მათ თავად შეუძლიათ განსაზღვრონ წარმოების წესები და მონაწილეობა მიიღონ არბიტრების დანიშვნაში.
საარბიტრაჟო შეთანხმება: ცნება და ფორმა
საარბიტრაჟო განხილვის საფუძველი საარბიტრაჟო შეთანხმებაა — შეთანხმება, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან, განსახილველად გადასცენ არბიტრაჟს ყველა ან ზოგიერთი დავა, რომელიც წარმოიშვა ან შეიძლება წარმოიშვას მათ შორის ხელშეკრულებო ან სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე. შეთანხმება შეიძლება დაიდოს ხელშეკრულებაში საარბიტრაჟო დათქმის ან ცალკე შეთანხმების ფორმით და უნდა დაიდეს წერილობითი ფორმით. იგი ითვლება წერილობითი ფორმით დადებულად, თუ მისი შინაარსი ნებისმიერი ფორმით არის დაფიქსირებული, მიუხედავად ხელშეკრულების დადების ფორმისა. წერილობითი ფორმის მოთხოვნა სრულდება ელექტრონული შეტყობინებითაც, თუ მასში მოცემული ინფორმაცია ხელმისაწვდომია შემდგომი გამოყენებისთვის, აგრეთვე სარჩელისა და შესაგებლის გაცვლით, როდესაც ერთი მხარე ამტკიცებს, ხოლო მეორე არ უარყოფს შეთანხმების არსებობას. განსაკუთრებული მოთხოვნები კი ვრცელდება იმ შემთხვევაზე, როდესაც მხარე ფიზიკური პირია: ორივე მხარის ფიზიკური პირის ყოფნისას შეთანხმებას ხელმოწერით ადასტურებენ მხარეთა ადვოკატებიც ან იგი სანოტარო წესით დამოწმდება.
არბიტრთა რაოდენობა, დანიშვნა და აცილება
არბიტრაჟი ერთი ან რამდენიმე არბიტრისგან შედგება; მათ რაოდენობასა და დანიშვნის წესს მხარეები განსაზღვრავენ და თანაბარი რაოდენობის არბიტრებს ნიშნავენ, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ლუწი რაოდენობის შეთანხმებისას დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან დანიშვნიდან ათი დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი არბიტრი, ხოლო რაოდენობის განუსაზღვრელლობის შემთხვევაში არბიტრაჟი სამი არბიტრის შემადგენლობით უნდა შეიქმნას. პირის არბიტრად დანიშვნა მისი თანხმობის გარეშე დაუშვებელია, და თანხმობა წერილობით განცხადდება. თუ მხარეთა შეთანხმება არ არსებობს ან შეთანხმებული პროცედურის განხორციელება შეუძლებელია, სამი არბიტრისგან შემდგარი არბიტრაჟის შემთხვევაში თითოეული მხარე ნიშნავს ერთ არბიტრს და ეს ორი არბიტრი — თავმჯდომარეს; თუ ეს ვერ ხერხდება ოცდაათდღიან ვადებში, არბიტრს მხარის მოთხოვნით ნიშნავს სასამართლო. კანონი ასევე ადგენს არბიტრის აცილების საფუძვლებს: მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს აცილება, თუ არბიტრი არ აკმაყოფილებს შეთანხმებულ კვალიფიკაციას ან არსებობს გარემოებები, რომლებიც დასაბუთებულ ეჭვს იწვევს მის დამოუკიდებლობასა და მიუკერძოებლობაში.
განხილვის წესი და მხარეთა თანხმობის როლი
საარბიტრაჟო განხილვის წესს განსაზღვრავენ მხარეები კანონის მოთხოვნათა დაცვით; მხარეთა შორის შეთანხმების არარსებობისას დავა განიხილება არბიტრაჟის მიერ დადგენილი წესით. მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ საარბიტრაჟო წარმოების წესებზე, ხოლო შეთანხმება კონკრეტულ საარბიტრაჟო დაწესებულებაზე მოიცავს მისი წესების აღიარებასაც. კანონი ტერმინებსაც განმარტავს: ელექტრონული შეტყობინება ნებისმიერი ინფორმაციაა, რომელიც მომზადებული, გაგზავნილი, მიღებული ან შენახულია ელექტრონული, მაგნიტური, ოპტიკური ან მსგავსი საშუალებით, მათ შორის, მონაცემთა ელექტრონული გადაცემით, ელექტრონული ფოსტით, ტელეგრამით, ტელექსით ან ტელეფაქსით. ამ მოქნილობის გამოყენება მოითხოვს სიზუსტეს: წარმოების ყველა ეტაპზე უნდა იყოს დაცული კანონის მოთხოვნები, წინააღმდეგ შემთხვევაში გადაწყვეტილება გაუქმების რისკის ქვეშ დგება.
გადაწყვეტილების გაუქმება, ცნობა და აღსრულება
საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების საწინააღმდეგო ერთადერთი საპროცესო საშუალება მისი გაუქმებაა. სასამართლო საქართველოში გამოტანილი გადაწყვეტილებას გააუქმებს მხოლოდ გარკვეულ შემთხვევებში: მაგალითად, თუ საარბიტრაჟო შეთანხმება ბათილია, თუ მხარე არ იყო ჯეროვნად ინფორმირებული არბიტრის დანიშვნის ან განხილვის შესახებ და ვერ წარმოადგინა თავისი პოზიცია, თუ გადაწყვეტილება სცილდება მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს, ან თუ არბიტრაჟის შემადგენლობა ან წარმოება არ შეესაბამებოდა მხარეთა შეთანხმებას. საჩივარი შეიძლება წარედგინოს გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან ოთხმოცდაათი დღის განმავლობაში. გადაწყვეტილება, გამოტანის ქვეყნის მიუხედავად, შესასრულებლად სავალდებულოა: საქართველოში გამოტანილ გადაწყვეტილებებთან დაკავშირებით უფლებამოსილია სააპელაციო სასამართლოები, საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილებთან დაკავშირებით — უზენაესი სასამართლო. აღსრულება ხორციელდება სასამართლოს განჩინების საფუძველზე, ხოლო სასამართლოს უფლება აქვს მხარის შუამდგომლობით შეაჩეროს იგი არა უმეტეს ოცდაათი დღით, თუ წარმოდგენილია შესაბამისი უზრუნველყოფა.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი დავები შეიძლება განიხილოს არბიტრაჟში?
არბიტრაჟი განიხილავს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ დავას, რომლის მოწესრიგებაც მხარეებს შეუძლიათ, აგრეთვე საჯარო და კერძო თანამშრომლობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულ დავას.
როგორ დგინდება არბიტრთა რაოდენობა?
რაოდენობას და დანიშვნის წესს მხარეები განსაზღვრავენ. ლუწი რაოდენობის შემთხვევაში დანიშნული არბიტრები ვალდებული არიან ათი დღის ვადაში დანიშნონ კიდევ ერთი, ხოლო რაოდენობის განუსაზღვრელლობისას არბიტრაჟი სამი არბიტრისგან უნდა შედგებოდეს.
რა ფორმით დგება საარბიტრაჟო შეთანხმება?
შეთანხმება წერილობითი ფორმით დგება და შეიძლება იყოს ხელშეკრულებაში დათქმა ან ცალკე შეთანხმება. იგი წერილობითად ითვლება ნებისმიერი ფორმით დაფიქსირებული შინაარსის შემთხვევაშიც კი, მათ შორის, ელექტრონული შეტყობინებით, თუ ინფორმაცია ხელმისაწვდომია შემდგომი გამოყენებისთვის.
შეიძლება თუ არა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრება?
გადაწყვეტილების საწინააღმდეგო ერთადერთი საშუალება მისი გაუქმებაა, რაც სასამართლოს მიმართვას მოითხოვს. საჩივარი წარედგინება გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან ოთხმოცდაათი დღის ვადაში და მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ საფუძვლებზე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი კერძო საარბიტრაჟო განხილვის ყველა ეტაპზე დაგეხმარებით: მოვამზადებთ საარბიტრაჟო დათქმას, დავგეგმავთ არბიტრთა დანიშვნის პროცედურას, წარგენით მხარეს განხილვაში, მოვამზადებთ გადაწყვეტილების გაუქმების საჩივარს ან ცნობასა და აღსრულებაზე შუამდგომლობას. დაგვიკავშირდით — საარბიტრაჟო პროცესის ყოველი დეტალი გადაწყვეტილების ბედზე აისახება.