გაწვევისგან გათავისუფლების საფუძვლები
სამხედრო სამსახურის შესახებ კოდექსის მე-64 მუხლი განსაზღვრავს, ვინ თავისუფლდება გაწვევისგან: ჯანმრთელობის გამო სამსახურისთვის შეუსაბამოდ ცნობილი პირი; უცხო ქვეყნის სამხედრო ძალებში სამსახურის გავლილი პირი; მძიმე ან განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისთვის ნასამართლევი პირი; შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსის მქონე პირი; აგრეთვე პირი, რომლის ამ სტატუსის ვადა ამოიწურა — გადამოწმებამდე, მაგრამ არაუმეტეს 3 თვისა. გარდა ამისა, თავისუფლდება არასამხედრო ალტერნატიული შრომითი სამსახურის გავლილი პირი; ოჯახში ერთადერთი ვაჟი, რომლის ერთი წევრი მაინც დაიღუპა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის ბრძოლებში ან სამხედრო სამსახურში; საქართველოს პარლამენტის წევრი. პრემიერ-მინისტრი კომისიის რეკომენდაციით უფლებამოსილია გაათავისუფლოს განსაკუთრებული ნიჭით დაჯილდოებული წვევამდელი; კომისიის წესს მთავრობა განსაზღვრავს.
გადავადება ჯანმრთელობისა და სამართლებრივი მდგომარეობის გამო
კოდექსის მე-65 მუხლი განსაზღვრავს გაწვევის გადავადების შემთხვევებს. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებით, გაწვევა გადაუვადდება პირს, რომელიც სამსახურისთვის დროებით — 1 წლამდე ვადით — არის ცნობილი შეუსაბამოდ, და პირს, რომელიც შეზღუდულად შესაბამისია — 3 წლამდე ვადით. სამართლებრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, გადავადება ეკუთვნის პირს, რომლის მიმართაც მიმდინარეობს სისხლისსამართლებრივი დევნა — შესაბამისი ორგანოს გადაწყვეტილების მიღებამდე, და პირს, რომლის მიმართაც გამოყენებულია პირობითი მსჯავრი — ამ მსჯავრის დასრულებამდე. გადავადების საფუძვლები დროებითია — ამოწურვის შემდეგ პირი კვლავ ექვემდებარება გაწვევას.
განათლებასთან დაკავშირებული გადავადებები
გაწვევა გადაუვადდება ქართული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების აქტიური სტატუსის მქონე სტუდენტს — სწავლების თითოეულ საფეხურზე სწავლის დასრულებამდე; უცხო ქვეყნის აღიარებული პროგრამის სტუდენტს — იმავე პირობით, სრულად დისტანციური ფორმის გარდა; სამედიცინო განათლების რეზიდენტს — სარეზიდენტო პროგრამის დასრულებამდე. პროფესიული სტუდენტი გადავადდება პროგრამის დასრულებამდე მხოლოდ ერთხელ, თუ ერთი და იგივე უფლებით არ სარგებლობდა უმაღლესი ან სარეზიდენტო კატეგორიით. ზოგადსაგანმანათლებლო მოსწავლე გადაუვადდება 20 წლამდე, აპლიკანტი — დაწესებულების დასრულების წელს ჩარიცხვამდე, ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე დარეგისტრირებული — შედეგების გამოცხადებამდე და ჩარიცხვის უფლების მოპოვებისას იმავე წელს ჩარიცხვამდე. ბაკალავრიატის დამთავრების წელს მაგისტრატურის გამოცდაზე დარეგისტრირებული პირი გადავადდება შედეგების გამოცხადებამდე და ჩარიცხვამდე; დოქტორანტურაში სწავლის გასაგრძელებლად კომისიას მიმართავს — ჩარიცხვის გადაწყვეტილებამდე; რეზიდენტურის კონკურსზე დარეგისტრირებული სამედიცინო დამამთავრებელი — კონკურსის დასრულებამდე. სრულად დისტანციური სწავლის გამო გადავადებით ვერ სარგებლობს პირი; გაწვევის შემთხვევაში მას შეუძლია კოდექსით გათვალისწინებული სამხედრო მომზადების პროგრამა ან სამსახურის სახე აირჩიოს.
ოჯახური, სოციალური და პროფესიული გარემოებები
გაწვევა გადაუვადდება პირს, რომელსაც ჰყავს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ოჯახის წევრი — მეუღლე, შვილი, დედა, მამა, და, ძმა, პაპა ან ბებია — სხვა მხარდამჭერის გარეშე; თუ ასეთ წევრთან ცხოვრობს ორი წვევამდელი, გაიწვევა უფროსი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა უმცროსი წერილობითი თანხმობით მიდის სამსახურში. გადავადება ეკუთვნის მშობელს ორი ან ორზე მეტი შვილით; პირს, რომლის კმაყოფაზეა არასრულწლოვანი და ან ძმა; დედის ან მამის ერთადერთ შვილს; მშობელს ერთი შვილით — შვილის შეძენის დღიდან 3 წლის ვადით; მარტოხელა მამას, რომელსაც მეუღლე გარდაცვლილი აქვს ან მშობლის უფლებისგან ჩამორთმეული ჰყავს. პროფესიული კრიტერიუმებით გადაუვადდება სოფელში მომუშავე ექიმი და მასწავლებელი; დოქტორის ან გათანაბრებული ხარისხის მქონე პირი, რომელიც პედაგოგიურ ან სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას აწარმოებს; არჩევითი ორგანოს წევრი; შინაგან საქმეთა, პენიტენციურ, უსაფრთხოების, დაზვერვისა და სპეციალური დაცვის სისტემებში მომუშავე პირი — კანონით დადგენილი პირობებით; ნებაყოფლობითი სამხედრო მომზადების პროგრამაზე ჩარიცხული — პროგრამის გავლის პერიოდში. პრემიერ-მინისტრს კომისიის რეკომენდაციით შეუძლია პირს გადავადების უფლება მიანიჭოს. გაწვევის დღეს არჩევითი ორგანოს წევრობის კანდიდატად რეგისტრირებული პირი გადაივადება არჩევნების შედეგების ოფიციალურ გამოცხადებამდე.
გადავადების მოსაკრებელი და გამწვევი კომისიის გადაწყვეტილება
კანონი ითვალისწინებს გადავადების ფასიან მექანიზმსაც: მოსაკრებელი სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახდელია, მისი გადახდა სავალდებულოა და თავად გადახდა გადავადების საფუძველია. მოსაკრებლის ოდენობა ერთი კალენდარული წლით გადავადებისთვის ხუთი ათასი ლარია (5 000 ლარი). ამ უფლებით სარგებლობა შეიძლება 25 წლის მიღწევამდე; გადახდის შემთხვევაში გაწვევა გადაივადება 1 კალენდარული წლით, ვადის შემდეგ კი პირი კვლავ ექვემდებარება გაწვევას. კომისიაში გამოცხადებისას წვევამდელს ამ შესაძლებლობის შესახებ ეცნობება, გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი კი მის სააღრიცხვო დოკუმენტაციაში ინახება. გადახდის ვადა, წესი და პირობები მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება. გამწვევი კომისია წვევამდელის მიმართ იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას: გათავისუფლების, გადავადების, სამედიცინო შემოწმებისთვის მუდმივმოქმედ სამედიცინო საექსპერტო კომისიაში გაგზავნის ან გაწვევის შესახებ. გადავადების უფლების მქონე პირსაც, გარდა სისხლისსამართლებრივი დევნის შემთხვევისა, სურვილის შემთხვევაში შეუძლია ნებაყოფლობით გაიწვეს.
ხშირად დასმული კითხვები გაწვევის გადავადებასა და გათავისუფლებაზე
რა განსხვავებაა გათავისუფლებასა და გადავადებას შორის?
გათავისუფლება გაწვევის ვალდებულებას საბოლოოდ ხსნის — მაგალითად, ჯანმრთელობის გამო შეუსაბამოდ ცნობილი ან მძიმე დანაშაულისთვის ნასამართლევი პირის შემთხვევაში. გადავადება დროებითია: საფუძვლის არსებობისას გაწვევა იძლევა, საფუძვლის ამოწურვის შემდეგ კი პირი კვლავ ექვემდებარება გაწვევას.
რამდენია გაწვევის გადავადების მოსაკრებელი და როგორ მუშაობს იგი?
ერთი კალენდარული წლით გადავადებისთვის მოსაკრებელი ხუთი ათასი ლარია. გადახდა სავალდებულოა და თავად გადახდა გადავადების საფუძველია: გადახდის შემთხვევაში გაწვევა გადაივადება ერთი კალენდარული წლით, შემდეგ კი პირი კვლავ ექვემდებარება გაწვევას. უფლებით სარგებლობა შესაძლებელია 25 წლის მიღწევამდე.
შეუძლია თუ არა გადავადებულ პირს ნებაყოფლობით გაიწვეს?
დიახ. გადავადების საფუძვლის მქონე პირს, გარდა სისხლისსამართლებრივი დევნის შემთხვევისა, სურვილის შემთხვევაში შეუძლია ნებაყოფლობით გაიწვეს. მსგავსი შესაძლებლობა გათავისუფლებულ პირსაც აქვს, გარდა ჯანმრთელობასთან, ნასამართლეობასთან და შეზღუდვის სტატუსთან დაკავშირებული შემთხვევებისა.
ვინ წყვეტს გადავადების ან გათავისუფლების საკითხს?
საკითხს წყვეტს გამწვევი კომისია, რომელიც თავისი კომპეტენციის ფარგლებში იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას: გათავისუფლების, გადავადების, სამედიცინო შემოწმებაში გაგზავნის ან გაწვევის შესახებ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები დაგეხმარებით გაწვევასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხში: შევაფასებთ თქვენს შემთხვევას, განვსაზღვრავთ, რომელი საფუძველი გაძლევთ გათავისუფლების ან გადავადების უფლებას, მოვამზადებთ გამწვევი კომისიისთვის საჭირო დოკუმენტაციას. დაგვიკავშირდით, რომ სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებული გადაწყვეტილება თქვენი რეალური ვითარებიდან გამომდინარე მიიღოთ.