სასამართლოში გასაჩივრების უფლება
სახელმწიფო საიდუმლოებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ პირს აქვს ეფექტიანი სამართლებრივი საშუალება: მას უფლება აქვს საჯარო დაწესებულების, სახელმწიფო მოსამსახურის ან საჯარო მოსამსახურის გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის მოთხოვნით მიმართოს სასამართლოს და აგრეთვე მოითხოვოს ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება. ეს უფლება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საჯარო ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმისას, კოლეგიური საჯარო დაწესებულების სხდომის სრულად ან ნაწილობრივ დახურვისას და საჯარო ინფორმაციის გასაიდუმლოებისას, ასევე არასწორი საჯარო ინფორმაციის შექმნისას და დამუშავებისას ან ამ თავის სხვა მოთხოვნათა დარღვევისას. გადამწყვეტი პროცესული წინაპირობაა მტკიცების ტვირთის განაწილება: ის ეკისრება მოპასუხე საჯარო დაწესებულებას, სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურეს — სწორედ ორგანომ უნდა დაამტკიცოს უარის ან გასაიდუმლოების სამართლიანობა, და არა მოქალაქემ მისი უსაფუძვლობა. გასაჩივრებით დაცულია არა მხოლოდ კონკრეტული პირის ინტერესი: საიდუმლოების კანონიერების კონტროლი საზოგადოების ინტერესსაც ემსახურება, რადგან გამჭვირვალობა საჯარო მართვის ერთ-ერთი საფუძველია.
გასაიდუმლოებული ინფორმაციის სასამართლო განხილვა
საიდუმლოების კანონიერების შემოწმებისთვის კანონი სასამართლოს ანიჭებს სპეციალურ ინსტრუმენტს: სასამართლოს უფლება აქვს გამოითხოვოს და განიხილოს გასაიდუმლოებული საჯარო ინფორმაცია მისი მთლიანი ან ნაწილობრივი გასაიდუმლოების კანონიერების შესწავლის მიზნით. მხარის შუამდგომლობით სასამართლოს უფლება აქვს ეს განხილვა დახურულ სხდომაზე აწარმოოს — ასე ბალანსდება საიდუმლოების დაცვის ინტერესი და საქმის სრულფასოვანი გამოძიება. ეს ნიშნავს, რომ გასაჩივრებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული ორგანოს მიერ წარმოდგენილ დასკვნებით და თავად აფასებს, იყო თუ არა გასაიდუმლოება კანონით დასაშვებ, ასე რომ საიდუმლოების ფარდის უკან ჭეშმარიტება ვერ დაიმალება.
ადმინისტრაციული საჩივრის წესი
სასამართლომდე ან მის პარალელურად არსებობს ადმინისტრაციული საჩივრის ინსტიტუტი. თუ კანონით ან მის საფუძველზე გამოცემული აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ საჩივარს განიხილავს და გადაწყვეტს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამომცემი ორგანო, თუ იქ არსებობს გამომცემი თანამდებობის პირის ან სტრუქტურული ქვედანაყოფის ზემდგომი; ორგანოს ხელმძღვანელის მიერ გამოცემული აქტის თაობაზე საჩივარს ზემდგომი ადმინისტრაციული ორგანო განიხილავს. თუ ადმინისტრაციული გასაჩივრება შედეგს არ იძლევა, პირს შეუძლია თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. ადმინისტრაციული წარმოება ამ წესით იწყება მხოლოდ ადმინისტრაციული საჩივრის წარდგენის შემთხვევაში, ხოლო საჩივარი წერილობითი ფორმის უნდა იყოს და კოდექსის მოთხოვნებს უნდა პასუხობდეს.