გამოსახულების უფლება: საიდან იწყება დაცვა
ადამიანის გამოსახულება — ფოტოსურათი, კინოფილმი, ვიდეოფილმი და სხვა — მისი პირადი არაქონებრივი უფლებების სფეროს განეკუთვნება. კანონი პირდაპირ აყენებს წესს: პირს მოთხოვნის უფლება აქვს მაშინაც, როცა მისი გამოსახულება გამოქვეყნდება მისი თანხმობის გარეშე. ეს ნიშნავს, რომ თქვენი ფოტოსურათის ან ვიდეოს გამოქვეყნება თქვენი ნებართვის გარეშე სამართალდარღვევაა, და თქვენ შეგიძლიათ მოითხოვოთ ამ მოქმედების შეწყვეტა და უარის თქმა მასზე — მაშინაც კი, თუ გამოქვეყნებული მასალა ფაქტობრივად ზუსტია და თქვენ არ გაწყენინათ.
ეს უფლება პირადობის უფლებათა ზოგად ჩარჩოში დგას: პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. გამოსახულების დაუთვალავად გამოყენება ამ დაცვის ერთ-ერთი გამოვლინებაა — და მისი დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა, ანუ ზიანის ანაზღაურებისთვის ბრალი სჭირდება, მაგრამ გამოყენების შეწყვეტის მოთხოვნისთვის — არა.
როდის არ არის საჭირო თანხმობა
თანხმობის მოთხოვნა აბსოლუტური არ არის: პირის თანხმობა არ არის საჭირო, როცა ფოტოგადაღება ან ვიდეოგადაღება დაკავშირებულია მის საზოგადოებრივ აღიარებასთან, დაკავებულ თანამდებობასთან, მართლმსაჯულების ან პოლიციის მოთხოვნებთან, სამეცნიერო, სასწავლო ან კულტურულ მიზნებთან, ანდა ფოტოგადაღება მოხდა საზოგადო ვითარებაში, ანდა პირმა პოზირებისათვის მიიღო საზღაური.
ეს გამონაკლისები პრაქტიკული კონტროლის წერტილებია. საზოგადო ვითარებაში გადაღებული კადრი სხვა სიტუაციაა, და სხვა — იმავე კადრის რეკლამაში გამოყენება: გადაღების ფაქტი და გამოყენების დანიშნულება სხვადასხვა საკითხია, და საზოგადო ადგილას გადაღება ყოველთვის არ აძლევს გამომღებს უფლებას, ამოღებული გამოსახულება კომერციულ მიზნით გამოიყენოს. ასეთ საზღვრებზე სწორედ სამართლებრივი შეფასება განსაზღვრავს, ჯობია ეს შეფასება გამოქვეყნებამდე მოხდეს.
შელახული ცნობების უარყოფა და საპასუხო ცნობები
თუ თქვენი გამოსახულებასთან ერთად გავრცელდა ცნობები, რომლებიც ლახავს პატივს, ღირსებას, საქმიან რეპუტაციას ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოებას, კანონი აგრეთვე ინფორმაციულ წესებს იძლევა: თუ შემლახველი ცნობები გავრცელებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, მათი უარყოფაც უნდა მოხდეს ამავე საშუალებებით, ხოლო თუ ასეთ მონაცემებს შეიცავს ორგანიზაციის მიერ გაცემული საბუთი, ეს საბუთი უნდა შეიცვალოს და ამის შესახებ ეცნობოს დაინტერესებულ პირებს.
პირს, რომლის პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობებიც გამოქვეყნდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში, უფლება აქვს გამოაქვეყნოს საპასუხო ცნობები ინფორმაციის იმავე საშუალებებში. გამოსახულების უფლების კონტექსტში ეს გულისხმობს, რომ დაზარალებულს არ შემოეფარგლება მხოლოდ ამოღების მოთხოვნა — მას შეუძლია იმავე აუდიტორიამდე მიიყვანოს საკუთარი პოზიციაც.
ზიანის ანაზღაურება და მორალური ზიანი
ამ მუხლით გათვალისწინებული სიკეთის დაცვა ხორციელდება მიუხედავად ხელმყოფის ბრალისა. ხოლო, თუ დარღვევა გამოწვეულია ბრალეული მოქმედებით, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც. ზიანის ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს იმ მოგების სახით, რომელიც წარმოექმნა ხელმყოფს — ანუ თუ თქვენი გამოსახულებით ვინმემ შემოსავალი მიიღო, ეს მოგება ანაზღაურების საფუძველი ხდება.
ბრალეული ხელყოფის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს მოითხოვოს არაქონებრივი, მორალური ზიანის ანაზღაურებაც. მორალური ზიანის ანაზღაურება შეიძლება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით.
გამოსახულებასთან დაკავშირებულ ცნობებს ხშირაც ახლავს ფაქტობრივი დათვლები, და აქ ჩართულია ზიანის მომტანი ცნობების გახმაურების წესები: პირი, რომელიც განზრახ ან გაუფრთხილებლად ავრცელებს ან ახმაურებს სხვა პირისათვის ქონებრივი ზიანის მომტან ფაქტებს, ვალდებულია აანაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი, თუ ეს ფაქტები აშკარად არასწორია. ზოგადი საფუძველი კი ისაა, რომ პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.
გამონაკლისიც არსებობს: ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება არ წარმოიშობა ისეთი გამონათქვამებისას, რომლებიც ემსახურება კანონიერი საზოგადოებრივი ინტერესების დაცვას. ეს წესი საზღვარს ავლებს კერძო ინტერესსა და საჯარო დისკუსიას შორის — და სწორედ ამ საზღვრის გავლენა ხშირად წყვეტს ასეთ დავებს.
ვადები და პრაქტიკული ნაბიჯები
დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ. გამოსახულების შეუთვალავად გამოყენებისას ეს ჩვეულებრივ იმ მომენტს ნიშნავს, როცა პირმა გამოქვეყნებული მასალა აღმოაჩინა. მიუხედავად ამისა, მტკიცებულებების შენარჩუნება — კადრები, ბმულები, გავრცელების ფაქტის დაფიქსირება — პირველივე დღეს უნდა მოხდეს. Legal.ge-ის ადვოკატები დაგეხმარებით გამოსახულების უფლებების დაცვის სრულ ციკლში — მოთხოვნიდან სასამართლო დავამდე.
ხშირად დასმული კითხვები
გამოსახულების უფლებების დაცვასთან დაკავშირებით ხშირად შემდეგი კითხვები ისმის.
როდის არ სჭირდება თანხმობა გამოქვეყნებას?
როცა ფოტოგადაღება დაკავშირებულია საზოგადოებრივ აღიარებასთან ან დაკავებულ თანამდებობასთან, მართლმსაჯულების ან პოლიციის მოთხოვნებთან, სამეცნიერო, სასწავლო ან კულტურულ მიზნებთან, გადაღება საზოგადო ვითარებაში მოხდა ან პირმა პოზირებისთვის საზღაური მიიღო.
რა შეიძლება მოვთხოვოთ უნებართვო გამოყენებისას?
მოქმედების შეწყვეტას; თუ შემლახველი ცნობები მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით გავრცელდა — იმავე საშუალებებით უარყოფას და საპასუხო ცნობების გამოქვეყნებას; ორგანიზაციის საბუთის შემცველ შემთხვევაში — საბუთის შეცვლას.
შეიძლება თუ არა ზიანის ანაზღაურება?
დიახ — თუ დარღვევა ბრალეული მოქმედებით არის გამოწვეული, პირს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებაც; დაცვა თავად ბრალის გარეშეც მუშაობს.
რა ვადაში?
დელიქტით გამოწვეული ზიანის მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა სამი წელია ცოდნის მომენტიდან.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
გამოსახულების უფლების დარღვევის საქმეში მნიშვნელოვანია გამოყენების ფორმის, თანხმობის გამონაკლისებისა და ზიანის სწორი შეფასება. Legal.ge-ის იურისტები შეაფასებენ თქვენს შემთხვევას, მოამზადებენ მოთხოვნას და წარმოგადგენენ სასამართლოში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე.