ხელშეშლის პრეტენზია: როდის და როგორ
ხელშეშლა ყოველთვის ქონების ჩამორთმევას არ ნიშნავს: ხშირად ნივთი ადგილზე რჩება, მაგრამ მისი სარგებლობა რაღაცით შეზღუდულია — მეზობლის ნაგებობით, საფრთხით, წყლის მიმართულების შეცვლით ან სხვა პირის მუდმივი ჩარევით. სწორედ ამ შემთხვევებისთვის არსებობს აღკვეთის მოთხოვნა: თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით.
ეს ნორმა განსაზღვრავს პრეტენზიის ბუნებას: მოთხოვნა არ არის ფულადი — ის ქმედების შეწყვეტას ითხოვს. ამიტომ ასეთ დავაში ცენტრალური კითხვა ის არის, თუ რა ხასიათის ქმედება ხდება და წყდება თუ არა ის მოთხოვნის შემდეგ; გაგრძელებული ხელშეშლა სასამართლოს გზას აღძრავს.
მეზობლის სამართალი: დაუშვებელი ხელყოფა
მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მეზობელ ნაკვეთებზე ისეთი ნაგებობების აშენების ან ექსპლუატაციის აკრძალვა, რომლებიც დაუშვებლად ხელყოფენ ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას და ეს იმთავითვე აშკარაა. ეს წესი ბევრ პრაქტიკულ კონფლიქტს ასწორებს: მეზობლის ობიექტი, რომელიც თქვენს ნაკვეთს ნათლად აბნელებს, ჰაერს უბლოკავს ან სხვაგვარად სარგებლობას შეუძლებელს ხდის, სწორედ ამ ნორმით განიხილება.
საფრთხის აღკვეთის მოთხოვნა
თუ მიწის ნაკვეთს მეზობელი ნაკვეთიდან შენობის ჩამოქცევის საფრთხე ემუქრება, მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს აუცილებელ ღონისძიებათა გატარება ამ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. ამასთან, დაუშვებელია რამდენიმე მიწის ნაკვეთზე გამდინარე წყლებისა და მიწისქვეშა წყლების მიმართულების შეცვლა ან ამ წყლებით მანიპულირება ისე, რომ ამან სხვა ნაკვეთზე წყლის რაოდენობის შემცირება ან/და ხარისხის გაუარესება გამოიწვიოს; დაუშვებელია მდინარეთა ბუნებრივი დინების ხელყოფა.
მფლობელის დაცვა
დაცვა მხოლოდ მესაკუთრის უფლება არ არის: თუ კეთილსინდისიერ მფლობელს არ ჩამოერთმევა ნივთი, მაგრამ სხვაგვარად შეეშლება ხელი მისი მფლობელობის განხორციელებაში, მაშინ მას, მსგავსად მესაკუთრისა, შეუძლია მოითხოვოს ხელის შეშლის აღკვეთა. ამასთანავე, მას შეუძლია მოითხოვოს მფლობელობის ხელყოფით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება — და ეს წესი მაშინაც გამოიყენება, როცა აღკვეთის მოთხოვნა შეუძლებელია. ეს ნიშნავს, რომ დაცვა ფაქტობრივ მფლობელობასაც ერგება, არა მხოლოდ რეესტრში ასახულ საკუთრებას.